Metastazın öncüsü: qanda dövr edən şiş hüceyrələri (CTC), xərçəng müalicəsində yeni mərhələ

Bu yazı silsiləmizdə xərçəngin erkən diaqnozunda böyük asanlıq təmin edəcək qanda dövr edən şiş hüceyrələrini tanıyacağıq. Bu hüceyrələr sayəsində xəstəni psixoloji və anatomik baxımdan çətinliyə salan biopsiyalar əvəzinə çox az qan nümunəsi ilə xərçəng diaqnozu təmin olunacaqdır. Bu üsul maye biopsiya adlanır.

Xərçəngə bağlı həyat itkilərinin böyük əksəriyyəti xərçəng hüceyrələrinin başqa toxuma və orqanları zəbt edərək bədənin normal fəaliyyətini pozmasından qaynaqlanır. Şiş toxumasını araşdırdıqda milyonlarla hüceyrədən ibarət olduğunu görürük. Bu hüceyrələr nəzarətsiz bölünməyə və ətraf toxumaları zəbt etməyə səbəb olan çoxsaylı genetik dəyişikliklər (mutasiyalar) ehtiva edir. Sayı artan xərçəng hüceyrələri ətraf orqanlara köç edir. Bu hüceyrələrin çox az hissəsi qana qarışır.

Bir çay qaşığı qan nümunəsində bu şiş hüceyrələrinin 5 ilə 50 arasında olduğu müşahidə edilmişdir.

Qan dövranına qoşulan bu hüceyrələrə qanda dövr edən şiş hüceyrələri (circulating tumor cells) adı verilir.

Qanda dövr edən şiş hüceyrələri xərçəngin irəliləməsi baxımından kritik əhəmiyyətə malikdir. Bu hüceyrələr bəzi qan hüceyrələrinin köməyi ilə qan dövranından ayrılaraq toxuma və orqanlarda yerləşir və çoxalmağa başlayır. Yəni metastaz adlanan mürəkkəb və sistemli hadisəni həyata keçirirlər. Bu hüceyrələr xərçəngin mənşəyi, hansı mutasiyadan qaynaqlandığı barədə məlumatlı olmağımızı təmin edir. Həmçinin qandakı saylarının müəyyən edilməsi xərçəng müalicəsinin gedişi barədə məlumat verir. Xüsusilə vurğulamaq lazımdır ki, bu gün istifadə olunan qan testləri bu hüceyrələri aşkarlaya bilmir. Onları aşkarlamaq üçün bu hüceyrələrə xüsusi bəzi bioloji nişanlar kəşf edilmişdir.

Qanda dövr edən şiş hüceyrələrinin bir çoxunun çoxsaylı dərmanlara davamlılığa malik olduğu təcrübələrlə müəyyən edilmişdir. Yəni bu hüceyrələrin ənənəvi xərçəng dərmanları ilə aradan qaldırılması demək olar mümkün deyil. Son tədqiqatlarda xərçəngin residivinin əsas səbəbi kimi bu hüceyrələr göstərilmişdir. Həmçinin bu hüceyrələrin fərqlənərək başqa xərçəng növlərinə çevrilə bildiyi müşahidə edildiyindən bəzi elmi nüfuzlar tərəfindən xərçəng kök hüceyrələri adlandırılmışdır. Bu hüceyrələrlə bağlı tədqiqatların sayı getdikcə artmışdır.

Qanda dövr edən şiş hüceyrələri haqqında tədqiqatlardan aktual məlumatlar:

• Qan nümunələrində bu tip hüceyrələri çox sayda daşıyan süd vəzi xərçəngi xəstələrinin ömür müddətinin daha qısa olduğu müəyyən edilmişdir.
• Ağciyər xərçəngi xəstələrinin qan nümunələrində dərmana davamlı şiş hüceyrələrinin çox olması xəstəliyin çox sürətlə irəliləməsinə səbəb olduğu müəyyən edilmişdir.
• Qanda dövr edən şiş hüceyrələrinin həyata keçirdiyi biokimyəvi hadisələrdəki dəyişikliklərin xərçəngin irəliləməsinə səbəb olduğu müəyyən edilmişdir.

Bütün bu nəticələr nəzərə alındıqda bu hüceyrələrin xərçəng xəstəliyinin müalicə prosesindəki vəziyyətini izləməkdə mühüm rol oynadığı görünür. Bu hüceyrələri aşkarlamaq üçün yeni nəsil cihazlar və texnikalar hazırlanmışdır.

Əlaqəli mövzu:

- Yaxın gələcəkdə bir damla qanla xərçəngin erkən diaqnozu mümkün olacaq