XOAX nədir? Əlamətləri, səbəbləri və müalicəsi

XOAX, tam adı ilə xroniki obstruktiv ağciyər xəstəliyi, ağciyərlərdə hava axınının qalıcı daralması və tutulması ilə yaranan, nəfəsi çətinləşdirən xroniki xəstəlikdir. Adətən təngnəfəslik, uzunmüddətli öskürək və bəlğəm ifrazı ilə özünü göstərir. İrəliləyici olduğundan erkən diaqnoz və düzgün müalicə gedişi yavaşlada, həyat keyfiyyətini artıra bilər. Çox yayılmış XOAX xüsusən 40 yaşdan yuxarı yetkinlərdə olur — araşdırmalara görə 40 yaşdan yuxarı hər 5 nəfərdən 1-ində ola biləcəyi hesablanır.

XOAX nədir?

XOAX xroniki (davamlı) və obstruktiv (tutulma yaradan) ağciyər xəstəliyidir. Termin iki əsas vəziyyəti əhatə edir: xroniki bronxit və emfizema. Xroniki bronxit, bronxların uzunmüddətli iltihabı, buna bağlı öskürək və artıq bəlğəmlə səciyyələnir. Emfizema isə hava kisəciklərinin (alveolların) zədələnməsindən yaranır; elastiklik azalır, bədənə oksigen qəbulu çətinləşir. Nəticədə XOAX-da ağciyərlər kifayət qədər hava ala və işlənmiş havanı çıxara bilmir.

Xəstəlik gizli irəliləyə bildiyindən ilk əlamətlər yüngül olub illərlə pisləşə bilər. Təkcə ağciyəri deyil, irəli mərhələdə digər sistemləri də təsirləndirir. Məsələn, oksigen azlığı ilə ürək problemləri, əzələ zəifliyi və çəki itkisi ola bilər. Buna görə erkən tanınıb idarə edilməli mühüm sağlamlıq problemidir.

XOAX niyə yaranır?

Yaranmasının ən vacib səbəbi uzun müddət siqaret tüstüsünə məruz qalmaqdır. Siqaret qalıcı zədə, hava yolunda daralma və iltihab yaradır. Digər tütün məhsulları (qəlyan, siqar, tənbəki çubuğu kimi) da oxşar təsir edir. Daim tüstüyə məruz qalan passiv siqaret çəkənlər də riskdədir.

Siqaretdən başqa səbəblər də var. Xüsusən havanı çirkləndirən maddələrə uzun məruzqalma XOAX-ı tətikləyə bilər. Məsələn:

• Peşə ilə bağlı təsirlər: Tozlu, tüstülü və ya kimyəvi qazlı işdə illərlə çalışmaq (mədən, tikinti, fabrik və s.) ağciyəri zədələyib riski artırır.
• Ətraf havanın çirklənməsi: Çirkli havalı şəhərlərdə və ya evdə isinmək, yemək bişirmək üçün odun, kömür, təzək işlədilən, zəif havalandırılan mühitdə daha çox olur.
• Təkrarlanan ağciyər infeksiyaları: Uşaqlıqda ağır pnevmoniya kimi infeksiya zədə qoyub sonradan XOAX riskini artıra bilər.
• Genetik meyillilik: Nadir də olsa bəzi genetik amillər zəmin yaradır. Məsələn, alfa-1 antitripsin (ATT) çatışmazlığı adlı irsi vəziyyətdə siqaret çəkməyəndə belə gənc yaşda emfizemaya bənzər zədə yarana bilər.

Beləliklə, uzunmüddətli pis hava və xüsusən siqaret əsas səbəblərdir. Buna görə “siqaret çəkənlərin xəstəliyi” kimi tanınır. Lakin heç çəkməyənlərdə də digər amillərlə yarana bilər.

XOAX risk amilləri

Risk amilləri səbəblərlə böyük ölçüdə üst-üstə düşür. Ən vacibi yenə siqaret istifadəsidir. Uzun illər çəkənlərin mühüm hissəsində zamanla XOAX yarana bilər. Aşağıdakılar da riski artırır:

• Siqaret keçmişi: 10-20 il kimi uzun müddət tütün istifadə etmiş və ya hələ edənlər ən böyük risk qrupudur. Tərgitmiş olsalar da risk qalır.
• Yaş: Əsasən 40 yaşdan yuxarı olur. Yaşla ağciyərin yenilənmə qabiliyyəti azalır, illərin yığılmış zədəsi üzə çıxa bilər.
• Cins: Əvvəl kişilərdə çox olsa da, qadınların tüstüyə daha həssas ola, eyni miqdarda çəkəndə xəstəliyi daha ağır keçirə biləcəyi düşünülür. İndi hər iki cinsdə risk yüksəkdir.
• Peşə və ətraf mühit təsirləri: Mədən, kənd təsərrüfatı, tikinti kimi tozlu və ya kimyəvi tüstülü iş, evdə çox tüstü (soba, təndir) riski artırır.
• Genetik amillər: Ailədə XOAX və ya nadir genetik pozuntu (yuxarıdakı alfa-1 antitripsin çatışmazlığı kimi) meyilliliyi artıra bilər.
• Digər ağciyər xəstəlikləri: Astma kimi xroniki hava yolu xəstəliyi və ya uşaqlıqda ağır ağciyər infeksiyası keçirmək riski artırır.

Bu amilləri olanların, xüsusən uzun müddət siqaret çəkmiş 40 yaşdan yuxarıların təngnəfəslik, öskürək və ya bəlğəm ifrazı şikayəti varsa, vaxt itirmədən həkimə gedib testlər etdirməsi tövsiyə edilir. Erkən diaqnoz çox vacibdir.

XOAX əlamətləri

Yavaş irəlilədiyindən ilk əlamətlər yüngül ola və nəzərə alınmaya bilər. Ən çox rast gəlinənlər bunlardır:

• Təngnəfəslik: Xüsusən gərginlikdə (gəzinti, pilləkən) ilk hiss edilən əlamətdir. İrəlilədikcə istirahətdə və ya gecə yatanda da nəfəs çətinləşə bilər.
• Xroniki öskürək: Davamlı və ya tez-tez təkrarlanan öskürək tipikdir. Əvvəl səhərlər, irəli mərhələdə günboyu ola bilər.
• Bəlğəm ifrazı: Xüsusən səhər yapışqan bəlğəm çox olur. Zamanla miqdarı arta, rəngi infeksiyanı göstərən sarı-yaşıla dönə bilər.
• Döşdə xırıltı: Nəfəsdə xırıltı və ya fit kimi səs hava yolunun daralmasını göstərir.
• Tez yorulma və halsızlıq: Ağciyər kifayət qədər oksigen verə bilmədikdə gündəlik işdə belə tez yorulmaq və gücsüzlük hiss edilə bilər.
• Fiziki fəaliyyətin məhdudlaşması: Əvvəl rahat etdiyi məşq və gündəlik işləri təngnəfəslik, yorğunluq çətinləşdirir.
• Çəki itkisi və əzələ zəifliyi: İrəli mərhələdə oksigen azlığı maddələr mübadiləsinə təsir edir; iştaha azala, qeyri-iradi çəki itkisi və əzələ zəifləməsi ola bilər.
• Topuqlarda şişkinlik (ödem): İrəli XOAX ürəyə də təsir edib ayaqları şişirdə bilər. Bu, çox vaxt ürək çatışmazlığının yaranmasını göstərə bilər.
• Dərinin göyərməsi (sianoz): Oksigen azalanda dodaq, dırnaq və ya dəridə yüngül bənövşəyi-göy rəng görünə bilər.

Əlamətlər fərdi dəyişir; yavaş başladığından çoxları bunu yaşlanma və ya siqaretin adi təsiri sayır. Xüsusən öskürək və bəlğəm ardıcıl iki il, hər il ən azı üç ay davam edirsə mütləq pulmonoloqa görünmək lazımdır. Əlamətlər nəzərə alınmayıb siqaret davam edərsə, şikayət ağırlaşır, ağciyər tutumundakı itki geri dönməz olur.

XOAX mərhələləri

XOAX əlamətlərin ağırlığı və tənəffüs funksiyası testlərinə (nəfəs ölçümünə) görə dörd mərhələyə bölünür. Hər mərhələdə ağırlıq və gündəlik həyata təsir artır. Ümumi xüsusiyyətlər belədir:

Mərhələ artdıqca gündəlik həyata təsir böyüyür. Əvvəl yalnız güclü gərginlikdə olan şikayət irəli mərhələdə istirahətdə də olur. Buna görə mümkün qədər erkən diaqnoz və müalicə vacibdir.

XOAX-a necə diaqnoz qoyulur?

Əsas addım tarixçə və tənəffüs funksiyasının qiymətləndirilməsidir. Həkim əvvəl şikayətləri və siqaret keçmişini ətraflı soruşur. Sonra təsdiq üçün bir neçə test edilir:

• Tənəffüs funksiyası testi (spirometriya): Əsas diaqnostik testdir. Xəstə dərin nəfəs alıb spirometrə üfürür; tutum və hava axını ölçülür. Spirometriya XOAX-ın olub-olmadığını və mərhələsini göstərir.
• Ağciyər rentgeni və ya KT (kompüter tomoqrafiyası): Oxşar şikayət yaradan başqa problemin olub-olmadığını görmək üçün döş rentgeni istənilir. Lazım olsa daha ətraflı tomoqrafiya da çəkilir.
• Qan testi (oksigen səviyyəsi): Barmağa taxılan oksimetrlə qanda oksigen saturasiyası ölçülə bilər. Bəzən arterial qan qazı testi ilə oksigen və karbon dioksid yoxlanır. Bu, bədənə təsiri göstərir.
• Digər müayinələr: Xüsusən gənc yaşda əlamət varsa həkim genetik test (alfa-1 antitripsin səviyyəsi kimi) və ya məşq testi istəyə bilər.

Bunlarla diaqnoz qoyula bilər. Erkən tanı gedişi yavaşlatmaq üçün çox vacibdir. Buna görə riskli şəxslərin əlamət olmasa belə müntəzəm yoxlanması tövsiyə edilir.

XOAX necə müalicə olunur?

Tam aradan qaldırıla (kür) bilməsə də, uyğun müalicə və həyat tərzi ilə nəzarət edilə bilər. Əsas məqsəd irəliləməni dayandırmaq və ya yavaşlatmaq, əlamətləri azaltmaq və həyat keyfiyyətini artırmaqdır. Əsas üsullar bunlardır:

• Siqareti tərgitmək: İlk və ən vacib addım qəti siqareti dayandırmaqdır. Davam edərsə digər müalicələr istənilən faydanı tam verə bilməz. Tərgitmək zədənin irəliləməsini yavaşladır və ömrü uzadır.
• Bronxgenişləndiricilər (inhalyasiya müalicəsi): Hava yolunu açıb boşaldan sprey və ya nebulizer (buxar) preparatları ən çox istifadə edilir. Bu bronxodilatator dərmanlar nəfəsi asanlaşdırır, əlamətləri azaldır. Həkim vəziyyətə görə qısa və ya uzun təsirli inhalyator yaza bilər.
• Bəlğəmgətiricilər və digər dərmanlar: Çox bəlğəmdə duruldan və çıxmasını asanlaşdıran dərman verilə bilər. Tənəffüs infeksiyasında (məsələn, bronxit kəskinləşməsi) uyğun antibiotiklər verilir. İrəli XOAX-da xroniki tənəffüs çatışmazlığı olanlarda bəzən kortikosteroid adlı iltihabazaldıcılar da istifadə edilir.
• Oksigen müalicəsi: İrəli mərhələdə qanda oksigen azdırsa evdə dəstək lazım ola bilər. Həkimin dediyi saatlarda, uyğun axınla konsentrator vasitəsilə davamlı oksigen verilir. Xüsusən çox ağır mərhələdə həyat keyfiyyətini artıran mühüm dəstəkdir.
• Tənəffüs reabilitasiyası: Mütəxəssislə nəfəs məşqi, fiziki fəaliyyət və təlim proqramları nəfəs nəzarətini yaxşılaşdırır. Gərginliyə dözümlülük və gündəlik iş performansı artır.
• Peyvəndlər: Qrip və pnevmoniya peyvəndləri tövsiyə edilir. İnfeksiyanı önləyərək kəskinləşməni və xəstəxanaya yatışı azalda bilər.
• Cərrahiyyə və qabaqcıl müalicələr: Çox seçilmiş irəli hallarda cərrahiyyə düşünülə bilər. Məsələn, emfizemada çox zədələnmiş sahəni çıxarmaq (ağciyər həcmini azaltma) və ya endoskopik üsulla fəaliyyətsizləşdirmək mümkündür. Son vasitə kimi uyğun namizəddə transplantasiya da seçimdir. Hər xəstəyə uyğun deyil, riskə görə çox məhdud sayda tətbiq olunur.

Plan mərhələ, ümumi sağlamlıq və ehtiyaca görə həkim tərəfindən seçilir. Uğur üçün xəstə də siqaretdən uzaq durmalı, dərmanı müntəzəm almalı, nəzarəti ötürməməlidir.

XOAX-ın qarşısı necə alınır? (Qorunma yolları)

XOAX-ı tam sağaltmaq çətindir; ən yaxşısı tutulmamaq və ya erkən tapıb irəliləməni dayandırmaqdır. Qorunma tədbirləri:

• Tütündən uzaq durmaq: Siqaretə və oxşar məhsullara başlamamaq, istifadə olunursa tərgitmək əsas qorunmadır. Evdə və işdə başqasının tüstüsünə də məruz qalmayın (passiv çəkmədən uzaq durun).
• Təmiz hava: Mümkün qədər təmiz havalı yerdə olun. Çirkli havalı bölgədə yaşayırsınızsa belə günlərdə çöldə vaxtı azaldın. Tozlu və ya kimyəvi tüstülü işdə uyğun maska və havalandırma istifadə edin.
• Biyoyanacaq tüstüsündən uzaq durmaq: Odun, kömür, təzəklə isinib yemək bişirirsinizsə, yaxşı havalandırma olsun. Mümkünsə soba yerinə daha təmiz enerji seçin.
• Müntəzəm məşq: Fəal həyat ağciyər tutumunu qorumağa kömək edir. Həftədə ən azı bir neçə gün 30 dəqiqə sürətli gəzinti kimi sadə məşq edin. Fəallıq XOAX riskini azaldır, ürək-damar sağlamlığına da faydalıdır.
• Sağlam qidalanmaq: Tərəvəz-meyvəli balanslı qida sağlamlığı gücləndirir. Xüsusən antioksidantla zəngin qidalar (C, E vitamini kimi) ağciyərə fayda verə bilər.
• Tənəffüs infeksiyalarından qorunmaq: Qrip, zökəm kimi infeksiyalar iltihab yaradıb riski artıra bilər. İzdihamda maska, əl gigiyenası kimi tədbirlər görün. Hər il qrip, lazım olduqda pnevmoniya peyvəndi də qoruyucudur.
• Müntəzəm yoxlanmaq: Xüsusən risklisinizsə (uzunmüddətli siqaret), əlamətsiz olsanız da arabir tənəffüs testi erkən əlaməti tuta bilər. Erkən tədbirlərlə xəstəliyin yaranmasının qarşısı alına bilər.

Bunlar təkcə XOAX deyil, çox ağciyər xəstəliyinin qarşısını almağa kömək edir. Sağlam həyat və zərərli vərdişdən uzaqlıq ağciyərinizə ən böyük yaxşılıqdır.

XOAX-da nə faydalıdır? (Xəstələr üçün həyat tərzi tövsiyələri)

Tibbi müalicə ilə yanaşı gündəlik dəyişiklik və diqqət şikayətləri azaltmaqda mühümdür. Rahat nəfəs və yaxşı həyat keyfiyyəti üçün bunlara diqqət edin:

• Siqaret çəkməyin: Ən faydalı addım tam tərgitməkdir. Tüstü hava yolunu qıcıqlandırıb öskürəyi, bəlğəmi və təngnəfəsliyi artırır. Passiv çəkmədən də çəkinin; siqaret çəkilən yerdə olmayın.
• Çirkli hava və tozdan uzaq durun: Tozlu, tüstülü yerdə olmaq əlamətləri ağırlaşdırır. Hava pis olanda zərurət yoxsa çıxmayın və ya maska taxın. Evdə toz yığılmasın deyə təmizləyin, otağı havalandırın.
• Dərmanları müntəzəm qəbul edin: Həkimin inhalyatorunu (nəfəsaçıcı) və ya digər dərmanını deyilən qaydada müntəzəm istifadə edin. Əlamət azalsa da dayandırmayın; əks halda pisləşə bilər.
• Həkim nəzarətinə gedin: Gediş zamanla dəyişir. Müəyyən aralıqlarla yoxlanın. Həkim lazım olsa planı dəyişər və ya əlavə tədbir görər.
• Nəfəs məşqləri edin: Diafraqma nəfəsi, dodaqları büzüb yavaş nəfəsvermə (büzülmüş dodaqlarla nəfəsalma) kimi üsullar səmərəliliyi artıra bilər. Mütəxəssisdən öyrənib müntəzəm etmək təngnəfəslikdə nəzarətə kömək edir.
• Fiziki fəal qalın: İmkan daxilində gündəlik gəzin, yüngül məşqi unutmayın. Hərəkət dözümlülüyü qoruyur, tənəffüs əzələsini gücləndirir. Çox ağır məşqdən çəkinin, nəfəsinizin imkanına görə edin.
• Qidalanmaya diqqət: Sağlam, balanslı yeyin. Çox duzlu qida olmasın (su saxlayıb təngnəfəsliyi artıra bilər). Şəkərli və emal olunmuş qidanı azaldın. Tərəvəz, meyvə, tam taxıl, yağsız zülal seçin. Yetərli kalori vacib olsa da artıq çəki almayın; bu, nəfəsi çətinləşdirir.
• Bol maye: Gün ərzində yetərli su bəlğəmi duruldub öskürəklə çıxmasını asanlaşdırır. Hava qurudursa mühiti nəmləndirmək (məsələn, buxar cihazı) tənəffüs yolunu rahatlaşdıra bilər.
• Nəzarətli öskürək üsulu: Ardıcıl güclə öskürməkdənsə dərin nəfəs alıb nəzarətlə öskürmək bəlğəmi daha yaxşı çıxarır. Ağciyəri təmizləyərkən çox enerji sərf etmirsiniz.
• Psixoloji dəstək: Xroniki xəstəlik bəzən stress və depressiya yaradır. Stress idarəsi üçün dəstək, lazım olsa psixoloq və ya dəstək qrupu faydalıdır. Ruh yüksəkliyi mübarizədə vacibdir.

Bunlar təngnəfəslik və yorğunluğu azaldıb gündəlik işi asanlaşdıra bilər. Hər tövsiyəni öz sağlamlığınıza uyğun tətbiq edin; dəyişiklikdən əvvəl həkimlə danışmaq vacibdir.

Tez-tez verilən suallar

XOAX yoluxucudurmu?

Xeyr, yoluxucu deyil. Əsas səbəblər siqaret, zərərli qaz/toz və ya genetik meyillilikdir; mikroorqanizm infeksiyası deyil. Xəstə ilə yanaşı olmaq, işləmək XOAX yaratmır. Lakin xəstələrdə bronxit, pnevmoniya kimi infeksiyalar çox olur və bunlar yoluxa bilər. Xəstəliyin özü keçmir, amma tutduğu qrip və zökəm sağlamlara keçə bilər. Buna görə xəstələrlə təmasda ehtiyat və gigiyena vacibdir.

XOAX ilə astma arasında fərq nədir?

XOAX və astma tənəffüs yollarını təsirləndirən xroniki xəstəliklərdir, lakin mühüm fərqləri var. Astma, adətən uşaqlıqda və ya gənclikdə başlayır, hava yolunun dövri daralması və tutmalarla gedir. Daralma adətən geri dönəndir; düzgün müalicə ilə tutmalar arasında normal nəfəs almaq və funksiyanın böyük ölçüdə normallaşması mümkündür. XOAX isə əsasən yaşlılarda uzun siqaret təsirindən yaranır və zədə qalıcıdır. Təngnəfəslik və öskürək zamanla davamlı olur, funksiya itkisi tam geri dönmür. Astmada tutmalar arasında ağciyər normala yaxın ikən, XOAX-da xroniki zədəlidir. Beləliklə, astma daha çox allergik və geri dönən daralma, XOAX isə qalıcı və irəliləyən hava yolu zədəsidir.

XOAX tam sağalırmı?

Təəssüf ki, tam sağalan xəstəlik deyil. Hazırda onu tam yox edən dərman və ya üsul yoxdur. Bununla belə, qarşısı alına və müalicə edilə bilən xəstəlikdir. Erkən diaqnoz, siqareti tərgitmək, uyğun dərman və həyat tərzi ilə irəliləmə böyük ölçüdə dayana və ya yavaşlaya bilər. İstənilən mərhələdə tərgitmək faydalıdır; bir neçə ayda funksiyada nəzərəçarpan yaxşılaşma ola bilər. Lakin zədə (məsələn, emfizemada alveolların dağılması) geri dönmür. Buna görə “sağaltmaqdan” çox nəzarətdə saxlamaq və irəliləməni önləmək hədəflənir. Uyğun müalicə ilə çoxları gündəlik həyatını və keyfiyyətini ağır tutmasız qoruya bilər. Həkimə əməl və zərərli vərdişlərdən uzaqlıq vacibdir.

XOAX kəskinləşməsi nədir, necə önlənir?

XOAX böhranı, yəni kəskinləşmə dövrü, adi gedişdən kənar qəfil pisləşmədir. Öskürək, bəlğəm, təngnəfəslik infeksiya, çirkli hava və ya başqa səbəblə birdən ağırlaşır. Məsələn, soyuqdəymədə qəfil çox güclü təngnəfəslik, boğucu öskürək və çox bəlğəm ola bilər; bu, kəskinləşmədir. Xəstə gündəlik işi edə bilmir, istirahətdə belə nəfəs çətinləşir. Vaxt itirmədən tibbi yardım lazımdır. Həkim oksigen, nebulizerlə təcili bronxgenişləndirici, lazım olsa antibiotik və kortizon verə bilər.

XOAX kəskinləşmələrinin qarşısını almaq üçün əvvəl infeksiyalardan (qrip, bronxit) qorunmaq vacibdir. İllik qrip peyvəndi, izdihamda maska, tez-tez əl yuma faydalıdır. Soyuq da tətiklədiyindən qışda ağız-burnu şərflə örtüb havanı isidərək almaq kömək edə bilər. Müntəzəm dərman da qoruyur; inhalyatoru ötürməyin. Təngnəfəslik qeyri-adi artmağa başlayırsa, dərhal tibb müəssisəsinə gedin ki, erkən müdaxilə olunsun.

Qidalanmada nəyə diqqət edilməlidir?

Düzgün qida sağlamlığı qorumaq və nəfəs yükünü azaltmaq üçün vacibdir. Əvvəlcə həddindən artıq duzdan çəkinmək lazımdır. Artıq duz su saxlayıb ürək və ağciyəri yükləyir, ayaqda ödem yaradıb təngnəfəsliyi artıra bilər. Şəkərli və emal olunmuş qidalar da mümkün qədər azaldılmalıdır; yüksək kalorilidir, piylənməyə səbəb ola bilər və çəki nəfəsi çətinləşdirir. Xəstələr ideal çəkilərini qorumağa çalışmalıdır — həm həddən artıq arıqlıq, həm piylənmə tənəffüs əzələlərinə mənfi təsir edə bilər.

Bunun əvəzinə zülal və vitaminlərlə zəngin balanslı pəhriz seçilməlidir. Hər yeməkdə yağsız ət, toyuq, balıq, paxlalı kimi zülal əzələ itkisini önləməyə kömək edir. Təzə tərəvəz-meyvə bol olsun; vitamin və antioksidantlar infeksiyaya qarşı mübarizəni gücləndirir. Xüsusən A, C, E vitaminli qida ağciyər toxumasını qoruya bilər. Sadə yerinə mürəkkəb karbohidrat (tam taxıl, paxlalı) seçin; şəkəri daha sabit saxlayıb enerji verir.

Həmçinin xəstələr qaz yaradan qidaya diqqət etməlidir. Kələm, quru lobya, noxud bəzilərində köp yaradıb diafraqmanı sıxa və nəfəsi çətinləşdirə bilər. Təsir fərdi olduğundan hansı qidanın narahat etdiyini izləyib pəhrizi uyğunlaşdırın. Böyük porsiya yerinə az-az, tez-tez yemək də diafraqma təzyiqini azaldıb nəfəsi asanlaşdıra bilər.

XOAX ölümcüldürmü?

Ciddi və həyati təhlükəli ola bilər, amma hər xəstədə eyni getmir. Ağırlıq, yanaşı problemlər və müalicəyə uyğunluq ömrü və keyfiyyəti dəyişir. Müalicəsiz və zərərli vərdişlə irəliləyərək ağır tənəffüs və ürək çatışmazlığı yarada bilər. Dünyada ən çox ölümə səbəb olan xəstəliklər arasında 3-cü yerdə durur. Türkiyədə də tənəffüs xəstəliklərindən ölümlərin böyük hissəsinə səbəbdir. Bu, ciddiliyini göstərir.

Digər tərəfdən, erkən diaqnoz, düzgün müalicə və siqareti tərgitmə ilə gediş daha yaxşı ola bilər. Həkimə əməl edib özünə qayğı ilə çoxları illərlə yaşayır, gündəlik işini görür. Yəni potensial ölümcül olsa da, idarə edilə bilən xəstəlikdir. Xüsusən tərgitmək, oksigen kimi dəstəyi vaxtında almaq və infeksiyadan qorunmaq ağır fəsad və ölüm riskini xeyli azaldır.

XOAX xəstələri COVID-19-u daha ağır keçirirmi?

XOAX xəstələri COVID-19 kimi tənəffüs infeksiyalarını sağlam insanlardan ağır keçirmək riski daşıyır. Ağciyər ehtiyatı azalıb, xroniki xəstəlik immuniteti də zəiflədə bilər. COVID-19 ağciyərə hücum edən infeksiyadır; XOAX kimi əsas xəstəlikdə pnevmoniya və tənəffüs çatışmazlığı ehtimalı yüksəkdir. Buna görə xəstələr COVID-19-dan mümkün qədər qorunmalıdır.

Görüləcək tədbirlər başqaları ilə oxşardır, amma daha diqqət tələb edir: peyvəndləri (COVID-19 və gücləndirici dozaları) mütləq etdirin, izdihamlı qapalı yerdə maska taxın, əl gigiyenasına əməl edin. COVID-19 dövründə XOAX dərmanını əsla ötürməyin, həkimin dediyini edin. COVID-19 əlaməti (hərarət, öskürək, təngnəfəslik) yaranarsa dərhal tibb müəssisəsinə gedin. Erkən müdaxilə ağırlaşmanı önləyə bilər. XOAX COVID-19-u ağır keçirmək riskini artırsa da, qorunma və vaxtında müalicə bunu minimuma endirə bilər.