Yeztugo ilə HIV-ə qarşı yeni dövr: bir doza ilə 6 ay qorunma

18 iyun 2025-ci ildə FDA təsdiqi alan Yeztugo (lenacapavir) HIV-dən qoruyan, hər 6 aydan bir tətbiq olunan ilk və yeganə dərman kimi tibb tarixində mühüm dönüş nöqtəsi oldu. Gilead Sciences-in hazırladığı bu yeni nəsil HIV profilaktik müalicəsi uzunmüddətli təsiri və yüksək klinik uğur göstəricisi ilə HIV yoluxma riskinə qarşı güclü həll təqdim edir. Həm istifadəçilər, həm də səhiyyə sistemləri üçün inqilabi olan Yeztugo ictimai sağlamlıqda yeni səhifə açır.

Yeztugo nədir?

Yeztugo (təsiredici maddəsi: lenacapavir), HIV-1 kapsid inhibitoru sinfinə aid, profilaktik (PrEP) məqsədlə istifadə edilən dərmandır. Böyüklərdə və çəkisi ən azı 35 kg olan yeniyetmələrdəcinsi yolla ötürülən HIV-1 infeksiyasına qarşı qorunma təmin edir.

Yeztugo dünyada ilk dəfə hər 6 aydan bir tətbiq edilən HIV profilaktik müalicəsi kimi təsdiqlənib.

Klinik sübutlarla güclü qorunma

Yeztugo-nun FDA təsdiqi Gilead-ın apardığı və dünyanın ən böyük HIV profilaktikası tədqiqatları arasında olan PURPOSE 1 və PURPOSE 2 adlı faza 3 klinik tədqiqatlarına əsaslanır:

PURPOSE 1 (sisgender qadınlar — Səhradan cənubdakı Afrika):

• 0 HIV infeksiyası – %100 qorunma göstəricisi
• Gündəlik Truvada ilə müqayisədə üstün uğur

PURPOSE 2 (sisgender kişilər və gender müxtəlifliyi olan şəxslər):

• 2 infeksiya / 2.179 iştirakçı
• %99,9 HIV-mənfi qalma göstəricisi
• Truvada və fon HIV göstəricilərinə görə profilaktik təsirdə üstünlük

Hər iki tədqiqatın nəticələri New England Journal of Medicinejurnalında yayımlanıb. Lenacapavir həmçinin Science jurnalı tərəfindən 2024-cü ilin “İlin sıçrayışı” seçilib.

Necə istifadə olunur?

Yeztugo həm tablet, həm də inyeksiya formasında tətbiq edilir. Tətbiq yalnız tibb işçisi tərəfindən aparılmalıdır.

Müalicə sxemi belədir:

Başlanğıc:

1-ci gün:

• 2 inyeksiya (cəmi 927 mg) + 600 mg ağızdan tablet

2-ci gün:

• 600 mg ağızdan tablet

Davam:

• Hər 6 aydan bir dərialtı inyeksiya (927 mg)

Növbəti doza buraxılarsa və ya gecikərsə müvəqqəti olaraq ağızdan tabletlə dəstəkləyici müalicəyə keçilə bilər.

Təhlükəsizlik və xəbərdarlıqlar

Yeztugo FDA tərəfindən “Boxed Warning” (qara çərçivəli xəbərdarlıq) verilmiş dərmanlardandır. Bu, təhlükəsizlik üçün vacib məqamları vurğulayır:

• HIV testi aparılmadan başlanmamalıdır.
• Aktiv HIV infeksiyası olan şəxslərdə dərmana davamlılıq yarana bilər.

Yan təsirlər:

• Ən çox rast gəlinənlər: inyeksiya yeri reaksiyaları, baş ağrısı və ürəkbulanmadır.
• Nadirən ciddi inyeksiya yeri reaksiyaları (toxuma zədələnməsi) görülə bilər.

Dərman qarşılıqlı təsirləri:

CYP3A induktorları və ya inhibitorları ilə ehtiyatla istifadə edilməlidir.

Qlobal əlçatanlıq strategiyası

Gilead Yeztugo-nu yalnız ABŞ-da deyil, bütün dünyada əlçatan etmək üçün Avropa İttifaqı (EMA), Kanada, Avstraliya, Cənubi Afrika və Latın Amerikası ölkələri ilə tənzimləyici proseslər başladıb.

Həmçinin Gilead-ın Advancing Access® proqramısığortasız şəxslərə Yeztugo-nu pulsuz təqdim etməyi hədəfləyir.

Yeztugo nə üçün mühüm yenilikdir?

• Müalicəyə riayət problemi yaşayanlar üçün inqilabidir
• Məxfilik və damğalanma narahatlıqlarını azaldır
• Hər 6 aydan bir tətbiqlə rahatlıq və davamlılıq təmin edir
• Səhiyyə sistemlərinin iqtisadi yükünü azaltmaq potensialı daşıyır

Nəticə: HIV profilaktikası strategiyasında yeni dövr

Yeztugo HIV-ə qarşı qlobal mübarizədə böyük addımı təmsil edir. Yüksək qorunma göstəricisi, uzun təsir müddəti və istifadəçi üçün rahat tətbiq protokolu ilə həyat keyfiyyətini artırır, cəmiyyətdə HIV yayılmasını azaltmaq potensialına malikdir.