Yumurtalıq (over) xərçəngi: effektiv immunoterapiya yeni T hüceyrə tədqiqatı ilə daha da yaxınlaşır

ABŞ statistikasına görə, qadının həyatı boyunca yumurtalıq (over) xərçənginə tutulma riski təxminən 75-də 1-dir. Ölkəmizdə isə yumurtalıq xərçəngi qadınlarda rastgəlmə tezliyinə görə 7-ci yerdədir. Diaqnoz qoyulan qadınların təxminən yarısı 63 yaşında və daha böyükdür. Erkən mərhələlərdə nadir hallarda əlamət verdiyi üçün əsasən 3-cü və 4-cü mərhələdə diaqnoz qoyulan və müalicədən sonra təkrarlanmağa daha aydın meyli olan bu xəstəlikdə əməliyyat və kimyaterapiya müalicənin əsasını təşkil edir. Son illərdə PARP inhibitoru adlandırılan, DNT bərpa mexanizminə təsir edən bioloji dərmanlar da müalicə səhnəsinə daxil olmuşdur. Bununla belə, xərçəng sahəsində inqilabi müalicələr olan immunoterapiyaların yumurtalıq xərçəngində effektiv olub-olmaması barədə az məlumat var.
İmmunoterapiya, xərçəng müalicəsində ümidverici nəticələri olan nisbətən yeni tibb sahəsidir. Bu müalicədə əsas prinsip xəstəliklə mübarizə aparmaq üçün xəstənin öz immun sistemindən istifadə edilməsidir. Amerika Xərçəng Araşdırmaları Assosiasiyasının (AARC) bu ilki toplantısında diqqət çəkən mövzulardan biri də yumurtalıq xərçənginin müalicəsində immunoterapiya tətbiqləri idi. Bununla belə, immunoterapiyalar tək növdən ibarət deyil.

Yumurtalıq xərçəngi üçün ümidverici immunoterapiya növü: adoptiv T hüceyrə köçürülməsi
Xərçəngləri “solid” və “solid olmayan” olmaqla iki qrupa ayırırıq. Solid şişlər dedikdə müəyyən orqanların (ağciyər, süd vəzi, yoğun bağırsaq, prostat kimi) xərçəngləri nəzərdə tutulur. Solid olmayan xərçənglər isə hematoonkologiyanın mövzusudur və qan və limfa orqanlarının xərçənglərini (leykemiya, limfoma kimi) ifadə edir.
Yeni tədqiqata görə, adoptiv T hüceyrə köçürülməsi adlandırılan üsul solid şiş olan yumurtalıq xərçənginin müalicəsində effektiv ola bilər. Hüceyrə immunoterapiyası növlərindən biri olan adoptiv T hüceyrə müalicəsində; T hüceyrələri adlandırılan müdafiə hüceyrələri xəstənin öz qanından götürülür və xərçəng hüceyrələrini hədəfləmələri üçün modifikasiya olunur. Sonra laboratoriyada çoxaldılmış, emal edilmiş hüceyrələr xəstənin orqanizminə geri verilərək xərçəng hüceyrələrini məhv etməyə çalışılır.

Tədqiqatçı qrup solid olmayan xərçənglərdən biri olan leykemiyanın müalicəsində adoptiv T hüceyrə köçürülməsi üsulu ilə uğur qazandığını bildirmişdir. Eyni zamanda, bu tədqiqatdan əldə olunan təcrübələr əsasında bu müalicənin solid şişlərə tətbiqində də irəliləyişlər əldə edilmişdir.
İmmun sistemimizin hüceyrələri şişlərdən ifraz olunan xüsusi zülalları hədəfləyəcək şəkildə yenidən proqramlaşdırıla bilərmi?
Yumurtalıq xərçəngi hüceyrələrinin iki zülalı - WT1 və mezotelini - həddindən artıq istehsal etdiyi müəyyən edilmişdir. Bu zülalları hədəfləyəcək şəkildə hazırlanmış T hüceyrələrinin laboratoriyada siçan və insan yumurtalıq xərçəngi hüceyrələrini öldürə bildiyini aşkar etmişlər. Lakin adoptiv T hüceyrə köçürülməsinin insanlarda klinik tədqiqatlara hazır olması üçün daha çox araşdırmaya ehtiyac var.
Bununla belə, qan xərçənglərinin müalicəsi ilə müqayisədə süd vəzi, yumurtalıq, ağciyər və mədəaltı vəzi xərçəngi kimi solid şişlərə T hüceyrə müalicəsinin tətbiqinin daha çətin olduğunu qeyd etmək lazımdır.
Leykemiya və limfomada emal edilmiş T hüceyrələri birbaşa qan dövranına verilərək xərçəngli hüceyrələr hədəflənir. Lakin orqanların daxilindəki solid şişlərə çatmaq bu qədər asan deyil və müxtəlif çətinliklər yaradır. Müalicəvi agentlərin solid şişlərə çatdırılmasındakı ən mühüm maneələrdən biri şiş mikromühiti adlandırılan, onlarla fərqli hüceyrə növünü və mürəkkəb qarşılıqlı təsirləri ehtiva edən şişə yaxın toxumadır.
Xərçəng müalicəsində indiyədək nəzərə alınmayan amil: şiş mikromühiti
Şiş mikromühiti solid şişlər üçün adoptiv T hüceyrə müalicələrini 3 şəkildə çətinləşdirir:
- Mikromühit adlandırılan şişə yaxın toxumadakı hüceyrələr və zülal strukturları T hüceyrələrinə siqnal göndərərək T hüceyrələrinin qeyri-aktiv olmasını və ya şişi nəzərə almamasını təmin edir. Hazırda istifadə olunan “immun sisteminin nəzarət nöqtəsi inhibitorları” adlandırılan immunoterapiya dərmanları bu problemin həllini təmin edə bilər. Digər üsul isə bu siqnalları bloklayan T hüceyrələrinin genetik üsullarla istehsal edilməsidir.
- Yumurtalıq xərçəngi hüceyrələrinin və ya şişin ətrafındakı qan damarlarının göndərdikləri siqnallarla T hüceyrələrinin xərçəng hüceyrəsinə hücum etmədən özlərini məhv etməsinə səbəb olduqları aşkarlanmışdır. Buna qarşı, T hüceyrələrinin bu siqnalı aldıqda passiv vəziyyətə keçməməsi üçün xüsusi müalicəvi zülallar hazırlanır.
- Şiş mikromühitində şəkərin miqdarı olduqca azdır. Bunun səbəbi xərçəng hüceyrələrinin nəzarətsiz çoxalması üçün çox miqdarda şəkərə ehtiyac duymasıdır. Eyni zamanda, T hüceyrələri də çoxalmaq və xərçəngə hücum edə bilmək üçün enerji mənbəyi kimi şəkərə ehtiyac duyur. Bu isə xərçəngin enerji mənbəyini kəsəcək müalicələrin hazırlanmasında problem yaradır. Bu problemi həll etmək üçün T hüceyrələri genetik üsullarla dəyişdirilərək şəkər əvəzinə başqa enerji mənbəyindən istifadə etməsi sınaqdan keçirilir.
Nəticə etibarilə, adoptiv T hüceyrə müalicələri xərçəngə qarşı şüurlu döyüşçü hüceyrələr hazırlamağı hədəfləyir. Lakin hazırlanan T hüceyrələrinin öz hüceyrələrimizə hücum etmə riski var. Gen mühəndisliyi üsulu olan CRISPR ilə T hüceyrələrini daha spesifik / hədəfə yönəlmiş vəziyyətə gətirərək yalnız xərçəng hüceyrələrinə hücum etmələri hədəflənir. Xüsusilə solid olmayan şişlərdə, yəni qan xərçəngləri və limfomalarda böyük ümid vəd edən bu üsul şiş mikromühitində qarşılaşılan problemlərin aradan qaldırılması ilə solid şişlərdə də effektiv müalicə təqdim edəcək.
Mənbələr
Engineering adoptive T cell therapy for efficacy in ovarian cancer.
AACR Annual Meeting 2017. Session MS.IM02.01 - Adoptive Cellular Therapy for Cancer
4980
Bu məqalə sizə faydalı oldu?
Rəyiniz məzmunumuzu yaxşılaşdırmağa kömək edir.





Oxucu şərhləri
Şərhinizi paylaşın
Adınız və şərhiniz yalnız administrator təsdiqindən sonra dərc olunur. E-poçt ünvanınız ziyarətçilərə heç vaxt göstərilmir.
İlk şərhi siz yazın.