Ölümə yaxın təcrübələr 1975 – Ölümün astanasında nə baş verir?

Benqallı şair Rabindranath Tagore bir vaxt belə yazmışdı: 

“Ölüm işığı söndürmür; sübh gəldiyi üçün yalnız lampanı söndürür.”

Alimlər və həyatın mistik tərəfləri ilə maraqlananlar ölümün astanasında baş verən fiziki və zehni keçidlər üzərində uzun müddətdir düşünürlər.

1975-ci ildə həkim Raymond Moody həyati əlamətləri olmayan — həkimləri tərəfindən öldüyü bildirilən bəziləri də daxil olmaqla — və sonra yenidən həyata qayıdan insanlarla bağlı klinik hal araşdırmalarını ehtiva edən Life After Life kitabını nəşr etdi və nəşrdən sonra kitab bestsellerlər sırasına daxil oldu. 

Bəzi insanların ÖYT-ləri və ya ölümə yaxın təcrübələri (Moodynin yaratdığı ifadə) olmuşdu; bu təcrübələrdə bədənlərindən ayrılıb tavana doğru uçduqlarını hiss etmişdilər. ÖYT zamanı bir çox insan tunelin sonundakı işığı görmüş, rahatlıq və ya qorxu hiss etmiş, bəzən bunun ardınca ölüm qorxusu itmişdi. Bəziləri həkimlərin tibbi reanimasiya tədbirləri həyata keçirdiyini gördüklərini bildirmişdilər.

• Bəzi tədqiqatçılar ÖYT-lərin ölümdən sonrakı həyata və ya bəlkə də şüurun bədəndən uzaqlaşmasına dair sübut verdiyini irəli sürürlər. 
• Digərləri isə bu cür hadisələri tamamilə bioloji anlayışlarla izah edərək, təcrübələrin beynin oksigensiz qalması (hipoksiya) və ya qanda həddindən artıq karbon dioksid olması (hiperkarbiya) nəticəsində yaranan hallüsinasiyalar olduğunu irəli sürürlər.
• Bəziləri də endorfinlərin (beyin kimyəvi maddələri) ÖYT-lərdəki coşqun hissləri yarada biləcəyi nəzəriyyəsini irəli sürüblər.

Tədqiqatçılar həmçinin ÖYT-yə bənzər dəyişmiş şüur vəziyyəti yarada bilən hallüsinogen ketamin ilə təcrübələr aparırlar. Lakin ÖYT-lər hallüsinasiya olsa belə, mütəxəssislər mexanizmlərini daha yaxşı anlamaq üçün onları araşdırırlar. Bundan əlavə, bu mexanizmin çox vaxt təcrübəni yaşayan insanlarda qalıcı psixoloji təsirlər kimi dərin nəticələri olur. 

ÖYT fikri əlbəttə yeni deyil. Platon “Dövlət” əsərində öldürülən və "sütun kimi düz bir işığa, az qala göy qurşağına bənzəyən, lakin daha parlaq və daha saf bir işığa" doğru yol alan Er adlı əsgərin hekayəsini danışır. Er daha sonra başqa dünya barədə xəbəri yaymaq üçün həyata qayıdır. Hieronymus Bosch isə ruhların tuneldən işığa doğru keçidini göstərən Empyreana yüksəliş adlı heyrətləndirici tablo çəkmişdir.

Yazıdakı şəklin izahı: Mübarəklərin yüksəlişi (c. 1500), hollandiyalı rəssam Hieronymus Bosch (c. 1450–1516) tərəfindən çəkilmişdir.

Yazıda adı çəkilən tarixi şəxslər: Platon (e.ə. 428 – e.ə. 348), Hieronymus Bosch (1450–1516), Raymond Moody (doğ. 1944)

• Əvvəlki mövzu: Statinlər 1973 – Xolesterol dərmanlarının kəşfi
• Sonrakı mövzu: Onkogenlər 1976 – Xərçəngin yaranmasını anlamaq