Statinlər 1973 – Xolesterol dərmanlarının kəşfi

Jurnalist Peter Landers belə yazır: 

"Akira Endonun xolesterolu azaldan bir şey tapması onun iki ilinə və minlərlə kifli qidalı mühitə başa gəldi. Portağalda böyüyən kifəbənzər göbələkdən əldə etdiyi böyük kəşfi dərman şirkətlərinə ildə (2006-cı ildə) 25 milyard dollar qazandıran bir sinfin ilki oldu”

Xolesterol bədənimizdə hər hüceyrənin fəaliyyəti üçün vacibdir, lakin eyni zamanda xolesterol ehtiva edən yığıntıların arteriya divarlarının iç hissəsində toplanması ilə yaranan ateroskleroza da səbəb olur. Bu yığıntılar və ya lövhələr yırtıla və qanın laxtalanmasına yol aça bilər. Lövhələr və ya laxtalar qan axınını azalda bilər. Koronar arteriyaların tıxanması isə stenokardiyaya (döş qəfəsi ağrısına) və ya ürək infarktına səbəb ola bilər. Ateroskleroz həmçinin arteriya divarlarının iltihabı ilə əlaqəlidir.

• Statinlər, qaraciyərin xolesterol istehsal etmək üçün istifadə etdiyi HMG-CoA reduktaza fermentini inhibə edərək xolesterol səviyyəsini azaltmaq üçün istifadə olunan dərman sinfidir. 1973-cü ildə yapon biokimyaçı Akira Endo, Penicillium citrinum göbələyindən ayrılmış ilk xolesteroləleyhinə statin olan mevastatini kəşf etdi. Amerika dərman şirkəti Merck & Co., Endonun işlərindən ilham aldı və 1978-ci ildə Aspergillus terreus göbələyindən başqa statin ayırdı. İlk dəfə 1987-ci ildə Mevacor adı ilə bazara çıxarıldı.

Statinlərin bir çox faydasının olduğu görünür. Məsələn;

• Lövhənin sabitliyini qoruyarkən LDL xolesterolu (aşağı sıxlıqlı lipoprotein xolesterolu — arteriyalarda lövhə yaranmasına töhfə verən xolesterolun "pis" forması) və iltihabı azaldırlar.
• Bundan əlavə, qaraciyər hüceyrələri statinlərə bağlı olaraq qaraciyərdə xolesterolun azaldığını aşkar etdikdə LDL qəbulunu artırırlar və xolesterolu ümumi qan dövranından çəkən LDL reseptorları yaradaraq bunu kompensasiya edirlər.
• Statinlərin ümumiyyətlə əvvəldən ürək-damar xəstəliyi olan və yüksək risk altında olan şəxslərdə ölüm göstəricisini azaltmaqda faydalı olduğu qəbul edilir.

Lakin mümkün mənfi yan təsirlərə bunlar daxildir;

• Qaraciyər fermentlərinin anormal dərəcədə yüksək olması 
• Böyrəklərə zərərli məhsulların qan dövranına buraxılması
• Böyrək çatışmazlığına səbəb ola bilən skelet əzələlərinin parçalanması

Yazıdakı şəklin izahı: Arteriyada qan axınını məhdudlaşdıran lövhə.

Yazıda adı çəkilən tarixi şəxslər: Akira Endo (doğ. 1933)

• Əvvəlki mövzu: Pozitron emissiya tomoqrafiyası (PET) 1973 – Üçölçülü tibbi görüntüləmə
• Sonrakı mövzu: Ölümə yaxın təcrübələr 1975 – Ölümün astanasında nə baş verir?