Limfa xərçəngi müalicəsinin yeni silahı ibrutinib ofatumumabla müqayisədə daha təsirlidirmi?

Ötən ay Britaniya Tibb Jurnalında dərc edilmiş əhatəli və etibarlı tədqiqatda əvvəllər ən azı bir dəfə müalicə almış və fayda görməmiş xroniki limfositar leykemiyalı (KLL) xəstələrdə ibrutinib ilə ofatumumabın təsiri müqayisə edilmiş və nəticədə həm müalicəyə cavab, həm də sağqalım göstəriciləri baxımından ibrutinibin daha üstün olduğu görülmüşdür.

Xroniki limfositar leykemiya (KLL), bədənimizin müdafiə hüceyrələri olan ağ qan hüceyrələrinin bir alt növü olan limfositlərdən qaynaqlanan qan və sümük iliyi xərçəngi növüdür və ən çox görülən xroniki leykemiya növüdür. Kiçik limfositik limfoma da (SLL) limfositlərdən mənşə alan, KLL ilə çox oxşar xərçəng növüdür. Aralarındakı yeganə fərq SLL-də qanın tutulmasının çox olmamasıdır. Yəni qan dövranında böyük miqdarda şiş hüceyrəsi yoxdursa kiçik limfositik limfoma (SLL), varsa xroniki limfositar leykemiya (KLL) adlandırılır. Buna görə bu iki növ demək olar ki, eyni qəbul edilir və müalicə strategiyaları da eyni olur. Bu xəstəliklərin müalicəsində gözləyib izləmək, kimyaterapiya, radioterapiya, cərrahi müalicə (dalağın götürülməsi kimi), kök hüceyrə transplantasiyası (ilik transplantasiyası) kimi seçimlər var. Lakin müalicəsi olduqca çətin xəstəlik olması və xüsusilə təkrarlamış və ya davamlı KLL/SLL xəstələrində çox vaxt qəti müalicə təmin edilə bilməməsi səbəbindən alternativ müalicə üsulları üzərində işlənir. Son dövrlərdə bu üsullardan üzərində ən çox dayanılanı xüsusilə monoklonal anticisim müalicəsi adlanan bəzi hədəfə yönəlmiş müalicələrdir. Bu dərmanlar normal hüceyrələrə zərər vermədən leykemiya hüceyrələrinə bağlanaraq onları məhv etmək üçün planlaşdırılmışdır. 2009-cu ildə təsdiqlənən Ofatumumab da bunlardan biridir.

İbrutinib isə; gündə bir dəfə ağızdan qəbul edilən kapsuldur və limfa xərçənginin çoxalmasını və yayılmasını idarə edən zülalı bloklayaraq təsir göstərən hədəfə yönəlmiş müalicə agentidir. İbrutinib yeni kəşf edilmiş dərman deyil. Limfomaların % 80-85-nin mənbəyi olan B limfositlərin siqnal ötürmə yollarındakı zülalı (Bruton thyrosine kinase) bloklayır. FDA (Amerika Qida və Dərman İdarəsi) İbrutinib təsdiqini ilk dəfə noyabr 2013-cü ildə yalnız Mantle Hüceyrəli Limfoma adlandırdığımız limfoma növü üçün vermiş olsa da, digər limfoma növləri üzrə təsdiqlərin də bunu izləyəcəyi gözlənilir. Belə ki, fevral 2014-cü ildə KLL/SLL üçün də bu təsdiqin gəlməsi sözügedən gözləntini doğrultmuşdur. Bu andan sonra İbrutinibin mövcud müalicələrlə müqayisəsinə yönəlmiş tədqiqatlar başlamışdır. Bunlardan biri də ötən günlərdə dərc edilmiş, İbrutinib ilə Ofatumumabın müqayisə edildiyi tədqiqatdır.

Bu tədqiqatda; təkrarlamış və ya davamlı KLL/SLL xəstəliyi olan, əvvəllər ən azı bir dəfə müalicə almış və fayda görməmiş 391 xəstə 2 qrupa ayrılmış, qruplardan birinə gündəlik müntəzəm ibrutinib verildiyi halda, digərinə ofatumumab verilmiş və qruplar təxminən 10 ay izlənmişdir. Nəticələr təhlil edildikdə İbrutinib verilən qrupda 12 ayda sağqalım göstəricisi %90 olaraq müəyyən edildiyi halda, bu göstərici ofatumumab qrupunda %81 olmuşdur. Həmçinin müalicəyə cavab göstəriciləri də ibrutinib qrupunda ciddi dərəcədə daha yüksək tapılmışdır. (ibrutinib qrupunda %42, ofatumumab qrupunda %4) Bununla yanaşı, yan təsirlər baxımından da ciddi fərqlər görülməmişdir.

Nəticə olaraq, ibrutinib əvvəllər ən azı bir dəfə müalicə almış və fayda görməmiş xroniki limfositar leykemiya (KLL) xəstələrində ofatumumabla müqayisədə həm müalicəyə cavab, həm də sağqalım göstəriciləri baxımından daha üstün görünür. Bu vəziyyət həm KLL/SLL xəstələri, həm də digər limfa xərçəngi növləri olan xəstələr üçün olduqca gözəl inkişafdır. Çünki ibrutinibin yaxın gələcəkdə digər limfa xərçəngi növlərində də təsdiqlənməsi gözlənilir. Lakin yenə də həmişə ifadə etdiyimiz kimi, ehtiyatlı olmaqda və eşitdiyimiz hər yeni inkişafı dərhal klinik tətbiqlərə keçirməyə çalışmamaqda fayda var.