Müasir beyin əməliyyatı 1879 – Səhvə yer yoxdur!

Parkinson xəstəliyi olan aktyor Michael J. Fox bir neyrocərraha bu sualı verdi: 

"Niyə beyin cərrahiyyəsi insan zəkasının ən yüksək səviyyəsini tələb edən ən çətin işlərdən biridir?” 

Neyrocərrah bir qədər duruxduqdan sonra belə cavab verdi: 

"Çünki səhvə yol vermək olmaz."

Ümumi mənada beyin cərrahiyyəsi ən qədim tibbi prosedurlar arasındadır. Tarixdən əvvəlki dövrlərdən bəri insanların kəllə sümüklərində dəliklər açılmışdır (trepanasiya). Hətta yunan həkim Hippokrat trepanasiya ilə müalicə edilə bilən beyin zədələrinin ola biləcəyini düşünürdü. Lakin ilk müasir və uğurlu nevroloji əməliyyatlar 1800-cü illərdə həyata keçirilmişdir.

1876-cı ildə şotlandiyalı cərrah William Macewen yıxılıb qaşını yardıqdan sonra qıcolma və afaziya (dilin işlənməsi ilə bağlı pozuntu) əlamətləri göstərən, beyninin sol ön nahiyəsində abses olan bir uşağı müalicə etdi. Macewenə əməliyyat aparmağa icazə verilmədi və uşaq həyatını itirdi. Macewen uşağın əbəs yerə öldüyünü düşündü və yarılma zamanı göyərçin yumurtası böyüklüyündə abseslə qarşılaşdı.

Lakin 1879-cu ildə Macewen beyin absesi olan xəstələri müalicə etmək üçün beyin əməliyyatları aparmağa başladı. Bu iş rentgen şüalarının icadından əvvəl həyata keçirilmişdi. Macewen əməliyyat zamanı kəsik üçün hansı nahiyənin uyğun olduğunu təxmin etmək üçün xəstənin əlamətlərindən və beynin müxtəlif nahiyələrinin funksiyaları haqqında son tədqiqatlardan istifadə edirdi. Anesteziya və antiseptiklərdəki mühüm irəliləyişlər olmasaydı, Macewenin işi mümkün olmazdı.

1884-cü ildə ingilis cərrah Rickman John Godlee beyin şişini (toxumanın anormal böyüməsi) çıxarmaq üçün əməliyyat aparan ilk şəxs oldu. 1887-ci ildə isə onurğa beyni şişinin uğurla çıxarıldığı ilk əməliyyatı ingilis cərrah Victor Horsley həyata keçirdi. 

Məqalə şəklinin təsviri: Sağdan başlayaraq ardıcıllıqla birinci fotoda William Macewen, ikinci fotoda Rickman John Godlee, üçüncü fotoda Victor Alexander Haden Horsley göstərilmişdir.

Məqalədə adı çəkilən tarixi şəxslər: William Macewen (1848–1924), Rickman John Godlee (1849– 1925), Victor Alexander Haden Horsley (1857–1916)

• Əvvəlki mövzu: Cüzam 1873 – Tanrının lənəti
• Növbəti mövzu: Təzyiqölçən 1881 – Sistolik və diastolik qan təzyiqinin ölçülməsi