آیا ایبروتینیب، سلاح جدید درمان سرطان لنف، از افاتوموماب مؤثرتر است؟

در پژوهشی جامع و قابل اعتماد که ماه گذشته در مجله پزشکی بریتانیا منتشر شد، اثر ایبروتینیب و افاتوموماب در بیماران لوسمی لنفوسیتی مزمن (KLL) که قبلاً دست‌کم یک بار درمان گرفته و سود نبرده بودند مقایسه شد و در نتیجه ایبروتینیب هم از نظر پاسخ به درمان و هم میزان بقا مزیت بیشتری داشت.

لوسمی لنفوسیتی مزمن (KLL)، نوعی سرطان خون و مغز استخوان با منشأ لنفوسیت، زیرنوع گلبول سفید دفاعی بدن، و شایع‌ترین لوسمی مزمن است. لنفوم لنفوسیتی کوچک (SLL) نیز با منشأ لنفوسیت، سرطانی بسیار شبیه KLL است. تنها تفاوت این است که در SLL درگیری خون زیاد نیست. یعنی اگر مقدار زیادی سلول توموری در گردش نباشد SLL و اگر باشد KLL نام دارد. از این رو تقریباً یکسان دانسته می‌شوند و راهبرد درمانشان هم یکسان است. گزینه‌ها شامل انتظار و پایش، شیمی‌درمانی، پرتودرمانی، جراحی مانند برداشتن طحال و پیوند سلول بنیادی (پیوند مغز استخوان) است. اما به علت دشواری درمان و اغلب حاصل نشدن درمان قطعی در KLL/SLL عودکرده یا مقاوم، روش‌های جایگزین بررسی می‌شوند. اخیراً بیشترین توجه به برخی درمان‌های هدفمند به‌ویژه آنتی‌بادی مونوکلونال است. این داروها طراحی شده‌اند تا بدون آسیب به سلول طبیعی، به سلول لوسمی متصل و آن را نابود کنند. افاتوموماب تأییدشده در 2009 یکی از آن‌هاست.

اما ایبروتینیب؛ کپسولی خوراکی یک بار در روز و داروی هدفمندی است که با مسدود کردن پروتئین کنترل‌کننده تکثیر و گسترش سرطان لنف اثر می‌کند. ایبروتینیب دارویی تازه کشف‌شده نیست. لنفوم‌ها به میزان % 80-85 از لنفوسیت‌های B منشأ می‌گیرند و این دارو پروتئینی در مسیر پیام‌رسانی آن‌ها (Bruton thyrosine kinase) را مسدود می‌کند. هرچند FDA، سازمان غذا و داروی آمریکا، نخست در نوامبر 2013 آن را فقط برای لنفوم سلول مانتل تأیید کرد، انتظار می‌رود تأیید انواع دیگر دنبال شود. چنان‌که تأیید KLL/SLL در فوریه 2014 این انتظار را درست نشان داد. پس از آن مطالعات مقایسه ایبروتینیب با درمان‌های موجود آغاز شد؛ یکی مطالعه اخیراً منتشرشده مقایسه با افاتوموماب است.

در این مطالعه؛ افراد مبتلا به KLL/SLL عودکرده یا مقاوم که قبلاً دست‌کم یک بار درمان گرفته و سود نبرده بودند، به تعداد 391 بیمار به 2 گروه تقسیم شدند. یک گروه روزانه منظم ایبروتینیب و دیگری افاتوموماب گرفت و حدود 10 ماه پیگیری شد. تحلیل نتایج نشان داد در گروه ایبروتینیب، بقای 12 ماهه %90 و در گروه افاتوموماب %81 بود. پاسخ درمانی نیز در گروه ایبروتینیب بسیار بالاتر بود (%42 در برابر %4 در گروه افاتوموماب). همچنین تفاوت جدی در عوارض دیده نشد.

در نتیجه، در بیماران لوسمی لنفوسیتی مزمن (KLL) که قبلاً دست‌کم یک بار درمان گرفته و سود نبرده‌اند، ایبروتینیب نسبت به افاتوموماب هم از نظر پاسخ و هم میزان بقا بسیار برتر به نظر می‌رسد. این برای بیماران KLL/SLL و سایر سرطان‌های لنف پیشرفت بسیار خوبی است، زیرا انتظار می‌رود ایبروتینیب به‌زودی در انواع دیگر سرطان لنف هم تأیید شود. اما مانند همیشه، بهتر است محتاط باشیم و هر پیشرفت تازه‌ای را که می‌شنویم فوراً وارد کار بالینی نکنیم.