Xərçəng barədə məlumat almaq üçün ChatGPT istifadə etmisinizmi? Fikrinizi bizimlə bölüşün

ChatGPT istifadəsi ilə həkimə etibar arasındakı əlaqə

ChatGPT və oxşar süni intellekt əsaslı çatbotlar səhiyyədə yeni dövrə yol açır. Xüsusən xərçəng kimi çox məlumat tələb edən xəstəliklərdə bu vasitələrin rolu getdikcə daha çox müzakirə olunur. Bəs xərçəng xəstələri və yaxınları bunlardan həqiqətən necə istifadə edir? İnsanlar bu məlumatlarla nə edir? Həkimlə ünsiyyətlərinə necə təsir göstərir?

Bu suallara cavab axtaran elmi sorğu aparırıq. Sorğumuzun məqsədi ChatGPT kimi vasitələrin xərçəng xəstələri və yaxınları tərəfindən necə istifadə edildiyini və bu məlumatın həkimə etibar, qərarvermə və ümumi təcrübəyə təsirini anlamaqdır.

Siz də xərçəng xəstəsi və ya yaxınınıza qulluq edən şəxssinizsə, bu sorğunu dolduraraq araşdırmamıza töhfə verə bilərsiniz.

Məxfilik və etik məlumat

• Bu sorğu tamamilə anonimdir: şəxsiyyət və ya əlaqə məlumatları soruşulmur.
• Bütün cavablar yalnız elmi təhlil məqsədilə istifadə ediləcək.
• İştirak tamamilə könüllülük prinsipinə əsaslanır və istədiyiniz vaxt dayandıra bilərsiniz.

İştirak cəmi 5 dəqiqənizi alacaq.

SORĞUDA İŞTİRAK ÜÇÜN KLİKLƏYİN

ChatGPT və xərçəng xəstələri: məlumata çıxış və həkimə etibar dinamikası

Son illərdə süni intellekt dəstəkli çatbotların, xüsusən ChatGPT kimi böyük dil modellərinin səhiyyədə istifadəsi sürətlə artır. Xərçəng kimi mürəkkəb, uzunmüddətli və məlumat ehtiyacı yüksək xəstəliklərdə bunların həm xəstələr, həm də qulluq edənlər tərəfindən məlumat mənbəyi kimi istifadəsi diqqət çəkir. Bu icmalda ChatGPT-nin xərçəng xəstələri və yaxınları tərəfindən istifadəsi, həkimə etibara mümkün təsiri və ənənəvi məlumat mənbələri ilə müqayisəsi ümumiləşdirilir.

1. Xərçəng xəstələrinin ChatGPT istifadəsi

ABŞ-da aparılan 2024-cü il sorğusunda böyüklərin %17-nin sağlamlıq məlumatı üçün süni intellekt vasitələrini, xüsusən ChatGPT-ni müntəzəm istifadə etdiyi göstərilib. Gənclərdə bu göstərici %25-ə çatır. Xərçəng xəstələrinə aid məhdud sayda tədqiqatlarda ChatGPT-yə xüsusən bu səbəblərlə üstünlük verildiyi bildirilib:

• Əlçatanlıq (7/24 çıxışın olması)
• Həkim qarşısında hiss edilən təzyiqin olmaması
• Əlavə təsirlər, qidalanma və müalicə seçimləri barədə tez məlumat almaq ehtiyacı

Xəstə yaxınları da bu texnologiyaları müsbət qiymətləndirir; tədqiqatlarda onların məmnunluq səviyyəsi peşəkar qulluq edənlərdən yüksək olub. Başqa bir tədqiqatda xəstə yaxınlarının ChatGPT-yə verdiyi “faydalılıq” balı 5 üzərindən 3,77, peşəkar qulluq edənlərdə isə 3,13 olub.

2. ChatGPT məlumatlarının keyfiyyəti və anlaşıqlılığı

Müxtəlif tədqiqatlar ChatGPT-nin xüsusən xərçənglə bağlı tez-tez verilən suallara cavablarının düzgünlüyünü və oxunaqlılığını qiymətləndirib:

• Bir tədqiqatda ABŞ Milli Xərçəng İnstitutunun (NCI) saytındakı 13 geniş yayılmış xərçəng mifinə dair məlumat ChatGPT ilə müqayisə edilib; ChatGPT cavabları mütəxəssislər tərəfindən %96,9 nisbətində düzgün qiymətləndirilib.
• Ağız xərçəngi barədə başqa bir tədqiqatda ChatGPT-nin 20 tez-tez verilən suala cavabları mütəxəssislər tərəfindən %98 nisbətində “yaxşı” və ya “çox yaxşı” qiymətləndirilib.

Lakin bəzi ciddi məhdudiyyətlər də bildirilib:

• ChatGPT bəzən gerçək olmayan istinadlar yaradır və ya düzgün görünən, lakin tibbi baxımdan səhv məlumat verir. JAMA Oncology jurnalında dərc olunan tədqiqatda ChatGPT-nin xərçəng müalicəsi tövsiyələrinin təxminən üçdə birinin müasir təlimatlara zidd olduğu müəyyən edilib.
• Mənbə göstərməməsi və ya saxta istinadlar yaratması düzgünlüyün yoxlanılmasını çətinləşdirir.

3. ChatGPT istifadə edən xəstələr həkimə daha az etibar edirmi?

Burada ən vacib suallardan biri budur: ChatGPT kimi süni intellektdən məlumat almaq xəstələrin həkimlərinə etibarına necə təsir edir?

• Bəzi araşdırmalar xəstələrin ChatGPT kimi vasitələrdən “empatik” və anlaşıqlı cavablar aldığı üçün onları həkim cavablarından daha çox qəbul etdiyini göstərir.
• Məsələn, pediatriyada aparılan təcrübədə valideynlərin yarısı ChatGPT ilə həkimin cavabını ayırd edə bilməyib; ayırd edə bilənlər isə adətən ChatGPT cavabını daha etibarlı sayıb.

Lakin mövcud məlumatlar bu istifadənin həkimə etibarı azaltdığını açıq göstərmir. Əksinə, bəzi məlumatlar ChatGPT cavablarının çox vaxt “həkimlə danışın” tövsiyəsi ilə bitdiyi üçün həkimin rolunu gücləndirə biləcəyini düşündürür.

4. ChatGPT, Google, yoxsa sosial media?

ChatGPT kimi süni intellekt əsaslı vasitələr Google axtarışı, sosial media və xəstə forumları kimi ənənəvi məlumat mənbələri ilə müqayisədə fərqli üstünlük və risklər daşıyır:

ChatGPT xüsusən “ilkin məlumat” almaq, həkimə getməzdən əvvəl hazırlaşmaq və ya əsas terminləri öyrənmək üçün ideal mənbə kimi önə çıxır.

5. Ədəbiyyatdakı boşluq və bu tədqiqatın töhfəsi

Mövcud ədəbiyyatda bəzi vacib boşluqlar var:

• Xərçəng xəstələri və yaxınlarının ChatGPT-ni nə qədər tez-tez və hansı məqsədlərlə istifadə etdiyinə dair məlumat yetərsizdir.
• Süni intellekt istifadəsinin həkimə etibarı artırıb-artırmadığını ölçən birbaşa tədqiqat hələ yoxdur.
• Xüsusən türkcə danışan populyasiyada aparılmış araşdırma yoxdur.

Buna görə planlaşdırılan veb əsaslı sorğumuz:

• Ədəbiyyatda ilk dəfə məhz türkcə danışan xərçəng xəstələrində ChatGPT istifadəsini araşdıracaq,
• süni intellekt istifadəsi ilə həkimə etibar arasındakı əlaqəni ölçərək vacib boşluğu dolduracaq,
• açıq suallarla ChatGPT-yə niyə müraciət ehtiyacı duyulduğunu müəyyən edəcək.

Nəticə

ChatGPT və oxşar vasitələr düzgün yönləndirildikdə xəstə təhsilini və məlumatlılığını artıra, həkim-xəstə əlaqəsini tamamlaya bilər. Lakin səhv məlumat riski və həddindən artıq etibar bu texnologiyalardan ehtiyatla istifadəni tələb edir.

Bu tədqiqatın mürəkkəb əlaqəni həm elmi, həm də etik baxımdan anlamağa dəyərli töhfə verəcəyi ümid olunur.

Bu yazını sosial mediada paylaşaraq daha çox xəstənin fikir bildirməsinə töhfə verə bilərsiniz.