Metastazın öncüsü: kanda dolaşan tümör hücreleri (CTC), kanser tedavisinde yeni bir kilometre taşı

Bu yazı dizimizde kanserin erken teşhisinde büyük kolaylık sağlayacak olan kanda dolaşan tümör hücrelerini tanıyacağız. Bu hücreler sayesinde hastayı psikolojik ve anatomik yönden zorlayan biyopsiler yerine çok az miktarda kan örneği kullanılarak kanser teşhis edilmesi sağlanacaktır. Bu yönteme likit biyopsi denilmektedir.

Kansere bağlı yaşam kayıplarının büyük çoğunluğu kanser hücrelerinin başka doku ve organları işgal ederek vücudun normal işleyişini bozmasından kaynaklanır. Tümör dokusunu incelediğimiz zaman milyonlarca hücreden oluştuğunu görürüz. Bu hücreler, kontrolsüz bölünmeye ve çevrelerinde dokuları işgal etmeye neden olan çok sayıda genetik değişim (mutasyon) içerirler. Sayıca artan kanser hücreleri çevredeki organlara göç eder. Bu hücrelerden çok az bir kısmı kana karışır.

Bir çay kaşığı kan örneğinde 5 ile 50 arasında bu tümör hücrelerin bulunduğu gözlemlenmiştir.

Kan dolaşımına katılan bu hücrelere kanda dolaşan tümör hücreleri (circulating tumor cells) adı verilir.

Kanda dolaşan tümör hücreleri kanserin ilerleyişi açısından kritik bir öneme sahiptir. Bu hücreler birtakım kan hücrelerinin yardımıyla kan dolaşımından ayrılarak doku ve organlara yerleşir ve çoğalmaya başlarlar. Yani metastaz adı verilen kompleks ve sistemli bir olayı gerçekleştirirler. Bu hücreler kanserin orijini, hangi mutasyondan kaynaklandığı hakkında bilgi sahibi olmamızı sağlar. Ayrıca bu hücrelerin kandaki sayısının tespit edilmesi kanser tedavisinin gidişatı hakkında bilgi sunmaktadır. Önemle vurgulamak gerekir ki günümüzde kullanılan kan testleri bu hücreleri tespit edemez. Bu hücreleri tespit etmek için bu hücrelere özel birtakım biyolojik işaretler keşfedilmiştir.

Kanda dolaşan tümör hücrelerinin birçoğu çoklu ilaç dirençliliğine sahip olduğu deneylerle tespit edilmiştir. Yani bu hücrelerin geleneksel kanser ilaçlarıyla ortadan kaldırılması neredeyse imkansızdır. Yapılan son araştırmalarda kanserin nüksetmesinin başlıca nedeni olarak bu hücreler gösterilmiştir. Ayrıca bu hücrelerin farklılaşarak başka kanser türlerine dönüşebildiği gözlemlendiği için bazı bilim otoriteleri tarafından kanser kök hücreleri adı verilmiştir. Bu hücrelerle ilgili araştırmaların sayısı giderek artmıştır.

Kanda dolaşan tümör hücreleri konusunda yapılan araştırmalardan güncel bilgiler:

• Kan örneklerinde çok fazla sayıda bu tip hücrelerden barındıran meme kanseri hastalarının yaşam süresinin daha kısa olduğu tespit edilmiştir.
• Akciğer kanseri hastalarının kan örneklerinde ilaç dirençliliğine sahip tümör hücrelerinin fazla sayıda bulunması hastalığın çok hızlı ilerlemesine neden olduğu tespit edilmiştir.
• Kanda dolaşan tümör hücrelerinin gerçekleştirdikleri biyokimyasal olaylardaki değişikliklerin kanserin ilerlemesine neden olduğu tespit edilmiştir.

Tüm bu sonuçlar göz önüne alındığında bu hücrelerin kanser hastalığının tedavi sürecindeki durumunu izlemede önemli rol oynadığı görülmektedir. Bu hücrelerin tespit edilmesi için yeni nesil cihazlar ve teknikler geliştirilmiştir.

İlgili Konu:

- Yakın gelecekte bir damla kan ile kanserde erken teşhis mümkün olacak