آیا می‌توان پاسخ به شیمی‌درمانی در سرطان تخمدان را از پیش پیش‌بینی کرد؟ جهش‌های خانواده ژنی ADAMTS

در این نوشته در پرتو یک مطالعه علمی جدید تلاش می‌کنیم به این پرسش پاسخ دهیم که آیا می‌توان با آزمایش ژنتیکی، بیمارانی را که در سرطان تخمدان پاسخ بهتری به شیمی‌درمانی خواهند داد از پیش شناسایی کرد.

سرطان تخمدان (اواری) پس از سرطان پستان، 2. سرطان زنان از نظر فراوانی در زنان است. سرطان تخمدان اغلب در سنین بالا دیده می‌شود و میانه سن بروز آن 63 است. خطر ابتلای یک زن به سرطان تخمدان در طول زندگی حدود %1.4 است. «سرطان اواری یا به نام دیگر سرطان تخمدان» که در تخمدان‌ها ایجاد می‌شود، معمولاً پس از گسترش به اندام‌های دیگر تشخیص داده می‌شود؛ بنابراین می‌توان آن را نوعی از سرطان‌های زنان دانست که بیشترین مرگ‌ومیر را به همراه دارد.

درمان موفق سرطان تخمدان شامل  مداخله جراحی  و پس از آن  شیمی‌درمانی  و پرتودرمانی است که به‌ندرت و در صورت ضروری دانستن انجام می‌شود. تقریباً همه زنان مبتلا به سرطان تخمدان تحت جراحی و شیمی‌درمانی قرار می‌گیرند. حتی اگر سلول‌های سرطانی با جراحی برداشته شوند، باقی‌مانده‌های بسیار کوچکی که میکرومتاستاز نام دارند می‌توانند از تخمدان به دیگر قسمت‌های شکم و نقاط دوردست بدن گسترش یابند. این میکرومتاستازها ممکن است با آزمایش‌های موجود شناسایی نشوند. جراحی درمانی موضعی است و نمی‌تواند میکرومتاستازها را کاملاً از بین ببرد. از این رو با استفاده از شیمی‌درمانی، درمان سیستمیک تکمیلی انجام می‌شود. یعنی شیمی‌درمانی همراه با جراحی دو جزء مهم‌تر درمان سرطان تخمدان هستند. به همین دلیل موفقیت شیمی‌درمانی مستقیماً بر نتایج درمان اثر می‌گذارد. اما میزان موفقیت شیمی‌درمانی در همه بیماران یکسان نیست؛ عوامل بسیاری مانند سن، عملکرد عمومی بدن، میزان گسترش بیماری، دریافت یا عدم دریافت شیمی‌درمانی در گذشته و پاسخ به این درمان‌ها می‌توانند بر این موفقیت اثر بگذارند. این تفاوت در میزان موفقیت شیمی‌درمانی، دانشمندان را به پژوهش در این زمینه سوق داده است.

مطالعه جدیدی که در تاریخ 11.06.2015 در JAMA Oncology، یکی از مجلات معتبر انکولوژی، منتشر شد، افق تازه‌ای برای تعیین پیشاپیش بیمارانی می‌گشاید که شیمی‌درمانی سرطان تخمدان در آن‌ها نتیجه موفق‌تری خواهد داشت.

ژن‌های BRCA1 و BRCA2 موجود در ژن‌های انسان نقش مهارکننده تومور دارند. ژن‌های BRCA1 و BRCA2 در سلول‌های طبیعی، مواد ژنتیکی سلول یعنی DNA را در وضعیت متعادل نگه می‌دارند و از رشد کنترل‌نشده سلول جلوگیری می‌کنند. جهش این ژن‌ها با سرطان‌های پستان و تخمدان دارای منشأ ژنتیکی ارتباط دارد. جهش‌های BRCA مسئول حدود %20 از سرطان‌های تخمدان دانسته می‌شوند و از مدت‌ها قبل مشخص شده است بیمارانی که این جهش‌ها در آن‌ها شناسایی می‌شود، پاسخ بهتری به شیمی‌درمانی می‌دهند. در مطالعه یادشده، بیماران دارای جهش BRCA از مطالعه کنار گذاشته شدند و در میان گروه بیماران باقی‌مانده، افرادی که به  شیمی‌درمانی مبتنی بر پلاتین  پاسخ خوبی می‌دادند، کانون توجه این مطالعه بودند.

داروهای شیمی‌درمانی مبتنی بر پلاتین، اساس درمان دارویی سرطان تخمدان در مرحله پیشرفته را تشکیل می‌دهند. تعیین اینکه کدام بیماران به این داروها پاسخ بهتری می‌دهند، یکی از گام‌های مهم برداشته‌شده در زمینه  درمان مختص هر فرد  (personalized treatment) است که این روزها نام آن را بسیار می‌شنویم.

پایه این مطالعه را تحلیل داده‌های  پروژه اطلس ژنوم سرطان  تشکیل می‌داد. از میان بیماران مبتلا به سرطان تخمدان، DNA افرادی که به شیمی‌درمانی پاسخ خوبی داده و بدتر شدن بیماری را نشان نداده بودند بررسی شد و از نظر  جهش‌های ژنی جدید  غربالگری گردید. در نهایت در این مطالعه مشخص شد که  بیماران مبتلا به سرطان تخمدان که جهش‌هایی در خانواده ژنی ADAMTS در آن‌ها شناسایی شده بود، به شیمی‌درمانی پاسخ بهتری می‌دادند .

بسیاری از سرطان‌های تخمدان تمایل به عود دارند

سرطان عودکننده شکلی از سرطان است که پس از درمان موفقیت کامل حاصل شده، اما پس از مدتی دوباره برمی‌گردد. سرطان تخمدان نوعی سرطان با تمایل نسبتاً زیاد به عود است. بسیاری از بیماران مبتلا به سرطان تخمدان با بازگشت بیماری روبه‌رو می‌شوند؛ بر اساس اطلاعات موجود، علت اصلی این وضعیت،  مقاومت به شیمی‌درمانی  به نظر می‌رسد.

در نتیجه جهش‌های ADAMTS، مستقل از جهش‌های BRCA، می‌توانند با کمک به شناسایی زودهنگام سرطان تخمدان مقاوم به شیمی‌درمانی، پیامدهای بالینی مهمی فراهم کنند.