Şüşə göz MÖ 2800 – Süni gözün qədimə uzanan təəccüblü tarixi

Charles Dickens “Nicholas Nickelby”də pis məktəb direktorunu “Bir gözü vardı və ümumi qərəz ikisinin xeyrinə işləyirdi.” deyə təsvir etmişdi. Əslində, xəstəlik, anadangəlmə qüsur və ya qəza səbəbindən göz itkisi kosmetik, sosial və funksional baxımdan dərin emosional təcrübədir.

Süni gözlər görməni əvəz etmir, lakin göz yuvasını doldura, hətta təbii göz hərəkətlərini təmin etmək üçün əzələlərə bərkidilə bilər. Hazırda hər il 10 mindən çox insan gözünü itirir. Bu məqsədlə adətən “şüşə gözlər” ağla gəlsə də, süni gözlərin əksəriyyəti artıq plastikdən hazırlanır.

Maraqlıdır ki, məlum ən qədim süni göz, təxminən 5.000 il əvvələ aid, İranın cənub-şərqindəki qədim Burnt şəhərinin xarabalıqlarında 1,8 metr boylu qadın skeletində aşkar edilmişdir. Bu süni göz yarımkürə şəklindədir və heyvan yağı ilə qarışdırılmış təbii qatrandan ibarətdir. Səthi dairəvi qüzehli qişa və günəş şüaları kimi naxışlı qızıl xətlər həkk edilmiş nazik qızıl təbəqə ilə örtülüb. Süni göz həqiqi gözü təqlid etmək üçün hazırlanmamışdı, lakin bu ucaboy qadın müqəddəs sayılan biri olsaydı, göz parıldayaraq onun xüsusi güclərə malik olduğu təəssüratını yarada bilərdi.

1579-cu ildə venesiyalılar göz qapaqlarının arxasına taxılan nazik şüşə qabıqlardan ilk süni gözləri ixtira etdilər.

Həmçinin 1884-cü ildə itirilmiş həcmi bərpa etmək və protezin hərəkətini təmin etmək üçün bəzən təbii göz almasının yuvasına şüşə kürə yerləşdirilirdi. Alman sənətkarlar bir vaxtlar Amerika Birləşmiş Ştatlarını gəzərək ehtiyac olduqda xüsusi gözlər hazırlayırdılar və okulyaristlər (göz protezi hazırlanması üzrə mütəxəssislər) ehtiyatlarında yüzlərlə hazır göz saxlamağa başladılar. 1943-cü ildə Almaniyanın üstün kriolit şüşəsi II Dünya müharibəsi zamanı ixrac edilə bilməyəndə ABŞ Ordusunun texnikləri yaralı əsgərlərə plastik göz taxmağa başladılar.

Tədqiqatçılar hazırda görmə siniri və ya beynin görmə qabığı ilə əlaqə yaradan qabaqcıl mikroelektronikadan istifadə etməklə görməni təmin etmək üçün torlu qişaya bərkidilmiş müxtəlif implantlar hazırlayırlar.

Yazının şəklinin izahı: Karsinoma (bədxassəli şiş) səbəbindən sağ gözün enukleasiyasından (cərrahi çıxarılmasından) sonra xəstədə istifadə edilən şüşə və silikondan hazırlanmış orbital protez.

• Əvvəlki mövzu: Sütur (tikiş qoymaq) MÖ 3000 – Hələ də tibbin əvəzolunmazı
• Növbəti mövzu: Sünnət MÖ 2400 – Əməliyyat tarixinin ən qədim sirri