Nanə və mentol ətirli elektron siqaretlərdə yeni təhlükə: Puleqon!

Qarşısı alına bilən ölüm səbəblərinin başında gələn siqaretə təxminən % 90 nisbətində 18 yaşdan əvvəl başlanılır. Yüzdə 95-də isə başlama yaşı 21 və daha aşağıdır. Yalnız yüzdə 1-lik qrup ilk siqaretini 26 yaşdan sonra çəkir.

FDA-nın (ABŞ Qida və Dərman İdarəsi) 2019-cu ilin əvvəllərində mentol və nanə ətirli siqaretləri qadağan etməsi ilk növbədə gənclərin siqaretə başlamasını asanlaşdıran bu dadlandırıcıları və onların zərərsiz görünməsinə səbəb olan amilləri aradan qaldırmağa yönəlib.

2019-cu ildə elm dünyasının aparıcı 2 nəşri olan NEJM və JAMA-da dərc olunan 2 məqalə mentol və nanə ətirli adi siqaretlərin və elektron siqaretlərin risklərinə diqqət çəkdi. 14 Mart tarixində dərc olunan NEJM məqaləsi FDA-nın mentollu siqaretləri qadağan etməsi haqqında idi. 16 Sentyabr tarixində JAMA-da dərc olunan məqaləyə görə, elektron siqaretlərdə istifadə olunan mentol və nanə aromalarında 2B qrupu kanserogen (xərçəng yaradan) birləşmənin aşkarlandığı bildirildi. Yazımız əsasən bu ikinci məqalənin məlumatlarına əsaslanır.

Elektron siqaretlərlə bağlı sağlamlıq narahatlıqları artarkən tədqiqatçılar elektron siqaretlə əlaqəli ağciyər xəstəliklərini və aromalardakı zərərli komponentləri daha dərindən araşdırmağa davam edirlər.

Duke Universitetinin Tibb Fakültəsinin tədqiqatçıları xüsusilə mentol ətirli elektron siqaret istifadəçilərinin 1000 dəfə daha çox puleqon səviyyələrinə məruz qaldıqlarını müəyyən ediblər. Puleqon nanə bitkilərindən əldə edilən yağdır.

Beynəlxalq Xərçəng Araşdırmaları Agentliyinin (IARC) siyahısına görə, puleqon 2B qrupu kanserogen-dir. Yəni heyvanlarda xərçəngə səbəb olduğuna dair kifayət qədər sübut var, bununla belə, insan tədqiqatlarındakı məlumatlar azdır.

Əslində bu birləşmə qida əlavəsi kimi istifadə edilirdi, lakin 2018-ci ildə daxil olan şikayətlərdən sonra FDA sintetik puleqonun qida əlavəsi kimi istifadəsini qadağan etdi. Bununla yanaşı, 70-ci illərdə tütün sənayesi puleqonun arzuolunmaz maddə olduğunu bilirdi və bu səbəbdən sintetik dadlandırıcılara keçmişdi. Hazırda isə ABŞ Xəstəliklərə Nəzarət və Profilaktika Mərkəzinin (CDC) apardığı araşdırmalar ABŞ-da satılan nanə və mentol ətirli elektron siqaret mayelərində və tüstüsüz tütün məhsullarında əhəmiyyətli miqdarda puleqon aşkar edib.

Məruzqalma marjası (margin of exposure – MOE)

Qidalarda qəbul edilə bilən kanserogen səviyyələrini hesablamaq üçün FDA heyvanların şiş inkişaf etmədən qəbul edə biləcəyi ən yüksək qida miqdarını götürür və gündəlik qəbul edilən təxmini miqdara bölür. Məruzqalma marjası (margin of exposure – MOE) adlandırılan bu rəqəm qidaların təhlükəsiz sayılması üçün 10.000-dən yuxarı olmalıdır. Aşağı MOE-lər narahatlıq səbəbidir və rəqəm nə qədər aşağıdırsa, qida bir o qədər az təhlükəsizdir.

Tədqiqatçılar da araşdırmalarında puleqon ehtiva edən 6 elektron siqaret mayesini sınaqdan keçiriblər və xüsusilə onlardan birində 10,000-dən aşağı MOE səviyyələri ilə qarşılaşıblar.

Nəticə olaraq, bu tədqiqat bizə bir daha qida kimi qəbul edilən maddənin nəfəs yolu ilə qəbul edildikdə eyni təsirləri göstərməyə biləcəyini sübut etdi. Bundan əlavə, siqaretlərdə qadağan edilmiş mentol və nanə tərkib hissələri həm gənclərdə nikotin vərdişinin yaranmasının qarşısını almaq məqsədilə, həm də aromalarında olan kanserogen amilə görə daha ciddi nəzərdən keçirilməlidir.