آیا پرتودرمانی 1 هفته‌ای برای سرطان پستان ایمن و مؤثر است؟

در درمان سرطان پستان، پس از جراحی، پرتودرمانی کمکی بخشی جدایی‌ناپذیر از درمان برای کاهش خطر عود موضعی و بهبود میزان بقاست. این روش به‌ویژه برای از بین بردن سلول‌های سرطانی میکروسکوپی باقی‌مانده پس از جراحی حفظ پستان به کار می‌رود. پرتودرمانی کمکی امکان کنترل بلندمدت با خطر عود کمتر را برای بیماران فراهم می‌کند.

جلسات درمان متعارف که هفته‌ها طول می‌کشند، هم آسایش بیمار را دشوار می‌کنند و هم بار هزینه‌ای بر نظام سلامت تحمیل می‌کنند. روشی که در دوران همه‌گیری COVID-19 توسعه یافت و به‌سرعت مورد توجه گسترده قرار گرفت، یعنی پرتودرمانی اولتراهیپوفرکشنه، با ارائهٔ برنامه‌ای 1 هفته‌ای، نوید حل این چالش‌ها را می‌دهد.

اما نتایج این رویکرد از نظر اثربخشی و ایمنی باید به‌دقت بررسی شوند. در 4 نوامبر 2024، Advances in Radiation Oncology مطالعه‌ای در این مجله منتشر شد که اثرات این روش را در داده‌های دنیای واقعی ارزیابی کرد.

مبانی مطالعه: چرا این‌قدر اهمیت دارد؟

هم‌زمان با همه‌گیری COVID-19، راهنماهای ملی و بین‌المللی برای بیماران مبتلا به سرطان پستان با غدد لنفاوی منفی پرتودرمانی اولتراهیپوفرکشنهٔ 1 هفته‌ای را توصیه کردند. این روش با تجویز 26 Gy در 5 جلسه، نتایجی مشابه رژیم هیپوفرکشنهٔ متعارف را هدف قرار می‌داد. اما فراتر از نتایج نظری، پاسخ بیماران به این درمان و میزان عوارض جانبی همچنان پرسشی مهم بود.

انواع پرتودرمانی و دوزبندی

نام‌گذاری روش‌های پرتودرمانی بر پایهٔ تقسیم دوزها به فراکشن‌های روزانه (جلسات) و مجموع مدت درمان انجام می‌شود. تفاوت اصلی میان پرتودرمانی معمولی (متعارف), پرتودرمانی هیپوفرکشنه و پرتودرمانی اولتراهیپوفرکشنه در مقدار دوز روزانه و کل مدت درمان است.

1. پرتودرمانی متعارف (کلاسیک):

   • دوز روزانه: 1.8-2 Gy
   • دوز کل: 45-50 Gy
   • مدت: 5-7 هفته (25-30 جلسه)

2. پرتودرمانی هیپوفرکشنه:

   • دوز روزانه: 2.5-3 Gy
   • دوز کل: 40-42.5 Gy
   • مدت: 3-4 هفته (15-16 جلسه)

3. پرتودرمانی اولتراهیپوفرکشنه:

   • دوز روزانه: 5-8 Gy
   • دوز کل: 26-30 Gy
   • مدت: 1 هفته (5 جلسه)

انتخاب درمان بر اساس وضعیت بیمار و زیست‌شناسی تومور انجام می‌شود. روش‌های کوتاه‌مدت در بیماران مناسب، مؤثر و ایمن هستند.

طراحی مطالعه

این مطالعه که در 3 مرکز مختلف در ایرلند انجام شد، از مارس تا اوت 2020، 135 بیمار متوالی را ارزیابی کرد. بیماران در ماه‌های 3، 6 و 12 پس از درمان از نظر عوارض جانبی پیگیری شدند. دیدگاه بیماران به‌ویژه با شاخص‌هایی مانند درد، تورم، سفتی و حساسیت بیش‌ازحد سنجیده شد. همچنین رضایت از خدمات سلامت از راه دور بررسی شد.

یافته‌ها: عوارض جانبی و رضایت بیماران

در مطالعه، نقطهٔ پایانی اصلی بدترین سطح سمیت گزارش‌شده در هر زمان ارزیابی تعیین شد.

• نتایج سال نخست:

  • در ماه‌های 3 و 6، 76% از بیماران سمیت خفیف یا نبود سمیت را گزارش کردند.
  • 12. در ماه ارزیابی، این میزان به 82% افزایش یافت.
  • 17% از بیماران سمیت متوسط (معمولاً درد پستان) داشتند و تنها در 2% از بیماران سمیت شدید (سفتی پستان، تغییرات پوستی) مشاهده شد.

• بیماران دریافت‌کنندهٔ بوست:
  از نظر سمیت، تفاوتی میان بیماران دریافت‌کنندهٔ بوست متوالی (4-8 جلسه) و کسانی که فقط 26 Gy دریافت کردند، مشاهده نشد.

• دیدگاه بیماران:

  • 78,6% از بیماران کوتاه بودن مدت درمان را مزیتی مهم دانستند.
  • 59% این روش را از نظر کنترل عفونت مفید دانستند.
  • میزان بالایی از رضایت از ارتباط از طریق سلامت از راه دور گزارش شد:
    • 97,3% از بیماران اظهار کردند که دربارهٔ تشخیص به‌اندازهٔ کافی آگاه شده‌اند.
    • 88% معتقد بودند که دربارهٔ عوارض جانبی درمان به‌خوبی اطلاع‌رسانی شده‌اند.
    • 94% احساس می‌کردند که تیم سلامت از آن‌ها حمایت می‌کند.
  • بااین‌حال، تنها 27% از بیماران معاینهٔ پستان از طریق تماس ویدئویی را پذیرفتند.

تفسیر و اهمیت مطالعه

نتایج پژوهش نشان می‌دهد که پرتودرمانی اولتراهیپوفرکشنه هم از نظر اثربخشی و هم از نظر نمایهٔ عوارض جانبی امیدبخش است. در پیگیری 1 ساله، پایین بودن میزان عوارض شدید نشان می‌دهد که این روش می‌تواند جایگزینی مناسب برای رژیم‌های متعارف باشد.

سلامت از راه دور نیز در رضایت بیماران نقش قابل‌توجهی دارد. اما پذیرش اندک معاینهٔ پستان از طریق ویدئو نشان می‌دهد که به آموزش بیشتر بیماران و تلاش برای ارتباط بهتر نیاز است.

محدودیت‌های مطالعه

با وجود این نتایج امیدبخش، باید برخی محدودیت‌ها را در نظر گرفت:

1. مدت پیگیری کوتاه: ممکن است 1 سال برای ارزیابی سمیت‌های دیررس کافی نباشد.
2. گزارش‌های بیماران: تکیهٔ ارزیابی عوارض جانبی بر گزارش بیماران می‌تواند بر یکدستی نتایج اثر بگذارد.
3. تنوع بوست: اثر تعداد جلسات متفاوت بر تجربهٔ بیماران باید بیشتر بررسی شود.