Sidikdə RNA analizi ilə prostat xərçəngi diaqnozuna az qaldı

Sidikdə kodlaşdırmayan RNA (non-coding) adlanan molekulların yoxlanmasına əsaslanan yeni üsul PSA ölçümünə əsaslanan klassik testlərdən daha həssas və dəqiq şəkildə prostat xərçəngini aşkar etməyi vəd edir.

Bu fikir 11-15 mart 2016-cı ildə Almaniyada keçirilən Avropa Birliyi Urologiya Konqresində bir tədqiqatla təqdim edilmişdir.

RNAmolekulları, tam adı ilə ribonuklein turşuları,həyatın əsas elementlərindəndir. Bir çox mühüm bioloji rol oynayırlar; ən yaxşı tanınanı DNA-da daşınan genetik məlumatın zülala çevrilməsi ilə bağlı müxtəlif proseslərdir. Çoxlu RNA növü olsa da, ən tanınmışları mesencer-RNA, ribosomal-RNA, daşıyıcı-RNA və son illərdə adını eşitməyə başladığımız kodlaşdırmayan RNAmolekullarıdır.

Prostat xərçəngi üçün hazırda istifadə edilən biomarkerlər PSA (prostat spesifik antigen) və PCA3 (prostat xərçəngi geni 3) testləridir. Lakin bu testlərin bir çox prostat xərçəngini aşkarlamaqda yetərsiz nəticələr verdiyi məlumdur.

Kodlaşdırmayan RNA-lar prostat xərçənginin aşkarlanmasında daha yüksək həssaslıq və dəqiqlik göstərmişdir

Genomika elmində inkişaflar genetik quruluşumuzun güman ediləndən çox mürəkkəb olduğunu göstərmişdir. Orqanlarımız sağlamlıq və xəstəlik vəziyyətlərində fərqli genetik siqnallar yayaraq özlərini müxtəlif molekullarla ifadə edirlər.

Bu genetik molekulların bir qrupu kodlaşdırmayan RNA-lardır. Yaxın vaxtadək zülal istehsalında iştirak etməyən “kodlaşdırmayan RNA”ların funksiyası olmadığı düşünülürdü. İndi isə bir çox bioloji prosesdə kritik rol oynadıqları anlaşılmışdır. Bunlardan ən diqqətçəkəni xərçəngin inkişafı və yayılmasıdır. Bu yeni məlumatdan çıxış edərək kodlaşdırmayan RNA ölçümünün xərçəngi erkən aşkarlamaq üçün istifadə edilə biləcəyi fikri yaranmışdır.

Tədqiqat üçün 64 prostat xərçəngi toxumasının hər birinin genetik molekullarına aid 200 milyon ardıcıllıq (sekans) oxundu. Nəticədə şiş nümunələrində təxminən 2.000 ardıcıllıq sağlam toxuma nümunələrindən əhəmiyyətli dərəcədə fərqli tapıldı. Onların bir hissəsinin kodlaşdırmayan RNA olduğu görüldü və bu RNA-ların prostat xərçəngi üçün yeni biomarker ola biləcəyi düşünüldü.

Biomarker kimi düşünülən kodlaşdırmayan RNA-lar yalnız prostat xərçəngi toxumalarında deyil, xəstələrin sidik nümunələrində də aşkar edilmişdir. Sınaq mərhələsindəki ilk testlər sidikdə bu molekulların aşkarlanmasının prostat xərçəngini erkən dövrdə daha dəqiq tapmağa imkan verəcəyini düşündürür.

Biomarkerlərin kombinasiyası testlərin spesifikliyini artıracaq

Araşdırmaçılar daha yüksək həssaslıq və dəqiqlik üçün biomarker kombinasiyasından ibarət test hazırlamağa artıq başlayıblar. Bu tədqiqat diaqnostik testlər üçün yeni RNA biomarkerləri hazırlamağı hədəfləyən RIBOLUTION (RIBOnucleic acid-based diagnostic soLUTIONs) adlı layihənin hissəsidir.