1 həftəlik radioterapiya süd vəzi xərçəngi üçün təhlükəsiz və effektivdirmi?

Süd vəzi xərçənginin müalicəsində əməliyyatdan sonra adyuvant radioterapiya yerli təkrarlanma riskini azaltmaq və sağqalım göstəricilərini yaxşılaşdırmaq üçün müalicənin ayrılmaz hissəsidir. Xüsusən süd vəzini qoruyan cərrahiyyədən sonra qalan mikroskopik xərçəng hüceyrələrini məhv etmək məqsədilə tətbiq olunur. Adyuvant radioterapiya xəstələrə daha aşağı təkrarlanma riski ilə uzunmüddətli nəzarət əldə etmək imkanı verir.

Ənənəvi olaraq həftələrlə davam edən müalicə seansları həm xəstə rahatlığını çətinləşdirir, həm də səhiyyə sisteminə xərc yükü gətirir. COVID-19 pandemiyası zamanı hazırlanmış və qısa müddətdə böyük maraq doğurmuş üsul olan ultrahipofraksiyalı radioterapiya 1 həftəlik proqram təqdim edərək bu çətinliklərə həll vəd edir.

Lakin bu yanaşmanın effektivlik və təhlükəsizlik baxımından nəticələri diqqətlə araşdırılmalıdır. 4 noyabr 2024-cü ildə Advances in Radiation Oncology jurnalında dərc olunmuş tədqiqat bu üsulun real həyat məlumatlarındakı təsirlərini qiymətləndirib.

Tədqiqatın əsasları: Niyə bu qədər vacibdir?

COVID-19 pandemiyası ilə beynəlxalq və milli təlimatlar limfa düyünləri mənfi süd vəzi xərçəngi xəstələrində 1 həftəlik ultrahipofraksiyalı radioterapiyanı tövsiyə edib. Bu üsul 26 Gy dozanın 5 fraksiyada tətbiqi ilə klassik hipofraksiyalı rejimə oxşar nəticələr verməyi hədəfləyirdi. Lakin nəzəri nəticələrdən kənarda xəstələrin müalicəyə necə cavab verdiyi və yan təsirlərin səviyyəsi böyük maraq mövzusu olaraq qalırdı.

Radioterapiya növləri və dozalanma

Radioterapiya üsulları verilən dozanın gündəlik fraksiyalara (seanslara) bölünməsinə və ümumi müalicə müddətinə görə adlandırılır. Normal (ənənəvi) radioterapiya, hipofraksiyalı radioterapiya və ultrahipofraksiyalı radioterapiya arasındakı əsas fərq gündəlik doza miqdarı və ümumi müalicə müddətidir.

1. Ənənəvi (klassik) radioterapiya:

   • Gündəlik doza: 1,8-2 Gy
   • Ümumi doza: 45-50 Gy
   • Müddət: 5-7 həftə (25-30 seans)

2. Hipofraksiyalı radioterapiya:

   • Gündəlik doza: 2,5-3 Gy
   • Ümumi doza: 40-42,5 Gy
   • Müddət: 3-4 həftə (15-16 seans)

3. Ultrahipofraksiyalı radioterapiya:

   • Gündəlik doza: 5-8 Gy
   • Ümumi doza: 26-30 Gy
   • Müddət: 1 həftə (5 seans)

Müalicə xəstənin vəziyyətinə və şiş biologiyasına görə seçilir. Qısamüddətli üsullar uyğun xəstələrdə effektiv və təhlükəsizdir.

Tədqiqatın dizaynı

İrlandiyada 3 fərqli mərkəzdə aparılmış bu tədqiqat mart-avqust 2020 dövründə ardıcıl 135 xəstəni qiymətləndirib. Xəstələr müalicədən sonra 3, 6 və 12-ci aylarda yan təsirlər baxımından izlənib. Xəstə rəyləri xüsusən ağrı, şişkinlik, sərtlik və hiperhəssaslıq kimi parametrlərlə ölçülüb. Həmçinin telesəhiyyə tətbiqlərindən məmnunluq araşdırılıb.

Nəticələr: Yan təsirlər və xəstə məmnuniyyəti

Tədqiqatın birincili sonlanma nöqtəsi hər qiymətləndirmə vaxtında bildirilmiş ən ağır toksiklik səviyyəsi kimi müəyyənləşdirilib.

• İlk ilin nəticələri:

  • 3 və 6-cı aylarda xəstələrin 76%-i toksikliyin yüngül olduğunu və ya heç olmadığını bildirib.
  • 12. Ayda bu göstərici 82%-ə yüksəlib.
  • 17% xəstədə orta toksiklik (adətən süd vəzi ağrısı), yalnız 2% xəstədə isə ağır toksiklik (süd vəzində sərtlik, dəri dəyişiklikləri) müşahidə olunub.

• Əlavə doza alan xəstələr:
  Ardıcıl əlavə doza (boost, 4-8 fraksiya) tətbiq olunan xəstələrlə yalnız 26 Gy alanlar arasında toksiklik baxımından fərq aşkarlanmayıb.

• Xəstə baxışı:

  • Xəstələrin 78,6%-i müalicə müddətinin qısalığını mühüm üstünlük sayıb.
  • 59%-i üsulu infeksiyaya nəzarət baxımından faydalı hesab edib.
  • Telesəhiyyə vasitəsilə ünsiyyətdə yüksək məmnunluq göstəriciləri bildirilib:
    • 97,3% xəstə diaqnozu barədə kifayət qədər məlumatlandırıldığını bildirib.
    • 88% müalicənin yan təsirləri barədə yaxşı məlumatlandırıldığını düşünüb.
    • 94% tibbi komanda tərəfindən dəstəkləndiyini hiss edib.
  • Lakin yalnız 27% xəstə video görüşlə süd vəzi müayinəsinə razı olub.

Şərh və tədqiqatın əhəmiyyəti

Tədqiqat nəticələri ultrahipofraksiyalı radioterapiyanın həm effektivlik, həm də yan təsir profili baxımından ümid verdiyini göstərir. 1 illik izləmədə ağır yan təsir tezliyinin aşağı olması bu üsulun ənənəvi rejimlərlə müqayisədə uyğun alternativ ola biləcəyini göstərir.

Telesəhiyyə üsullarının xəstə məmnuniyyətinə töhfəsi də diqqətəlayiqdir. Lakin video vasitəsilə süd vəzi müayinəsinin aşağı qəbul göstəricisi daha çox xəstə maarifləndirilməsi və ünsiyyət səyi tələb olunduğunu göstərir.

Tədqiqatın məhdudiyyətləri

Bu ümidverici nəticələrə baxmayaraq, bəzi məhdudiyyətlər nəzərə alınmalıdır:

1. Qısa izləmə müddəti: 1 il gec toksiklikləri qiymətləndirmək üçün kifayət etməyə bilər.
2. Xəstə bildirişləri: Yan təsirlərin xəstələrin bildirdiklərinə əsaslanması nəticələrin tutarlılığına təsir edə bilər.
3. Əlavə doza müxtəlifliyi: Fərqli fraksiya saylarının xəstə təcrübəsinə təsiri daha çox araşdırılmalıdır.