Siqaretdən başqa ağciyər xərçəngi səbəbləri

Bir oxucumuzun “Heç siqaret çəkməmiş şəxsin xərçəngə tutulmasını necə izah edirik...!” sualına cavab olaraq siqaretdən başqa ağciyər xərçəngi səbəblərini paylaşmaq istədik.

Ağciyər xərçəngi, dünyada ən çox görülən və ən çox həyat itkisinə səbəb olan xərçəng növünə çevrilmişdir. Dünyada xərçəng hallarının təxminən %13-nə və xərçəngə bağlı həyat itkisinin təxminən %18-nə ağciyər xərçəngi cavabdehdir. Ağciyər xərçənginin inkişafında ən böyük səbəb siqaret olduğundan bu xəstəliyin qarşısını almağın mümkün olduğu deyilə bilər. Belə ki, siqaret çəkənlərdə ağciyər xərçənginin inkişaf riski çəkməyənlərdən 25-40 dəfə yüksəkdir. Digər tərəfdən, ağciyər xərçənginin tək səbəbi siqaret deyil. Gəlin birlikdə ağciyər xərçənginə səbəb olan digər amilləri araşdıraq.

Siqaretdən başqa ağciyər xərçənginin mühit səbəbləri nələrdir?

Radon qazı və ağciyər xərçəngi

Radon ən sıx qayalardan və tullantılardan yayılan, evlərin və ya binaların daxilində toplana bilən nəcib qazdır. Görünməz, dadsız və qoxusuz qazdır. Amerika Birləşmiş Ştatlarının Ətraf Mühitin Mühafizəsi Agentliyinə görə radon yalnız ABŞ-da hər il 20.000-dən çox ağciyər xərçəngi halına səbəb olur və bu onu ağciyər xərçənginin ikinci aparıcı səbəbi edir. Amerika Birləşmiş Ştatlarındakı təxminən hər 15 evsizdən birinin yüksək radon səviyyəsinə malik olduğu düşünülür.

Əlaqəli mövzu: Radon və ağciyər xərçəngi əlaqəsi (ətraflı)

Digər maddələr

Bəzi maddələrin kanserogen xüsusiyyətlər daşıdığı və ağciyər xərçəngi riskinin artmasına səbəb olduğu sübut edilmişdir. Kanserogen xərçəngə səbəb olma qabiliyyətinə malik maddə deməkdir. Maddənin kanserogen sayılması ona məruz qaldıqda mütləq xərçəng yaradacağı demək deyil, lakin xüsusilə dozadan asılı olaraq xərçəngin inkişaf riskini artırır.

Ağciyər xərçəngi üçün müəyyən edilmiş kanserogen maddələrdən bəziləri bunlardır: asbest tozu, arsen, nikel, berillium, kadmium, dizel işlənmiş qazı və bəzi silisium və xrom növləri. Bu maddələrə intensiv məruz qalanlarda ağciyər xərçənginə tutulma riski siqaret çəkməyin yaratdığı xərçəng riskindən daha yüksək-dir.

Pəhriz

Alimlər çox sayda müxtəlif qida və qida əlavəsi üzərində ağciyər xərçənginə tutulma riskini dəyişdirib-dəyişdirmədiyini müşahidə etmək üçün işləyirlər. Xüsusilə beta-karotin əlavəsi istifadə edən siqaret çəkənlərdə ağciyər xərçəngi riskinin artdığını bilirik. Həmçinin hər gün ən az 1 qədəh alkoqol istifadə edən siqaret çəkənlərdə ağciyər xərçənginin inkişaf riskində əlavə artım müəyyən edilmişdir.

Arsen konsentrasiyası yüksək olan içməli sular, ağciyər xərçəngi riskini artıra bilər.

Döş qəfəsinə tətbiq olunan radioterapiya

Əvvəllər hər hansı xərçəng xəstəliyi səbəbindən döş qəfəsinə radioterapiya tətbiq olunmuş şəxslərdə ağciyər xərçənginin inkişaf riski daha yüksək hesab edilmişdir.

Ağciyər xərçəngində ailə tarixçəsinin təsiri necədir?

Ailədə ağciyər xərçəngli şəxslərin olması ağciyər xərçəngi üçün risk amilidir. Yaxınlarında ağciyər xərçəngi olan şəxslərdə ağciyər xərçənginin inkişaf riski ailəsində belə tarixçə olmayanlardan təxminən 2 dəfə yüksəkdir. Çünki siqaret istifadəsi ailə daxilində davamlılıq göstərməyə meyllidir və ailədə siqaret çəkənlərin olması digərlərini passiv çəkən vəziyyətinə salır. Digər tərəfdən, eyni yerdə yaşamaq və ya işləmək səbəbindən ağciyər xərçənginə səbəb ola bilən başqa maddələrə və radona daha çox məruz qalmaq da riski artıra bilər. Bununla yanaşı, ağciyər xərçəngi olan şəxslərdə ağciyər xərçənginə tutulma riskinin artmasının irsi səbəblərə bağlı olduğunu söyləmək üçün hazırda yetərli elmi sübut yoxdur.

Daşıdığımız risk amillərini tanımaq xərçəngdən qorunma və erkən diaqnoz üçün ən mühüm addımlardır.