Sütur (tikiş qoymaq) MÖ 3000 – Hələ də tibbin əvəzolunmazı

Yazıda adı çəkilən tarixi şəxslər: Galen of Pergamon (129–199), al-Zahrawi (936–1013), Joseph Lister (1827–1912)

Cərrah John Kirkup belə yazır: “Cərrahi texnologiyanın artdığı dövrdə kiçik yaranı bağlama texnikasını daha mürəkkəb əməliyyat bacarıqları ilə müqayisədə kiçiltmək cəlbedici görünür. Həqiqətən, antiseptik və aseptik prosedurlardan əvvəl yaranı bağlamaq çoxlu fəlakətin mənbəyi idi. Bu gün belə uğurlu əməliyyatlar dəri, bağırsaq, sümük, vətər və digər toxumaların sürətli, etibarlı sağalmasından asılıdır və nə müalicəvi, nə də kosmetik baxımdan qəbuledilən çapığa zəmanət verilə bilər."

Hazırda cərrahi sütur adətən yaranın və ya cərrahi kəsiyin kənarlarını bir-birinə tikmək üçün istifadə edilən, müəyyən uzunluqda və müxtəlif quruluşda sapı olan iynəni ifadə edir. Bununla belə, tarix boyu tikiş müxtəlif formalarda olmuşdur. İynələr sümükdən və ya metaldan hazırlanırdı. Tikişlər ipək və ya ketqut (qoyun bağırsaqları) kimi materiallardan hazırlanırdı. Bəzən yaraları sıxmaq üçün iri qarışqalardan da istifadə edilirdi. Qarışqanın çənələri əti dişləyib açıqlığı bağladıqdan sonra bədəni çıxarılır, yalnız başı və qapalı çənələri qalırdı. Qədim misirlilər yaraları bağlamaq üçün kətan və heyvan sinuslarından istifadə edirdilər və belə tikişlərin ilk qeydləri M.Ö.3000-ci illərə gedib çıxır. İkinci əsrin yunan-Roma həkimi Galen ərəb cərrah əl-Zəhravi kimi heyvan materiallarından tikişlər istifadə edirdi. İngilis cərrah Joseph Lister bədənin tədricən sorduğu tikiş materialı olan ketqutu sterilizasiya etməyin yollarını araşdırdı. 1930-cu illərdə iri ketqut tikiş istehsalçısı bir gündə 26.000 qoyun bağırsağı istifadə edirdi. Hazırda bir çox tikiş sorulan və ya sorulmayan sintetik polimer liflərdən hazırlanır və sap keçirmə zamanı bədən toxumalarının travmasını azaltmaq üçün gözsüz iynələr sapa əvvəlcədən birləşdirilə bilər. Yaranın bağlanmasına kömək üçün yapışqan mayelər də istifadə edilir.

İstifadədən asılı olaraq tikişlərin qalınlığı dəyişə bilər; bəziləri insan saçının diametrindən kiçikdir. On doqquzuncu əsrdə cərrahlar xəstənin yoluxmuş tikişdən ölüm riskinə məruz qalması əvəzinə çox vaxt dəhşətli prosedur olan yaranın kauterizasiyasına (dağlanmasına, yandırılmasına) üstünlük verirdilər.

Yazının şəklinin izahı: Cərrahın əlcəkli əli 4-0 monofilament, sorulmayan sintetik tikişə birləşdirilmiş atravmatik əyri kəsici iynəsi olan iynətutanı tutur.

• Əvvəlki mövzu: Sidik analizi MÖ 4000 – Laboratoriya təbabətinin ilk addımı
• Növbəti mövzu: Şüşə göz MÖ 2800 – Süni gözün qədimə uzanan təəccüblü tarixi