Yumurtalıq xərçəngində kimyaterapiyaya verilən cavabı əvvəlcədən təxmin edə bilərikmi? ADAMTS gen ailəsi mutasiyaları

Bu yazımızda yeni elmi tədqiqatın işığında yumurtalıq xərçəngi xəstələrində kimyaterapiyaya daha yaxşı cavab verəcək şəxsləri genetik testlə əvvəlcədən müəyyən etmək olarmı sualına cavab verməyə çalışacağıq.

Yumurtalıq (over) xərçəngi qadınlarda süd vəzi xərçəngindən sonra ən çox görülən 2. ginekoloji xərçəngdir. Çox vaxt irəli yaşlarda görülən yumurtalıq xərçənginin median rastgəlmə yaşı 63-dür. Qadının həyatı boyunca yumurtalıq xərçənginə tutulma riski təxminən %1.4-dür. Yumurtalıqlarda yaranan “over xərçəngi və ya digər adı ilə yumurtalıq xərçəngi” adətən digər orqanlara yayıldıqdan sonra diaqnoz olunduğuna görə ən çox həyat itkisinə səbəb olan ginekoloji xərçəng növü olduğunu demək olar.

Yumurtalıq xərçəngində uğurlu müalicə cərrahi müdaxilə ardınca kimyaterapiya və nadir hallarda zəruri görüldükdə tətbiq olunan radioterapiyadan ibarətdir. Yumurtalıq xərçənginə tutulan qadınların demək olar hamısı cərrahi müdaxilə və kimyaterapiya alır. Xərçəng hüceyrələri cərrahi müdaxilə ilə çıxarılsa da, mikrometastaz adlandırılan çox kiçik qalıqlar yumurtalıqdan qarının digər nahiyələrinə və bədənin uzaq nöqtələrinə yayıla bilər. Bu mikrometastazlar mövcud testlərlə müəyyən edilməyə bilər. Cərrahi müdaxilə yerli müalicədir və mikrometastazları tam aradan qaldıra bilməz. Buna görə kimyaterapiyadan istifadə etməklə əlavə sistemik müalicə tətbiq olunur. Yəni kimyaterapiya cərrahiyyə ilə birlikdə yumurtalıq xərçəngi müalicəsinin ən mühüm iki tərkib hissəsidir. Təbii ki, kimyaterapiyanın uğuru müalicə nəticələrinə birbaşa təsir göstərir. Lakin hər xəstədə kimyaterapiyanın uğuru eyni deyil; bir çox amil (yaş, ümumi bədən performansı, xəstəliyin yayılma dərəcəsi, əvvəllər kimyaterapiya alıb-almaması və bu müalicələrə verdiyi cavab kimi) bu uğura təsir edə bilər. Kimyaterapiyanın uğur nisbətlərindəki bu dəyişkənlik alimləri bu mövzuda araşdırmaya sövq etmişdir.

11.06.2015 tarixində nüfuzlu onkologiya jurnallarından biri olan JAMA Onkologiyada dərc edilmiş yeni tədqiqat yumurtalıq xərçəngi üçün tətbiq olunan kimyaterapiyanın hansı xəstələrdə daha uğurlu nəticə verəcəyini əvvəlcədən müəyyən etmək mövzusunda üfüqümüzü genişləndirir.

İnsan genləri arasında olan BRCA1 və BRCA2 genləri şişin qarşısını alan rol daşıyır. Normal hüceyrələrdəki BRCA1 və BRCA2 genləri hüceyrənin genetik materialını, yəni DNA-sını tarazlıqda saxlayır və nəzarətsiz hüceyrə inkişafının qarşısını alır. Bu genlərin mutasiyaya uğraması isə genetik olaraq inkişaf edən süd vəzi və yumurtalıq xərçəngləri ilə əlaqəlidir. BRCA mutasiyaları yumurtalıq xərçənginin təxminən %20-nə səbəb sayılır və bu mutasiyaların aşkarlandığı xəstələrin kimyaterapiyaya daha yaxşı cavab verdiyi çoxdan məlumdur. Yuxarıda qeyd edilən tədqiqatda isə BRCA mutasiyası olan xəstələr tədqiqatdan kənarda saxlanılmış və qalan xəstə qrupu içində platin əsaslı kimyaterapiyaya yaxşı cavab verənlər bu tədqiqatın diqqət mərkəzində olmuşdur.

İrəliləmiş mərhələli yumurtalıq xərçənginin dərmanla müalicəsinin əsasını platin əsaslı kimyaterapiya dərmanları təşkil edir. Bu dərmanlara hansı xəstələrin daha yaxşı cavab verəcəyinin müəyyən edilməsi son vaxtlar adını tez-tez eşitdiyimiz fərdi müalicə (personalized treatment) mövzusunda əldə olunan mühüm mərhələlərdən biridir.

Tədqiqatın əsasını Xərçəng Genom Atlası Layihəsi məlumatlarının təhlili təşkil etmişdir. Yumurtalıq xərçəngi xəstələri arasında kimyaterapiyaya yaxşı cavab verənlərin və xəstəliyində pisləşmə olmayanların DNA-ları araşdırılmış və yeni gen mutasiyaları baxımından yoxlanılmışdır. Tədqiqatda nəticə olaraq ADAMTS gen ailəsində mutasiyalar aşkarlanan yumurtalıq xərçəngi xəstələrinin kimyaterapiyaya daha yaxşı cavab verdiyi müəyyən edilmişdir.

Yumurtalıq xərçənglərinin bir çoxu təkrarlanmağa meyillidir

Təkrarlanan xərçəng müalicədən sonra tam uğur əldə edilmiş, lakin bir müddət sonra residiv verən xərçəng formasıdır. Yumurtalıq xərçəngi təkrarlanma meyli nisbətən yüksək olan xərçəng növüdür. Bir çox yumurtalıq xərçəngi xəstəsi xəstəliyin təkrarlanması ilə qarşılaşır; mövcud məlumatlar işığında bu halın əsas səbəbi kimyaterapiyaya davamlılıq kimi görünür.

Nəticə olaraq ADAMTS mutasiyaları BRCA mutasiyalarından asılı olmayaraq kimyaterapiyaya davamlı yumurtalıq xərçənginin erkən tanınmasına töhfə verərək mühüm klinik nəticələr təmin edə bilər.