آیا برای جراحی یک تومور دستتان را به خطر می‌اندازید؟ قوانین حمورابی و اقتصاد پزشکی

هنگامی که پزشکان مصر برای درک سرطان تلاش می‌کردند، در بین‌النهرین موضوع ابعادی بسیار جدی‌تر، سازمان‌یافته‌تر و خطرناک‌تر داشت. حدود 1750 پیش از میلاد، حمورابی، پادشاه بابل، نخستین قوانین «قصور پزشکی» یا خطای پزشک را بر همان سنگ سیاه بازالتی مشهور به ارتفاع 2.25 متر، یعنی سنگ‌نوشته دیوریتی، حک کرد.

جراح یا Asu بودن در آن روزگار کنار فرات و دجله، به‌معنای واقعی بازی با آتش بود. جراحی موفق تومور می‌توانست ثروتی بیاورد؛ تا حدی که با یک عمل، سال‌ها بدون کار زندگی کنید. اما شکست ممکن بود افزون بر اعتبار، به ازدست‌دادن جسمانی «دست جراحتان» نیز منجر شود.

امروز به بابل می‌رویم، زادگاه حقوق پزشکی نوین، حقوق بیمار و «مراقبت مدیریت‌شده سلامت». بهای یک تومور یا Nakaptu چه بود و چرا پزشک چنین خطر مرگباری را می‌پذیرفت؟

ارزش واقعی 10 شِکِل نقره چه بود؟

بر اساس داده‌های اقتصادی آن دوره، از تحلیل لوح‌های دانشگاه شیکاگو:

نتیجه: جراحی در بابل حرفه‌ای «نخبه» با درآمدی به بلندی مدیران عامل یا ورزشکاران ستاره امروز بود.

«اگر پزشکی (Asu) با تیغ برنزی، عملی بزرگ برای بازکردن nakaptu روی مردی آزاد انجام دهد و موجب مرگش شود؛ یا با تیغ شقیقه‌اش را باز کند و چشمش را تباه سازد... دست‌های پزشک از مچ قطع خواهد شد."

منطق پشت این خشونت چه بود؟

• کنترل کیفیت: جلوگیری از جراحی افراد بی‌استعداد، آموزش‌ندیده یا بیش‌ازحد مطمئن به خود. فقط کسی که 100% به خود اعتماد داشت می‌توانست چاقو بردارد.
• قصاص (Lex Talionis): اندام آسیب‌رسان، یعنی دست، مجازات می‌شد. این کار تضمین می‌کرد پزشک «دیگر هرگز به کسی آسیب نزند»، چون دیگر دست نداشت.
• تبعیض طبقاتی: اگر بیمار برده بود، دست پزشک قطع نمی‌شد؛ فقط باید برده تازه‌ای به مالک می‌داد یا بهای او را می‌پرداخت، طبق مواد 219-220. برده «مال» شمرده می‌شد و انسان آزاد «جان».

1. The Code of Hammurabi. Translated by L.W. King. Avalon Project, Yale Law School. (مواد 215-220).
2. Farber H. An Examination of Prices and Wages in Babylonia. University of Chicago Dissertation.
3. Teall, E.K. Medicine and Doctoring in Ancient Mesopotamia. Grand Valley State University.