Süni intellektlə dəri xərçənginin diaqnostikasında mühüm dönüş nöqtəsi
Bu məqalədə
Süni intellekt (SI, Artificial Intelligence= AI) texnologiyalarının sürətli inkişafı dəri xərçənginin diaqnostikasında da mühüm irəliləyişlərə yol açır. Təsvirlərin tanınması süni intellektin (SI) ən uğurlu olduğu sahələrdəndir və dəri xərçənginin erkən diaqnostikasında mühüm rol oynayır. SI dəri xərçəngini dermatoloqlar qədər dəqiq müəyyən edə bilər və bu, dərin öyrənməyə əsaslanan süni neyron şəbəkələri kimi SI formalarından istifadə etməklə göstərilib.
Dəri xərçəngləri dünyada ən çox rast gəlinən xərçəng növlərindəndir və onların rastgəlmə tezliyi artma meyli göstərir. Dəri xərçənglərinin təxminən 5%-i aqressiv xarakterli melanoma növünə aiddir. Melanomanın da dünyada rastgəlmə tezliyi son illərdə sürətlə artıb. Bu artım kişilərlə müqayisədə qadınlarda daha nəzərəçarpandır. Xüsusilə 50 yaşlı və daha yaşlı qadınlarda 2015 ilə 2019-cu illər arasında melanomanın rastgəlmə tezliyi hər il təxminən 1% artıb.
Dəri xərçənginin ənənəvi diaqnostika üsulları bahalıdır, peşəkar həkim tələb edir və vaxt aparır. Buna görə dəri xərçənginin diaqnostikasına kömək etmək məqsədilə SI vasitələri ilə diaqnostik dəstək sistemləri getdikcə daha geniş yayılır.
Son illərdə dəri xərçənginin diaqnostikası üçün çoxlu SI tətbiqi hazırlanıb. Lakin bu tətbiqlərin bir qismi əvvəlcə kifayət qədər dəqiq nəticə verməyib. Buna baxmayaraq, zamanla onların dəqiqliyi əhəmiyyətli dərəcədə artıb və bu da onları dəri xərçənginin diaqnostikasında dəyərli vasitələrə çevirib.
Tədqiqatın təfərrüatları
12 oktyabr 2023-cü ildə Avropa Dermatologiya və Venerologiya Akademiyasının (EADV? European Academy of Dermatology and Venereology) 2023 konqresində təqdim olunan süni intellekt (SI) araşdırması 2,5 il ərzində dəri xərçəngi şübhəsi olan 22356 xəstəni qiymətləndirib.
- Bu tədqiqat çərçivəsində 3-cü versiyası sınaqdan keçirilən SI tətbiqi melanomanın aşkarlanmasında 100% həssaslıq göstərib (59/59 hadisə aşkarlanıb); bütün dəri xərçənglərini 99,5% (189/190), xərçəngönü halları isə 92,5% (541/585) dəqiqliklə aşkar edə bilib.
Testin həssaslığı testin müəyyən vəziyyəti və ya xəstəliyi aşkar etmək qabiliyyətini ifadə edir. Daha dəqiq desək, həssaslıq həqiqətən həmin vəziyyəti və ya xəstəliyi olan şəxsləri düzgün aşkar etmə nisbətini göstərir. Yüksək həssaslığa malik test həmin vəziyyəti və ya xəstəliyi olan şəxslərin böyük qismini düzgün aşkar edə bilər və beləliklə xəstəliyin erkən diaqnostikasına və müalicəsinə imkan yaradar. Həssaslıq adətən faizlə ifadə olunur və səhiyyə mütəxəssislərinə testin etibarlılığı və effektivliyi haqqında mühüm məlumat verir.
- AI proqramının üçüncü versiyası 2021-ci ildə sınaqdan keçirilən ilk modellə müqayisədə mühüm irəliləyiş göstərir. İlk model melanomanı 85,9% (195/227), bütün dəri xərçənglərini 83,8% (903/1078), xərçəngönü lezyonları isə 54,1% (496/917) dəqiqliklə aşkar edə bilmişdi.
Cədvəl 1: SI tətbiqinin versiyalar üzrə göstəriciləri
|
SI versiya 1 (20 aprel 2020 - 14 iyul 2021) |
SI versiya 2 (15 iyul 2021 - 21 aprel 2022) |
SI versiya 3 (22 aprel 2022 - 5 yanvar 2023) |
|
|
Melanomaya həssaslıq |
85,9% |
97,1% |
100% |
|
Bütün dəri xərçənglərinə həssaslıq |
83,8% |
98,5% |
99,5% |
|
Xərçəngönü lezyonlara həssaslıq |
54,1% |
94,0% |
92,5% |
|
Xoşxassəli lezyonlara spesifiklik |
79,7% |
49,4% |
75,3% |
Araşdırmanın baş müəllifi, İngiltərədən Dr. Kashini Andrew "Bu tədqiqat SI-nin necə sürətlə inkişaf edib öyrəndiyini və yüksək dəqiqliyin birbaşa SI-nin öyrədilmə texnikalarının və onun öyrədilməsində istifadə olunan məlumatların keyfiyyətinin yaxşılaşmasına bağlana biləcəyini göstərir. Proqramın son versiyası aprel 2022 ilə yanvar 2023 arasında ikinci səviyyəli səhiyyə xidmətində 1000-dən çox üzbəüz həkim müayinəsi yükünü aradan qaldırıb, təcili diqqətə ehtiyacı olan xəstələr üçün daha çox vaxt yaradıb," – deyə bildirir.
Mütəxəssis həkim nəzarətinə ehtiyac qalır
Məlumatlar son dərəcə ümidverici olsa da, tədqiqat qrupu SI-nin məsləhətçi dermatoloqun dəstəyi olmadan müstəqil aşkarlama vasitəsi kimi istifadə edilməməli olduğunu bildirir. 190 hadisə arasında bazal hüceyrəli karsinomanın bir hadisəsi gözdən qaçıb və sonradan ikinci baxışda dermatoloqdan ibarət "təhlükəsizlik şəbəkəsi" tərəfindən müəyyən edilib. Bu, SI üzərində lazımi klinik nəzarətin vacibliyini bir daha göstərir.
Dermatologiyada SI-nin rolu və ondan ən uyğun şəkildə necə istifadə edilməli olduğu geniş müzakirə olunur. Müvafiq klinik nəzarətlə aparılan əlavə araşdırmalar SI-dən çeşidləmə vasitəsi kimi istifadə etməyə imkan verə bilər. Lakin hər bir yanaşma xərc baxımından səmərəli olduğunu göstərməlidir və SI hazırda dermatologiyada müstəqil vasitə deyil. Bu və bənzər tədqiqatlar SI-nin gələcəkdə səhiyyə xidmətlərinin göstərilməsində böyük potensiala malik olduğunu göstərir.
Mənbələr
Bu məqalə sizə faydalı oldu?
Rəyiniz məzmunumuzu yaxşılaşdırmağa kömək edir.
Oxucu şərhləri
Şərhinizi paylaşın
Adınız və şərhiniz yalnız administrator təsdiqindən sonra dərc olunur. E-poçt ünvanınız ziyarətçilərə heç vaxt göstərilmir.
İlk şərhi siz yazın.