اختصارات در سرطان: واژه‌نامهٔ انکولوژی برای بیماران و نزدیکان
ابزارهای مطالعه
در این مقاله
راهنمای اختصارات و اصطلاحات انکولوژی
در جریان درمان سرطان، «زبان پزشکان» گاهی پیچیده به نظر می‌رسد. پرکاربردترین اصطلاحات را از BT تا NGS گرد آورده‌ایم.
مخاطبان
بیمار • نزدیکان • متخصص سلامت
هدف
درک بررسی‌ها • پیگیری درمان
I. مفاهیم پایهٔ انکولوژی
| اختصار / اصطلاح | شکل کامل | معنای ساده |
|---|---|---|
| CA | Cancer | سرطان |
| TM | تومور | توده |
| Benign | خوش‌خیم | منتشر نمی‌شود |
| Malign | بدخیم | ممکن است منتشر شود |
| Met | متاستاز | انتشار به اندامی دیگر |
| Primer | Primary | محل پیدایش اولیه |
| Recurrence | عود | برگشت بیماری |
II. اختصارات تشخیص و تصویربرداری
| اختصار | شکل کامل | معنا |
|---|---|---|
| BT | توموگرافی کامپیوتری | روش تصویربرداری با استفاده از پرتوهای ویژهٔ ایکس |
| MR | تشدید مغناطیسی | روش تصویربرداری با استفاده از میدان مغناطیسی |
| PET/BT | توموگرافی گسیل پوزیترون | تصویربرداری ویژه برای تعیین فعالیت و گسترش تومور |
| USG | سونوگرافی | روش تصویربرداری با استفاده از امواج صوتی |
| MMG | ماموگرافی | عکس رادیولوژی پستان |
| DEXA/DXA | Dual-Energy X-ray Absorptiometry | روشی برای تعیین تراکم استخوان |
III. پاتولوژی و آزمایش‌های مولکولی
| اختصار | شکل کامل | معنا |
|---|---|---|
| Bx | نمونه‌برداری | برداشتن نمونهٔ بافت |
| IHK | ایمونوهیستوشیمی | آزمایش رنگ‌آمیزی سلول |
| NGS | Next-Generation Sequencing | آزمایش ژنتیک تومور |
| FISH | هیبریداسیون فلورسنت درجا | آزمایش تأییدی ژنتیک تومور |
| PCR | Polymerase Chain Reaction | برای تشخیص بیماری‌های ارثی، شناسایی جهش‌های ژنتیکی و تشخیص بیماری‌های عفونی استفاده می‌شود |
| TMB | Tumor Mutation Burden | بار جهشی تومور |
| MSI | ناپایداری ریزماهواره‌ای | اختلال ترمیم DNA |
| ctDNA | Circulating Tumor DNA | DNA توموریِ در گردش خون |
IV. نشانگرهای توموری (آزمایش‌های خون)
| اختصار | شکل کامل | سرطانی که در آن استفاده می‌شود |
|---|---|---|
| CEA | آنتی‌ژن کارسینوامبریونیک (CarcinoEmbryonic Antigen) | سرطان‌های دستگاه گوارش، پستان و زنان |
| CA 15-3 | Cancer antigen 15-3 | پستان |
| CA 125 | Cancer antigen 125 | سرطان‌های زنان، سرطان‌های صفاق |
| AFP | آلفا فتوپروتئین | کبد، تومورهای سلول زایا |
| PSA | آنتی‌ژن اختصاصی پروستات | پروستات |
| CA 19-9 | Cancer antigen 19-9 | سرطان‌های دستگاه گوارش |
V. انواع درمان و زمان‌بندی درمان
| اختصار | شکل کامل | معنا |
|---|---|---|
| KT | شیمی‌درمانی | درمانی برای کشتن سلول‌های سرطانی |
| RT | پرتودرمانی | درمان با پرتو |
| IT/IO | ایمنی‌درمانی | درمانی که دستگاه ایمنی را فعال می‌کند |
| TT | Targeted therapy | درمان هدفمند (داروی هوشمند) |
| Cer | جراحی | عمل |
| Neo-adj | نئوادجوانت | درمانی برای کوچک‌کردن تومور |
| Adj | ادجوانت | درمانی با هدف محافظت |
| Pal | تسکینی | درمانی برای آرام‌کردن و تسکین |
| BSC | Best Supportive Care | درمان‌های حمایتی برای افزایش کیفیت زندگی |
VI. اصطلاحات موفقیت درمان و پاسخ
| اختصار | شکل کامل | معنا |
|---|---|---|
| OS | Overall survival | مدت بقای کلی |
| PFS | Progression-free survival | مدت زندگی بدون پیشرفت بیماری |
| DFS | Disease-free survival | دورهٔ بدون بیماری |
| ORR | Overall response rate | نرخ پاسخ |
| CR | Complete response | پاسخ کامل به درمان |
| PR | Partial response | پاسخ نسبی به درمان |
| SD | Stable disease | ثابت‌ماندن بیماری |
| PD | Progressive disease | پیشرفت بیماری |
VII. وضعیت بیمار، خطر و مرحله‌بندی
| اختصار | شکل کامل | معنا |
|---|---|---|
| ECOG Score | امتیاز Eastern Cooperative Oncology Group | روش امتیازدهی برای تعیین توان و وضعیت بیمار |
| PS | Performance status | وضعیت عمومی |
| BMI | Body Mass Index | شاخص تودهٔ بدن |
| IMDC | International Metastatic RCC Database Consortium | روشی برای تعیین خطر سرطان کلیه |
| TNM | سامانهٔ مرحله‌بندی |
T: اندازهٔ تومور N: گرهٔ لنفاوی M: انتشار به اندام دوردست (متاستاز) |
VIII. اختصارات آزمایشگاهی رایج
| اختصار | شکل کامل | معنا |
|---|---|---|
| WBC | White Blood Cells | گلبول‌های سفید خون که در ایمنی نقش دارند |
| Hb | Hemoglobin | گلبول قرمزی که اکسیژن را به بافت‌ها می‌برد |
| PLT | Platelets | پلاکت‌های خون |
| ANC | Absolute Neutrophil Count | شمار مطلق نوتروفیل |
| AST/ALT | آسپارتات آمینوترانسفراز / آلانین آمینوترانسفراز | آزمایش‌های آنزیمی کبد |
| Krea | کراتینین | آزمایش عملکرد کلیه |
IX. راه تجویز و عبارت‌های دوز
| اختصار | شکل کامل | معنا |
|---|---|---|
| IV | داخل‌وریدی | درون رگ |
| PO | Per oral | از راه دهان |
| SC | زیرجلدی | زیر پوست |
| BID | Bis in die | روزانه 2 بار |
| TID | Ter in die | روزانه 3 بار |
| PRN | Pro re nata | در صورت نیاز |
X. نشانگرهای ژنتیکی / هدف و ایمنی‌درمانی
| اختصار | شکل کامل / تعریف کوتاه |
|---|---|
| CERBB2/HER2 | Human epidermal growth factor, آزمایشی برای تعیین مناسب‌بودن داروهایی مانند Trastuzumab، Pertuzumab، Trastuzumab Deruxtecan، Trastuzumab Emtansine و Lapatinib |
| EGFR | Epidermal growth factor receptor, آزمایشی برای تعیین مناسب‌بودن داروهایی مانند Osimertinib، Afatinib، Erlotinib و Amivantamab |
| ALK | کیناز لنفوم آناپلاستیک، آزمایشی برای تعیین مناسب‌بودن داروهایی مانند Alectinib و Lorlatinib |
| KRAS | Kirsten Rat Sarcoma Virus، آزمایشی برای تعیین مناسب‌بودن داروهایی مانند Cetuximab، Bevacizumab، Panitumumab و Sotorasib |
| BRAF | جهش هدف، به‌ویژه در ملانوما و سرطان ریه |
| PD-L1 | Programmed Death Ligand-1، آزمایشی برای تعیین مناسب‌بودن درمان‌های ایمنی‌درمانی |
XI. اختصارات بیمارستان و روند درمان
| اختصار | شکل کامل |
|---|---|
| MDT | شورای چندتخصصی |
| OPD | درمانگاه |
| IP | بستری |
| OP | سرپایی |
| FU | پیگیری |
| Dx | تشخیص |
XII. اصطلاحات اورژانسی / وضعیت بحرانی
| اختصار | معنا |
|---|---|
| FN (Febrile Neutropenia) | نوتروپنی تب‌دار |
| SE (Side Effect) | عارضهٔ جانبی |
| AE (Adverse Event) | رویداد نامطلوب |
| SAE (Serious Adverse Event) | رویداد نامطلوب جدی |
XIII. 20 اختصار که بیشتر شنیده می‌شوند
BT, MR, PET, KT, RT, OS, PFS, HER2, PD-L1, NGS, ECOG, Met, Adj, Neo, CR, PR, SD, PD, IV, PO, FN, ANC.
«درمان سرطان یک سفر است و فهم اصطلاحات در این سفر، مانند راه‌رفتن با فانوس در جاده‌ای تاریک است. این اختصارات در گزارش‌هایتان فقط کدهای پزشکی نیستند، بلکه قطب‌نماهایی‌اند که به ما برای انتخاب مناسب‌ترین درمان شما کمک می‌کنند. اما به یاد داشته باشید: اعداد و اختصارات گزارش‌ها «شما» را به‌طور کامل تعریف نمی‌کنند. دقیق‌ترین تفسیر را متخصص انکولوژی شما خواهد داد که این داده‌ها را با وضعیت بالینی‌تان ترکیب می‌کند. آگاهی ترس را کاهش می‌دهد و پایبندی به درمان را بیشتر می‌کند.»
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک می‌کند.
نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر می‌شود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمی‌شود.
اولین نظر را شما بنویسید.