Nəcisdə qan və anusdan qanaxma hansı xəstəliklərin əlamətidir?

Nəcisdə qan görünməsi və ya anusdan qanaxmahəzm sistemində və ya anus nahiyəsində qanaxmaya işarə edən mühüm əlamətdir. Bu vəziyyət özü ayrıca xəstəlik deyil; adətən hemorroy kimi sadə problemlərdən kolon xərçəngi kimi ciddi xəstəliklərə qədər bir çox fərqli səbəbdən yarana bilər. Anusdan gələn qan tualet zamanı nəcisə bulaşmış parlaq qırmızı qan şəklində ola bildiyi kimi, tünd şabalıdı və ya qaraya yaxın rəngdə də görünə bilər. Aşağıda nəcisdə qan və anusdan qanaxma mövzusunu ətraflı nəzərdən keçirərək səbəblərini, əlamətlərini, diaqnostika və müalicə üsullarını və qorunma yollarını izah edirik. Həmçinin anusdan qanaxma təhlükəlidirmi sualına cavab verib nə vaxt həkimə müraciət edilməli olduğundan danışırıq.

Nəcisdə qan nədir?

Nəcisdə qannəcis ifrazı zamanı və ya ondan sonra nəcisdə gözlə görünən qanın olmasıdır. Bu qanaxma anusdan gələn parlaq qırmızı təzə qan ola bildiyi kimi, qanaxmanın mənbəyinə görə nəcisdə tünd qırmızı və ya qara rəngdə də özünü göstərə bilər. Tibbi ədəbiyyatda rektal qanaxma adlandırılan anusdan qan gəlməsi ayrıca xəstəlik kimi qiymətləndirilmir. Yəni nəcisdə qan görünməsi həzm sistemi boyunca hər hansı nöqtədəki qanaxmanın əlamətidir və altda yatan səbəbi müəyyən etmək mühümdür.

Anusdan qan gəlməsi adətən tualet zamanı fərq edilir. Qan nəcisin üzərində zolaq şəklində, unitazda suya qarışmış halda və ya təmizlənmə zamanı tualet kağızında görünə bilər. Bəzən isə yalnız alt paltarında ləkələnmə şəklində fərq edilə bilər. Qanaxmanın rəngi və miqdarı problemin mənbəyi haqqında ipucu verə bilər. Məsələn, parlaq qırmızı qan adətən bağırsağın aşağı hissəsindən və ya düz bağırsaqdan qaynaqlanan təzə qanaxmanı göstərir, daha tünd və ya qaraya yaxın qan isə həzm sisteminin yuxarı hissələrindəki (məsələn, mədə və ya nazik bağırsaq) qanaxmaya işarə edə bilər.

Anusdan qanaxma niyə olur?

Anusdan qanaxmaya səbəb ola bilən əsas amillər həzm sisteminin aşağı hissəsindəki xəstəliklərdir. Lakin bəzi yuxarı həzm sistemi problemləri də nəcisdə qan şəklində əlamət verə bilər.

Anusdan qan gəlməsinin ən çox rast gəlinən səbəbləri bunlardır:

• Hemorroy (babasil): Anusdakı venaların şişib genişlənməsi ilə yaranan hemorroy anusdan qanaxmanın ən geniş yayılmış səbəbidir. Adətən tualet zamanı gücənmə ilə yaranan parlaq qırmızı qanaxmaya səbəb olur. Hemorroy qanaxması ağrılı və ya ağrısız ola bilər; çox vaxt tualet kağızında və ya nəcisin üzərində təzə qan şəklində fərq edilir.
• Anal çat (anus çatı): Anus ətrafındakı dəridə və ya düz bağırsağın girişində yaranan kiçik cırıqlar bərk nəcis ifrazı və ya xroniki qəbizlik nəticəsində əmələ gələ bilər. Çatlar tualet zamanı güclü ağrı və salfetdə parlaq qırmızı qan ilə özünü göstərir. Xüsusilə körpə və uşaqlarda qəbizliklə bağlı çatlara tez-tez rast gəlinir.
• Anal fistula: Anus nahiyəsi ilə dəri arasında anormal kanalın yaranmasıdır. Adətən keçirilmiş abses və ya infeksiyalar nəticəsində inkişaf edir. Anal fistulalar axıntıya və zaman-zaman qanaxmaya səbəb ola bilər. Nəcis ifrazı ilə birlikdə az miqdarda qan sızması görünə bilər.
• Divertikul xəstəliyi (divertikuloz və divertikulit): Yoğun bağırsağın divarında yaranan kiçik cibşəkilli çıxıntılara divertikul deyilir. Bu kisəciklər iltihablandıqda divertikulit adlanır. Divertikulun iltihabı bəzən bağırsaq divarında qanaxmalara səbəb ola bilər. Divertikulla bağlı qanaxma adətən orta və daha yuxarı yaşlı şəxslərdə müşahidə olunur və nəcisdə parlaq və ya tünd qırmızı qan şəklində ola bilər. Divertikul mənşəli qanaxmaların əksəriyyəti öz-özünə dayana bilsə də, təkrarlana bilər.
• Proktit (düz bağırsağın iltihabı): Düz bağırsağın daxili səthinin iltihablanması ağrıya və rektal qanaxmaya səbəb ola bilər. Proktit infeksiyalar, iltihabi bağırsaq xəstəlikləri və ya şüa müalicəsi kimi səbəblərlə yarana bilər. Bu halda nəcisdə seliklə qarışıq qan görünə bilər və adətən daimi nəcis ifrazı hissi də müşayiət edə bilər.
• Kolit (yoğun bağırsağın iltihabı): Yoğun bağırsağın iltihablandığı hallarda da qanlı ishal yarana bilər. Xoralı kolit və Crohn xəstəliyi kimi iltihabi bağırsaq xəstəlikləribağırsaq divarında xoralara (açıq yaralara) səbəb olaraq nəcisdə təzə və ya laxtalanmış qan görünməsinə gətirib çıxara bilər. Bu xəstəliklərdə qarın ağrısı və ishal kimi əlamətlər də tez-tez olur.
• Qastroenterit (bağırsaq infeksiyaları): Qida zəhərlənmələri və ya bakterial infeksiyalar (məsələn, salmonella, shigella kimi) güclü ishala və bağırsaq divarında zədələnməyə səbəb olaraq nəcisdə qan və selik görünməsinə gətirib çıxara bilər. Qanlı ishalxüsusilə dizenteriya kimi infeksiyalar üçün tipikdir. Virus qastroenteritləri isə adətən qanlı nəcisə səbəb olmur.
• Cinsi yolla ötürülən infeksiyalar: Qorunmasız anal cinsi əlaqə anus və düz bağırsaq nahiyəsində yoluxucu xəstəliklərə (məsələn, qonoreya, xlamidiya və ya herpes kimi) səbəb ola bilər. Bu infeksiyalar düz bağırsaqda iltihab yaradaraq qanaxma riskini artırır. İnfeksiya mənşəli qanaxmada adətən əlavə olaraq axıntı, ağrı və ya yanma hissi də müşahidə edilə bilər.
• Rektal prolaps (düz bağırsağın sallanması): Düz bağırsağın bir hissəsinin zəifləyən çanaq əzələləri səbəbindən bayıra sallanmasıdır. Yaşlı şəxslərdə daha çox müşahidə olunur. Sallanmış toxumada damarlar gərildiyindən daimi və ya təkrarlanan qanaxmalar ola bilər. Bu qanaxma adətən tualet zamanı nəzərə çarpır və sallanmış toxuma görünə bilər.
• Yoğun bağırsaq polipləri: Kolon və ya düz bağırsağın daxili səthində yaranan xoşxassəli kiçik böyümələrdir. Poliplər adətən əlamət vermir, lakin bəzi böyük poliplərin səthi nəcis ifrazı zamanı qıcıqlandığı üçün az miqdarda qanaxmaya səbəb ola bilər. Polip olduqda nəcisdə ara-sıra kiçik qan ləkələri fərq edilə bilər.
• Kolon, düz bağırsaq və ya anal xərçəng: Kolorektal xərçənglər anusdan qanaxmanın ən ciddi səbəbləri arasındadır. Yoğun bağırsaqda və ya düz bağırsaqda yaranan şişlər səthlərindəki zədələnmə ilə qanaxmaya səbəb ola bilər. Xüsusilə 50 yaşdan yuxarı şəxslərdə yaranan izaholunmaz rektal qanaxmalarda xərçəng ehtimalı mütləq araşdırılmalıdır. Anal xərçəng də anus ətrafındakı bədxassəli şişdir və qanaxma yarada bilər. Qanaxmanı adətən çəki itkisi, dəmir çatışmazlığı anemiyası, nəcis ifrazı vərdişlərində dəyişiklik (ishal və ya qəbizlik dövrlərinin dəyişməsi) kimi əlamətlər müşayiət edə bilər.

Yuxarıda sadalananlar nəcisdə qan görünməsinin ən geniş yayılmış səbəbləridir. Bunlardan başqa, yuxarı həzm sistemindəki mədə və ya onikibarmaq bağırsaq xorası kimi xəstəliklər də nəcisə qan qarışmasına (həzm edilmiş qana görə nəcisin qatran qarası rəng almasına) səbəb ola bilər. Lakin bu halda qanaxma adətən anusdan təzə qan şəklində deyil, qara rəngli nəcis (melena) şəklində özünü göstərir.

Nəcisdə qanın əlamətləri nələrdir?

Anusdan qanaxma adətən gözlə görünən bəzi işarələrlə özünü göstərir.

Rektal qanaxmanın əsas əlamətləri bunlardır:

• Nəcisdə gözlə görünən qan: Tualet zamanı nəcisin üzərində parlaq qırmızı qan fərq edilməsi ən tipik əlamətdir. Qan zolaq şəklində nəcisə bulaşmış ola bilər.
• Tualet kağızında qan: Təmizlənmə zamanı salfetdə qırmızı qan ləkələrinin görünməsi anusdan qanaxmanın tez-tez rast gəlinən işarəsidir.
• Unitaz suyunda qızartı: Nəcis ifrazından sonra unitazdakı suyun çəhrayı və ya qırmızı rəng alması damcı-damcı təzə qan axdığını göstərir.
• Tünd rəngli və ya qatranabənzər nəcis: Nəcisin qaraya yaxın, qatran kimi parlaq görünüş alması (melena) yuxarı mədə-bağırsaq sistemində (mədə və ya nazik bağırsaqda) baş verən qanaxma ilə bağlı ola bilər. Bu tip qanaxma adətən pis qoxulu və yapışqan konsistensiyalı nəcislə xarakterizə olunur.
• Anusda və ya qarında ağrı: Qanaxmaya səbəb olan problemdən asılı olaraq anus nahiyəsində ağrı (məsələn, çat zamanı) və ya sancışəkilli qarın ağrısı (məsələn, kolit və ya infeksiya zamanı) müşayiət edə bilər.
• Bağırsaq vərdişlərində dəyişiklik: Qanaxma ilə birlikdə ishal və ya qəbizlik kimi nəcis ifrazı rejimində fərqlər yarana bilər. Xüsusilə infeksiya və ya iltihabi bağırsaq xəstəliyində qanlı ishal tez-tez müşahidə olunur.
• Şüur bulanıqlığı və başgicəllənmə: Qanaxma çox miqdarda və ya uzunmüddətlidirsə, bədəndə qan itkisinə görə başgicəllənmə, halsızlıq, hətta bayılma hissi yarana bilər. Bu vəziyyət xüsusilə güclü qanaxmalarda və ya altda yatan xroniki qan itkisinə bağlı anemiya inkişaf etdikdə yaranır.
• Ümumi halsızlıq və solğunluq: Hətta az miqdarlı xroniki qanaxmalar belə zamanla dəmir çatışmazlığı anemiyasına səbəb ola bilər. Şəxsdə qeyri-adi yorğunluq, dəridə solğunluq, təngnəfəslik kimi əlamətlər müşahidə oluna bilər.

Əlamətlərin şiddəti və növü qanaxmanın səbəbinə və ciddiliyinə görə dəyişir. Məsələn, kiçik hemorroy qanaxması yalnız tualet kağızında bir neçə damcı qanla məhdudlaşarkən, aktiv xoralı kolit tutmasında qarın ağrısı ilə birlikdə çox miqdarda qanlı ishal müşahidə edilə bilər. Bəzi hallarda isə şəxs nəcisində qan olduğunu fərq etməyə bilər; yalnız gizli qan testləri (nəcisdə gizli qan skrininqi) ilə müəyyən edilə bilər.

Nəcisin rəngi də qanaxmanın mənbəyi haqqında mühüm ipucu verə bilər. Ümumi qayda olaraq, qanaxmanın həzm sistemindəki yeri nə qədər yuxarıdadırsa, qanın nəcisə qarışma müddəti bir o qədər uzun olacaq və nəcisin rəngi daha tünd olacaq. Aşağıdakı cədvəldə müxtəlif nəcis rənglərinin və qanaxma tiplərinin mümkün mənaları ümumiləşdirilmişdir:

Qeyd: Bəzi hallarda dəmir həbi istifadəsi, çuğundur kimi qidaların istehlakı və ya bismut tərkibli dərmanlar da nəcisi qara rəngə boyaya bilər. Buna görə qara nəcis həmişə qanaxma ilə bağlı olmaya bilər; lakin differensial diaqnostika üçün mütləq həkimlə məsləhətləşmək lazımdır.

Nəcisdə qan necə diaqnoz edilir?

Anusdan qanaxma şikayəti olan şəxsdə əvvəlcə altda yatan səbəbi müəyyən etmək üçün müxtəlif müayinələr aparılır. Nəcisdə qanın diaqnostikasında izlənən addımlar və istifadə olunan üsullar adətən belədir:

• Tibbi tarixçə və fiziki müayinə: Həkim əvvəlcə xəstənin şikayətlərini, qanaxmanın nə vaxtdan davam etdiyini, miqdarını və müşayiət edən digər əlamətləri öyrənir. Sonra anus və düz bağırsaq ətrafının fiziki müayinəsi aparılır. Lazım gələrsə, barmaqla rektal müayinə ilə həkim barmağından istifadə edərək düz bağırsağın içini yoxlayır; bunun sayəsində hemorroy kimi strukturlar və ya kütlələr aşkar edilə bilər.
• Anoskopiya: Anusa kiçik və işıqlı cihaz (anoskop) yerləşdirilərək anal kanalın araşdırılmasıdır. Bu üsulla anus və düz bağırsağın ən aşağı hissəsindəki hemorroy, çat kimi problemlər birbaşa müşahidə edilə bilər.
• Rektosiqmoidoskopiya (elastik siqmoidoskopiya): Düz bağırsağı və yoğun bağırsağın aşağı hissəsini (siqmoid kolonu) görüntüləmək üçün ucunda kamera olan elastik borudan istifadə olunur. Beləliklə, aşağı nahiyədə qanaxmaya səbəb ola biləcək polip, xora və ya şiş kimi zədələr aşkar edilə bilər.
• Kolonoskopiya: Bütün yoğun bağırsağın araşdırılmasını təmin edən endoskopik müayinədir. Sedasiya altında aparılan kolonoskopiya ilə kolon və düz bağırsaq ətraflı görüntülənir, lazım gəldikdə biopsiya götürülə və ya poliplər çıxarıla bilər. Xüsusilə 50 yaşdan yuxarı xəstələrdə rektal qanaxmanın səbəbi açıqlanmayıbsa, kolon xərçəngi ehtimalını istisna etmək üçün kolonoskopiya tövsiyə olunur.
• Nəcis testləri: Nəcis analizi aktiv qanaxmanın olub-olmadığını və ya mikroskopik səviyyədə gizli qanı göstərir. Həmçinin nəcis nümunələrində infeksiya törədicilərini (bakteriya, parazit) aşkar etmək üçün kultura testləri və ya parazit müayinələri aparıla bilər.
• Laboratoriya testləri: Ümumi qan analizi ilə xroniki qanaxmaya bağlı anemiyanın (qanazlığının) yaranıb-yaranmadığı yoxlanılır. Həmçinin infeksiya göstəriciləri (yüksək ağ qan hüceyrəsi kimi) və ya iltihab markerləri də araşdırıla bilər.
• Görüntüləmə üsulları: Bəzi hallarda qarın ultrasəsi, BT (Kompüter Tomoqrafiyası) və ya MR kimi görüntüləmə texnikalarından yararlanıla bilər. Xüsusilə qarın ağrısı, kütlə şübhəsi və ya bağırsaq tıxanması kimi tapıntılar varsa, bu üsullar diaqnoza kömək edir. Çox nadir hallarda aktiv və səbəbi tapılmayan qanaxmalarda angioqrafiya (damar görüntüləməsi) aparılaraq qanayan damarın yeri müəyyən edilməyə çalışıla bilər.

Diaqnostika prosesində qanaxmaya səbəb ola biləcək bütün ehtimallar sistematik qiymətləndirilir. Lazım gəldikdə ümumi cərrahiyyə, qastroenterologiya və ya proktologiya mütəxəssisləri prosesə qoşularaq əlavə müayinələr aparır. Erkən diaqnostika xüsusilə ciddi xəstəliklərin (məsələn, kolon xərçəngi) aşkarlanması və uğurlu müalicəsi üçün həyati əhəmiyyət daşıyır.

Nəcisdə qanın müalicə üsulları

Anusdan qanaxmanın müalicəsitamamilə bu qanaxmaya səbəb olan əsas amilə görə planlaşdırılır. Yəni müalicədə əsas hədəf qanaxmaya səbəb olan xəstəliyin sağaldılmasıdır. Qanaxmanın şiddəti də müalicə yanaşmasının təcili və ya planlı olmasına təsir edə bilər. Ümumilikdə nəcisdə qan görünməsinə səbəb olan vəziyyətlərin müalicə üsulları belə ümumiləşdirilə bilər:

• Həyat tərzi dəyişiklikləri və evdə qulluq: Hemorroy və ya anal çat kimi xoşxassəli və yüngül hallarda həyat tərzinin tənzimlənməsi çox vaxt kifayət edə bilər. Yüksək lifli qidalar yemək, bol su içmək və qəbizliyin qarşısını almaq nəcisin yumşalmasını təmin edərək bu problemlərin sağalmasına kömək edir. İlıq oturaq vannalar (isti su doldurulmuş ləyəndə gündə bir neçə dəfə oturmaq) anus nahiyəsindəki ağrı və narahatlığı azalda bilər. Tualetdə uzun müddət gücənməkdən qaçmaq və təmizlənmə zamanı nahiyəni yumşaq şəkildə təmizləmək də mühümdür. Hemorroy düyünü trombozlaşmadıqda (laxtalanmadıqda) evdə hemorroy kremləri və ya şamları istifadə edilə bilər. Kiçik çatlar üçün də nəcis yumşaldıcılar və yerli keyidici/sağaldıcı kremlər faydalıdır.
• Dərman müalicələri: Səbəb infeksiyadırsa, uyğun antibiotiklər və ya parazit infeksiyasında antiparazitar dərmanlar istifadə olunur. Xoralı kolit və ya Crohn kimi iltihabi bağırsaq xəstəliklərində bağırsaqlardakı iltihabı nəzarətə almaq üçün kortikosteroidlər, 5-ASA kimi iltihabəleyhinə dərmanlar və ya immunosupressiv vasitələr təyin edilə bilər. Hemorroyun ciddi hallarında damar daraldıcı və ağrıkəsici təsirli şamlar verilə bilər. Ağrı və sancıları yüngülləşdirmək üçün lazım gəldikdə ağrıkəsicilər və spazmolitiklər istifadə edilə bilər.
• Endoskopik və müdaxiləvi müalicələr: Qanaxmaya səbəb olan poliplər kolonoskopiya zamanı aşkar edilərsə, eyni seansda polipektomiya ilə çıxarılır; bu, həm diaqnostika, həm də müalicə təmin edir. Qanayan damarın endoskopik yolla yandırılması (kauterizasiya) və ya inyeksiya ilə skleroterapiya tətbiqi də mümkündür. Hemorroyda klinik ehtiyac olduqda halqa liqasiyası (rezinlə boğma) üsulu tətbiq edilərək düyünlərin kiçilməsi və qanaxmanın dayanması təmin edilir. Anal çat xronikiləşdikdə botulinum toksini inyeksiyası ilə spazmı azaltmaq müalicə seçimidir.
• Cərrahi müalicələr: Bəzi hallarda əməliyyat lazım gələ bilər. Məsələn, böyük və müalicəyə davamlı hemorroy üçün hemorroidektomiya (hemorroyun cərrahi çıxarılması) tətbiq edilə bilər. Uzun müddət sağalmayan xroniki anal çatlarda sfinkterotomiya adlı cərrahi müdaxilə ilə anus əzələsi kəsilərək təzyiq azaldıla bilər. Anal fistulaların qalıcı müalicəsi adətən cərrahiyyədir (fistulotomiya kimi). Rektal prolaps varsa, sallanmış bağırsaq hissəsini düzəltmək üçün əməliyyat lazım gələ bilər. Ən mühümü, qanaxmanın səbəbinin xərçəng olduğu müəyyən edilərsə, erkən mərhələli kolon və ya düz bağırsaq xərçəngində müvafiq bağırsaq seqmentinin cərrahi çıxarılması (rezeksiya) əsas müalicə üsuludur. Xərçəngin mərhələsinə görə cərrahiyyədən sonra kimyaterapiya və ya radioterapiya lazım gələ bilər.

Yüngül hallarda müalicə evdə və ambulator aparıla bildiyi halda, güclü qanaxmalarda xəstə xəstəxanaya yerləşdirilərək müalicə edilir. Məsələn, aktiv və dayanmayan bağırsaq qanaxması varsa, venadaxili maye və qan transfuziyası dəstəyi verilə, təcili kolonoskopik müdaxilələr və ya cərrahiyyə lazım gələ bilər. Müalicə müddətində əsas səbəb aradan qaldırıldıqca qanaxma da dayanacaq. Xəstənin həkim tövsiyələrini izləməsi, qidalanma və həyat tərzi məsləhətlərinə əməl etməsi müalicənin uğuru üçün mühümdür.

Nəcisdə qanın qarşısı necə alınır?

Bütün rektal qanaxmaların qarşısını həmişə almaq mümkün olmasa da, xüsusilə hemorroy, anal çat kimi tez-tez rast gəlinən səbəblərə qarşı profilaktik tədbirlər görmək qanaxma riskini azalda bilər. Anusdan qanaxmanın qarşısını almaq və ya təkrarlanmasını əngəlləmək üçün bu tövsiyələrə əməl etmək olar:

• Liflə zəngin qidalanın: Yüksək lifli qidalar (tam taxıllar, tərəvəzlər, meyvələr, quru paxlalılar) yemək bağırsaq hərəkətlərini tənzimləyir və nəcisin yumşaq qalmasını təmin edir. Beləliklə, qəbizliyin qarşısı alınaraq gücənmə ilə bağlı hemorroy və çat yaranması riski azalır.
• Kifayət qədər maye qəbul edin: Gündə ən azı 8-10 stəkan su içmək nəcisin uyğun konsistensiyada olmasına kömək edir. Yaxşı hidratasiya həm qəbizliyin, həm də bərk nəcis ifrazına bağlı zədələnmələrin qarşısını alır.
• Tualet ehtiyacını təxirə salmayın: Nəcis ifrazı hissini uzun müddət basqılamaq nəcisin yoğun bağırsaqda qalıb bərkiməsinə səbəb olur. Bu da növbəti tualet zamanı gücənmə və qanaxma riskini artırır. Ehtiyac duyduqda tualetə getməyə diqqət yetirin.
• Tualetdə uzun müddət qalmayın: Xüsusilə smartfon, qəzet kimi diqqət yayındıran vasitələrlə tualetdə lazım olduğundan artıq oturmaq hemorroyun yaranmasını asanlaşdıra bilər. Nəcis ifrazı bitdikdən sonra tualetdə daha çox gücənərək oturmaq yaxşı deyil.
• Müntəzəm fiziki məşq edin: Aktiv həyat bağırsaq peristaltikasını (hərəkətliliyini) artıraraq qəbizliyin qarşısını alır. Həftədə bir neçə gün orta templə edilən məşqlər həzm sisteminin müntəzəm işləməsinə kömək edir.
• Həddindən artıq gücənməkdən və ağır qaldırmaqdan qaçın: Tualet zamanı həddindən artıq gücənmə anal nahiyədəki damar təzyiqini çox yüksəldir. Eynilə çox ağır yük qaldırmaq qarındaxili təzyiqi artıraraq hemorroyu başlada bilər. Bu məsələlərdə diqqətli olun.
• Çəkiyə nəzarət edin: Artıq çəkili və ya piylənməsi olan şəxslərdə hemorroy daha çox müşahidə olunur. Balanslı qidalanma və fiziki məşqlə ideal çəkini qorumaq qanaxma riskini azaltmağa kömək edir.
• Nahiyənin təmizliyinə diqqət edin: Tualetdən sonra anus nahiyəsini qıcıqlandırmayacaq şəkildə təmizləyin. Çox sərt tualet kağızı əvəzinə yumşaq kağıza üstünlük verin və ya lazım gələrsə su ilə təmizləyin. Qıcıqlanmış nahiyə daha asan qanaya bilər.

Bu tədbirlər xüsusilə sadə səbəblərə bağlı rektal qanaxmaların qarşısının alınmasında faydalıdır. Lakin altda yatan daha ciddi xəstəlik varsa, uyğun tibbi müalicə olmadan yalnız həyat tərzi tədbirləri kifayət etmir. Buna görə qanaxma əlamətləri yaranarsa, həm qoruyucu tədbirlər görmək, həm də vaxt itirmədən həkimlə məsləhətləşmək lazımdır.

Anusdan qanaxma təhlükəlidirmi?

Anusdan qanaxmanın təhlükəli olub-olmamasıtamamilə bu əlaməti yaradan səbəbdən asılıdır. Əksər hallarda, xüsusilə gənc yetkinlərdə müşahidə olunan nəcisdə qan hemorroy və ya kiçik çat kimi xoşxassəli problemlərdən qaynaqlanır və uyğun müalicə ilə düzəldildikdə qalıcı sağlamlıq təhlükəsi yaratmır. Bu tip səthi qanaxmalar adətən yüngüldür və həyatı birbaşa təhlükəyə atmır.

Lakin hər rektal qanaxma ciddi qəbul edilməlidir, çünki bəzi hallarda çox ciddi xəstəliklərin xəbərçisi ola bilər. Xüsusilə yoğun bağırsaq (kolon) və ya düz bağırsaq xərçəngi kimi xəstəliklərdə anusdan qan gəlməsi erkən əlamətlərdən biridir. Rektal qanaxmaların kiçik bir hissəsi belə ciddi səbəblərə bağlı olur. Həmçinin bağırsaq iltihabları (xoralı kolit, Crohn) və ya ciddi infeksiyalar da müalicə edilmədikdə həyati risklər yarada bilər.

Qanaxmanın miqdarı da təhlükənin ölçüsünü müəyyən edir: çox güclü və dayanmayan qanaxmalar bədəndən sürətlə qan itkisinə səbəb olaraq təcili tibbi vəziyyət yarada bilər. Həddindən artıq qanaxmada aşağı təzyiq, bayılma və şok vəziyyəti inkişaf edə bilər ki, bu da həyati təhlükə daşıyır.

Xülasə: anusdan qanaxma bəzən əhəmiyyətsiz səbəbdən yaransa da, altda yatan ciddi problemin əlaməti ola biləcəyi üçün heç vaxt laqeyd yanaşılmamalıdır. Səbəbindən asılı olmayaraq, qanaxma fərq edilən kimi səhiyyə müəssisəsinə müraciət etmək ən təhlükəsiz yanaşma olacaq. Erkən diaqnoz qoyularsa, təhlükəli ola biləcək vəziyyətlər belə vaxtında müalicə ilə nəzarətə alına bilər.

Nə vaxt həkimə müraciət edilməlidir?

Anusdan qanaxma əlaməti görüldükdə gecikmədən həkimə müraciət etmək mühümdür. Xüsusilə aşağıdakı hallarda vaxt itirmədən səhiyyə mütəxəssisi ilə məsləhətləşmək lazımdır:

• Qanaxma 1-2 gündən uzun sürürsə və ya təkrarlanırsa: Fasilələrlə olsa belə daim qan görmək xroniki problemə işarə edə bilər və qiymətləndirilməlidir.
• Qanaxmanın miqdarı artırsa və ya dayanmırsa: Tualet zamanı böyük laxtalar gəlirsə, unitazı qanla dolduracaq qədər çox qanaxma olursa, təcili qiymətləndirmə lazımdır.
• Güclü ağrı müşayiət edirsə: Anusda güclü ağrı, qarın sancıları və ya anal nahiyədə dözülməz yanma ilə birlikdə qanaxma varsa, dərhal həkimə getmək lazımdır. Bu vəziyyət anal çat, abses və ya ciddi bağırsaq probleminin əlaməti ola bilər.
• Ümumi vəziyyət pozulubsa: Başgicəllənmə, bayılma hissi, ürəkdöyünmə, soyuq tərləmə kimi əlamətlər qan itkisinin çox olduğunu göstərir. Bu tapıntılar yaranarsa, təcili tibbi yardım alınmalıdır.
• Qarın nahiyəsində kütlə və ya şişkinlik hiss olunursa: Əllə hiss edilən kütlə, qarında nəzərəçarpan şişkinlik və ya həssaslıqla birlikdə qanaxma şiş kimi ciddi səbəbi düşündürə bilər.
• İzaholunmaz çəki itkisi və halsızlıq varsa: Son vaxtlar nəzərəçarpacaq dərəcədə çəki itirmisinizsə, iştahanız azalıbsa və daim yorğun hiss edirsinizsə və bunları rektal qanaxma müşayiət edirsə, bu vəziyyətə laqeyd yanaşılmamalıdır. Xüsusilə orta və yuxarı yaş qrupunda bu əlamətlər kolon xərçənginin əlaməti ola bilər.
• Qızdırma və ya infeksiya tapıntıları varsa: Qanlı ishal ilə birlikdə yüksək qızdırma, titrətmə kimi tapıntılar infeksiyanı və ya koliti göstərə bilər. Bu halda da həkimə müraciət etmək lazımdır.
• Uşaqlarda nəcisdə qan görünərsə: Körpə və ya uşaqların nəcisində qan fərq edilərsə, bu vəziyyət mütləq pediatr tərəfindən qiymətləndirilməlidir. Uşaqlarda anal çat geniş yayılmış səbəb olsa da, bağırsaq invaginasiyası kimi təcili vəziyyətlər də mümkündür.
• Qara qatranabənzər nəcis ifrazı olursa: Nəcisin qara rəngdə çıxdığı melena vəziyyəti yuxarı həzm sistemi qanaxmasının əlaməti ola bildiyindən təcili araşdırılmalıdır. Xüsusilə qəhvə çöküntüsü kimi qusma ilə birlikdədirsə, yuxarı mədə-bağırsaq qanaxması ehtimalı yüksəkdir.
• Bədənin başqa nahiyələrindən də qanaxmalar olursa: Eyni zamanda burun qanaxması, sidikdə qan və ya dəri altında göyərmələr kimi yayılmış qanaxma meyli əlamətləri varsa, qanaxma pozuntusu və ya başqa sistemik problem araşdırılmalıdır.

Yuxarıdakı vəziyyətlərdən heç biri olmasa belə, anusdan gələn hər növ qan ciddi qəbul edilməlidir. İlk dəfə olsa belə, səbəbi müəyyən edilməmiş rektal qanaxma üçün həkimə görünmək ən doğru addımdır. Unudulmamalıdır ki, erkən diaqnostika ilə həm ciddi xəstəliklər erkən aşkarlana, həm də sadə problemlər irəliləmədən həll oluna bilər. Səhiyyə mütəxəssisləri bunun utanılacaq və ya çəkiniləcək vəziyyət olmadığını bilərək anusdan qanaxma şikayəti ilə gələn xəstələrə lazımi müayinələri aparacaq və uyğun müalicəni planlaşdıracaqlar.