Xərçəng stres yaratsa da, stres xərçəng yaratmır!

Müasir dövrün xəstəliyi sayılan stresin bəzi xəstəliklərə səbəb olduğu məlumdur. Xərçəng də çoxları tərəfindən müasir dövrün xəstəliyi hesab edilir və bu baxımdan stresə bənzəyir. Bununla yanaşı, insan mövcud olandan həm stresin, həm də xərçəngin olduğu tarixi sübutlarla göstərilmişdir. Xərçənglə stres arasında səbəb-nəticə əlaqəsi iddiası da vardır. Bəli, xərçəngin kədər, narahatlıq və stres yaratması asan müşahidə və sübut edilən həqiqətdir. Bəs əksi? Stres xərçəngə səbəb olurmu?

Stres xərçəngin səbəbi kimi irəli sürülsə də, bir çox elmi tədqiqat bunun əksini göstərir. “Stres xərçəngə səbəb olurmu?” sualı xüsusilə qadınlarda ciddi narahatlıq yaradır və onkoloqlara tez-tez verilir.

Elm dünyasında da müəyyən mexanizmlər əsasında ciddi tədqiqatlar aparılır.

Bu mexanizmlər arasında;

1. Stres vəziyyətinin bəzi hormonal yollarla (HPA oxu və simpatik sinir sisteminin aktivləşməsi) qlükokortikoid və katexolamin mənşəli hormonların ifrazı ilə immun sistemini basqılaması ilə yanaşı,
2. Stres hormonlarının DNA təmirini, xərçəng hüceyrələrinin böyüməsini və angiogenezi tənzimlədiyinə görə xərçəngi tətikləyə biləcəyi düşünülür.
3. Bu fizioloji mexanizmlərlə yanaşı dolayı yolla davranış dəyişiklikləri (çəki artımı, hərəkətsiz həyat, siqaret və spirt kimi maddələrin istifadəsi) yaratması da xərçəng riskini artıra biləcəyi şübhəsini doğurur.

Lakin bu mexanizmlərin əksinə irəli sürülən başqa iddia da stresin estrogen ifrazını basqıladığına görə süd vəzi xərçəngi riskini azalda biləcəyi istiqamətindədir.

Tədqiqat

15 iyulda nüfuzlu Breast Cancer Research jurnalında yayımlanan yeni tədqiqatda 16 yaşdan yuxarı, süd vəzi xərçəngi keçmişi olmayan 113.000 qadın 2003-cü ildən 2012-ci ilə qədər izlənildi. Bu müddətdə iştirakçıların bilinən süd vəzi xərçəngi risk amilləri (yaş, cins, piylənmə, siqaret və s.) nəzərə alınaraq müxtəlif stres vəziyyətləri üzrə müəyyən şkala yaradıldı. İnsanların son beş ildə ümumi stres vəziyyəti (tez-tez, bəzən, arabir, heç), ciddi stres amili yaşayıb-yaşamadığı (yaxın itkisi, boşanma və ya ayrılma, iş itkisi, ciddi xəstəliklər) və 20 yaşından əvvəl ana və ya atasını itirib-itirmədiyi barədə məlumatlar müntəzəm qeyd edildi.

Nəticələr

Tədqiqatı tamamlayan 106.612 nəfərin 1783-ü süd vəzi xərçənginə tutuldu (təxminən %2). Məlumatlar və iştirakçıların stres vəziyyəti araşdırıldıqda 4-ünün davamlı stres altında olduğu və 4-ünün son beş ildə ən azı bir pis hadisə (yaxın itkisi, boşanma və s.) yaşadığı görüldü. Süd vəzi xərçənginə tutulanlarla tutulmayanların stres vəziyyəti müqayisə edildikdə streslə süd vəzi xərçəngi arasında heç bir əlaqə tapılmadı.

Stres amilləri ayrı-ayrı araşdırıldıqda bir amildən başqa yenə əhəmiyyətli əlaqə görülmədi; yalnız 20 yaşından əvvəl anasını itirmiş insanlarla süd vəzi xərçəngi arasında çox kiçik əlaqə vardı, lakin bu insanların analarının yumurtalıq və ya süd vəzi xərçənginə tutulması istisna edildikdə yenə əhəmiyyətli nəticə vermədiyi görüldü. Bu, əlaqənin genetik əsaslı olduğunu düşündürür. Həmçinin boşanma ilə estrogen-mənfi süd vəzi xərçənginə tutulmuş insanlar arasında çox zəif əlaqə görülür, lakin 25 insan üzrə alınmış məlumat olduğundan bunu risk amili kimi iddia etməyin əsassız olacağı düşünülür.

Nəticə olaraq; 106.612 nəfəri əhatə edən və illərlə davam edən bu tədqiqatın da göstərdiyi kimi, streslə süd vəzi xərçəngi arasında heç bir əlaqə yoxdur və tədqiqat əsassız qorxulardan azad olmaq üçün kifayət qədər əsas verir.