Sidik analizi MÖ 4000 – Laboratoriya təbabətinin ilk addımı

Komediyaçı Rodney Dangerfield bir dəfə demişdi: “Çox alkoqol qəbul edirəm. Son dəfə sidik nümunəsi verəndə içində zeytun vardı.” Əslində sidik analizinin, yəni tibbi diaqnoz üçün sidiyin müayinəsinin həm çılğın, həm də ciddi tarixi vardır.

Şumer həkimləri M.Ö. 4000-ci illərdən başlayaraq gil lövhələrə sidik analizlərini qeyd edirdilər. Təxminən M.Ö. 100-cü ilə aid sanskrit tibbi mətnləri ən azı 20 fərqli sidik növü təsvir edir. Qədim Hindistanda həkimlər indi diabet adlandırdığımız xəstəliyi olanların şirin dadlı, qarışqaları cəlb edən sidik ifraz etdiyini bilirdilər.

Müasir tibbdən əvvəl sidiyin gözlə müayinəsi uroskopiya adlanırdı. Orta əsr həkimləri xəstəliyin nəticəsini təxmin etməzdən əvvəl xəstənin gözü qarşısında matulanı (sidik kisəsinə bənzər şüşə qabı) tutub fırladaraq uroskopiyanı az qala sehrli sənətə çevirmişdilər. Bəzi həkimlər xəstəni görmədən diaqnoz qoymağa başladılar. İntibah dövründə uroskopiyadan hətta fala baxmaq və gələcəyi təxmin etmək üçün istifadə edilirdi.

Bu gün sidik nümunəsində çoxlu ağ qan hüceyrəsi aşkarlanmasının sidik yolu infeksiyasını göstərə biləcəyini bilirik. Hematuriya, yəni sidikdə qırmızı qan hüceyrələrinin olması böyrək daşı, böyrək travması və ya sidik yollarında (böyrəklər, sidik axarları, sidik kisəsi, prostat və uretra daxil) şişi göstərə bilər. Diabet sidikdə qlükozanın (şəkərin) əsas səbəbidir. Qaraciyər və ya qalxanabənzər vəzi xəstəliyinin diaqnozuna kömək üçün başqa sidik testləri istifadə edilə bilər.

Fizioloq J. A. Armstrong: “Həkimlərin bədənin daxili fəaliyyətini görə biləcəklərini düşündüyü pəncərə olan sidik laboratoriya təbabətinin başlanğıcına yol açdı. Həkimlərin rolu yüksəldikcə sidiklə diaqnozun əhəmiyyəti şişirdildi və on yeddinci əsrdə uroskopiyanın istifadəsi məntiqi həddən çox uzağa getdi."

Yazının şəklinin izahı: Holland rəssam Gerrit Dou-nun (1613-1675) əsərində sidik şüşəsinə baxan həkim təsvir edilmişdir (1653).

• Əvvəlki mövzu: Trepanasiya MÖ 6500 – Kəsməyə və deşməyə başlayırıq
• Növbəti mövzu: Sütur (tikiş qoymaq) MÖ 3000 – Hələ də tibbin əvəzolunmazı