Yumurtalıq xərçəngində HİPEK: qarındaxili isti kimyaterapiyada paklitaksel, yoxsa sisplatin?

Niyə əhəmiyyətlidir?

Yumurtalıq xərçəngi halların təxminən 70%-də irəliləmiş mərhələdə aşkarlanır və bu qrupda sağqalma hələ də aşağıdır. İnterval (neoadjuvant müalicədən sonrakı) sitoreduktiv cərrahiyyəyə əlavə olunan HİPEK (hipertermik intraperitoneal kimyaterapiya) xüsusilə şiş yükü yüksək olan xəstələrdə ömrü uzada biləcəyi ümidi ilə gündəmdədir. Lakin üsulun effektivliyi və toksiklik profili barədə uzun müddətdir müzakirələr davam edir.

İndiyədək HİPEK üçün ən çox istifadə olunan dərman sisplatin olduğu halda, paklitaksel haqqında genişmiqyaslı məlumatlar məhdud idi. İspaniyada 27 mərkəzdə aparılan və 846 xəstəni əhatə edən bu tədqiqat iki dərmanı birbaşa müqayisə edən ilk genişmiqyaslı təhlildir.

Tədqiqatın quruluşu — qısa məlumat

Əsas nəticələr

Sağqalma nəticələri

• Uyğunlaşdırılmış qrupda:
  • Ümumi sağqalma: Sisplatinlə 58 ay, paklitaksellə 82 ay (HR = 0,74; p = 0,16 → statistik əhəmiyyətli deyil)
  • Xəstəliksiz sağqalma: Sisplatinlə 20 ay, paklitaksellə 21 ay (HR = 0,95; p = 0,70 → statistik əhəmiyyətli deyil)
• Ekvivalentlik təhlili: İlk 20 ayda ümumi sağqalma və ilk 15 ayda xəstəliksiz sağqalma baxımından qruplar statistik olaraq ekvivalent idi.

Əlavə təsirlər və ağırlaşmalar

• Paklitaksel sisplatinlə müqayisədə daha yüksək dozada verilsə də (120 mg/m², 60 dəqiqə), ağırlaşma tezliyində fərq yaratmadı.
• Böyük ağırlaşmaların tezliyi oxşar idi (p = 0,06).

🔬 HİPEK-də sisplatin və paklitaksel: tətbiqin təfərrüatları

🧪 Sisplatin əsaslı HİPEK

• Doza: 75–100 mg/m²
• Həlledici: 1.5% dekstroza ehtiva edən 4 litr peritoneal perfuziya mayesi
• Tətbiq müddəti: 90 dəqiqə
• Temperatur: 42–43 °C
• Üsul: Açıq və ya qapalı texnika
• Əlavə qorunma: Natrium tiosulfat kimi nefrotoksikliyi azaldan vasitələr əlavə edilə bilər

Qeyd: Sisplatin hipertermik mühitdə DNT-də çarpaz bağlar yaradaraq sitotoksikliyini artırır. Lakin böyrək zədələnməsi riski də artdığı üçün xəstə seçimi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

🧪 Paklitaksel əsaslı HİPEK

• Doza: 120 mg/m²
• Həlledici: 4 litr dekstroza əsaslı peritoneal maye (adətən 1.5%)
• Tətbiq müddəti: 60 dəqiqə
• Temperatur: 42–43 °C
• Üsul: Açıq və ya qapalı HİPEK texnikası
• Əlavə tədbir: Böyrəkləri qoruyan tədbir tələb olunmur (sisplatindən fərqli olaraq)

Qeyd: Paklitaksel mikrotubulları sabitləşdirərək mitozu dayandırır. İstiliklə sinergiyası sisplatindən azdır; lakin yerli təsir gücü və aşağı toksiklik profili üstünlük verir.

📌 Müqayisə cədvəli

💡 Klinik məsləhətlər

• Paklitaksel daha qısa müddətdə tətbiq edilir (60 dəq), əməliyyat müddətini qısalda bilər.
• Sistemik sorulması aşağıdır, toksiklik riski azdır.
• Sisplatinin şiş əleyhinə təsiri daha güclü ola bilər, lakin əlavə təsir riski yüksəkdir.

Nəticələr nə deməkdir?

• Paklitaksel sağqalma baxımından sisplatinə ekvivalentdir.
• Median ümumi sağqalmada 24 aylıq artım var, lakin statistik əhəmiyyətli deyil.
• Ekvivalentlik hədləri ±10 qəbul edilib.

📚 HİPEK barədə klinik təlimatlar nə deyir?

HİPEK (hipertermik intraperitoneal kimyaterapiya) təkrarlayan yumurtalıq xərçəngində — xüsusilə platinə həssas residiv hallarında — bəzi mərkəzlərdə tətbiq edilsə də, beynəlxalq klinik təlimatlar bu üsulu hələ rutin olaraq tövsiyə etmir.

🔹 Seçilmiş xəstələrdə neoadjuvant müalicədən sonrakı cərrahiyyə ilə birlikdə tətbiq edilə bilər

• Neoadjuvant kimyaterapiya + sitoreduktiv cərrahiyyədən sonra ümumi vəziyyəti yaxşı, platinə həssas residivi olan xəstələrdə bəzi mərkəzlər HİPEK tətbiq edir.
• Lakin HİPEK-in artmış toksiklik riski daşıdığı açıq göstərilir.
• Xəstə ilə fərdi qaydada risk–fayda qiymətləndirilməsi aparılması tövsiyə edilir.
• Bəzi xəstələr yüksək toksiklik səbəbindən bu müalicədən imtina etməyə üstünlük verə bilər.

🔹 Neoadjuvant müalicə olmadan tətbiqi tövsiyə edilmir

HİPEK-in neoadjuvant müalicə almamış və birbaşa ikincili sitoreduktiv cərrahiyyəyə alınan xəstələrdə fayda göstərmədiyi tədqiqatlarda bildirilib.

🔬 Ədəbiyyatdakı əsas randomizə edilmiş məlumatlar

1. HIPEC və median ümumi sağqalmanın artması (n = 415, 2023)

• Platinə həssas residivi olan 415 qadın platin əsaslı kimyaterapiyadan (6 kurs, seçimə görə bevacizumab) sonra, cərrahiyyədən əvvəl HİPEK və ya nəzarət qrupuna randomizə edildi.
• Ümumi sağqalma:
  HİPEK: 54 ay – Nəzarət: 46 ay (HR = 0.73; 95% Eİ: 0.56–0.96)
• ≥ 3-cü dərəcəli toksiklik tezliyi:
  HİPEK: 49% – Nəzarət: 27%
• Ən çox rast gəlinən əlavə təsirlər:
  • Anemiya: 23% və 14%
  • Hepatotoksiklik: 11% və 9%
  • Elektrolit pozğunluğu: 14% və 1%
  • Böyrək çatışmazlığı: 10% və 1%

2. HIPEC-in neoadjuvant müalicə olmadan tətbiqi (n = 167)

Platinə həssas residivi olub neoadjuvant müalicə almadan birbaşa cərrahiyyəyə alınan 167 xəstədə:

• PFS: Cərrahiyyə + HIPEC: 25 ay – yalnız cərrahiyyə: 23 ay
• Statistik fərq yoxdur.

📌 Klinik təlimatın tövsiyəsi — xülasə

• HİPEK rutin olaraq tövsiyə edilmir.
• Seçilmiş, neoadjuvant müalicə almış, platinə həssas residivli xəstələrdə təcrübəli mərkəzlərdə tətbiq edilə bilər.
• Artmış toksiklik riski səbəbindən xəstənin məlumatlandırılması və fərdi qərarvermə prosesi əsasdır.
• Alternativi olmayan müalicə kimi təqdim edilməməlidir.

Klinik praktikada nə deməkdir?

1. Böyrək çatışmazlığı, platin allergiyası və ya xəstənin zəifliyi olduqda paklitaksel təhlükəsiz alternativ ola bilər.
2. Şişin tam təmizlənməsi (CC-0) hədəflənməli, HİPEK təcrübəli mərkəzlərdə tətbiq edilməlidir.
3. Əlavə təsirlər barədə məlumatlandırma və izləmə vacibdir.
4. Paklitakselin daha geniş tətbiqi üçün prospektiv tədqiqatlar lazımdır.

Bu tədqiqatın məhdudiyyətləri

• Retrospektiv quruluş səbəbindən məlumat çatışmazlığı və seçim qərəzi ola bilər.
• BRCA və HRD statusu qiymətləndirilməyib.
• Uzunmüddətli ümumi sağqalmaya təsir edə bilən digər müalicələr nəzərə alınmayıb.

Nəticə

Paklitaksel HİPEK tətbiqində sisplatinə oxşar təsir və toksikliyə malik təhlükəsiz alternativdir. Sisplatin istifadə edilə bilməyən xəstələrdə məqbul seçimdir.

Klinik tövsiyə: Neoadjuvant cərrahiyyə planlaşdırılan xəstədə sisplatin risklidirsə, paklitakselli HİPEK əsaslandırılmış və təhlükəsiz seçimdir.