Nanotibb 1959 – Ölçüləri on mində birə endirmək

Tibb tarixi boyunca tədqiqatçılar insan bədənini daha ətraflı öyrənmək və ona müdaxilə etmək üçün alətlər hazırlamışlar. Məsələn, qədim misirlilər yaraları bağlamaq üçün kətan və heyvan bağırsaqlarından istifadə edirdilərsə, bu gün yara bağlamaq üçün yapışqan mayelərdən və ya diametri insan saçından da kiçik olan tikiş saplarından istifadə edilir. 

Bu istiqaməti xeyli irəli aparan nanotexnologiya isə ölçüləri 1 ilə 100 nanometr (nm) arasında olan strukturların idarə olunmasını əhatə edir. Məsələn, insan saçının eni təxminən 10000 nm olduğu halda, DNA-nın ikiqat spiralının diametri təxminən 2 nm-dir.

Nanotexnologiya anlayışına amerikalı fizik Richard Feynmanın 1959-cu ildə etdiyi "There’s Plenty of Room at the Bottom" adlı çıxışı ilham vermişdir. Amerikalı mühəndis Eric Drexler də 1986-cı ildə "Engines of Creation" adlı kitabında nanotexnologiyanın geniş potensialına diqqət çəkmişdir.

Nanotexnologiyanın tibbi tətbiqi olan nanotibb hələ çox yeni texnologiyadır. Fəal tədqiqat istiqamətlərindən biri nanometr ölçülü hissəciklərlə müəyyən dərmanların müəyyən hüceyrələrə çatdırılmasına yönəlmişdir. Nanohissəciklər həmçinin yüksək kontrastlı görüntülər yaratmaq və şişləri işıqlandırmaq üçün istifadə olunur. 

Amerikalı ixtiraçı John Kanziusun yaratdığı və 2005-ci ildə Pittsburgh Tibb Mərkəzində sınaqdan keçirilmiş Kanzius RF (Radio Tezliyi) müalicəsində metal nanohissəciklər xərçəng hüceyrələrinə bağlanır. Radio dalğaları hissəcikləri qızdıraraq xərçəng hüceyrələrini məhv edir. 

Amerikalı biomühəndis Jennifer West və həmkarları xərçəng hüceyrələrinə yönəlmiş anticisimlərlə örtülmüş, qızılla üzlənmiş "nanoqabıqlar” üzərində çalışmışlar. 

Amerikalı həkim James Baker şaxələnmiş molekulyar strukturlar olan dendrimerlərdən istifadə edərək xərçəng əleyhinə dərman üzərində tədqiqatlar aparmışdır. Bu dendrimerlər bəzi qarmaqlara bağlanmış fol turşusu vitaminlərini "yem" kimi istifadə edərək vitamin reseptorları olan xərçəng hüceyrələrini cəlb edir.

Məqalə şəklinin təsviri: Şəkildə qan hüceyrələrini bərpa edən nanorobotun bədii təsviri göstərilmişdir.

Məqalədə adı çəkilən tarixi şəxslər: Richard Phillips Feynman (1918–1988), John S. Kanzius (1944– 2009), Kim Eric Drexler (d. 1955)

• Əvvəlki mövzu: Epifiz vəzi 1958 – Kiçik beynin böyük işləri
• Növbəti mövzu: Radioimmunoloji analiz 1959 – İnqilab yaradan ixtira