بتابلاکرها – انقلاب در طراحی دارو

پزشک اسکاتلندی James Black با طراحی منطقی و هدفمند دارو، صنعت داروسازی را متحول کرد. دکتر Black با این رویکرد، ضمن نجات جان میلیون‌ها انسان، نخستین داروهای جهان با درآمد میلیاردها دلار را ساخت.

Black به هورمونی توجه کرده بود که هنگام استرس بیشتر ترشح می‌شود، ضربان قلب را بالا می‌برد و تأمین اکسیژن بیشتر برای عضلات قلب را ضروری می‌کند:  آدرنالین  که با نام  اپی‌نفرین  نیز شناخته می‌شود. او فکر کرد اگر بتواند این فشار را کاهش دهد، ممکن است برای افرادی با قلب ضعیف مفید باشد.

او توجه خود را به  گیرنده‌های بتا معطوف کرد؛ جایگاه‌هایی در عضلات قلب که آدرنالین به آن‌ها متصل می‌شود تا قلب بیشتر کار کند. Black باور داشت اگر دارویی شبیه ساختار مولکول آدرنالین طراحی کند، این مولکول می‌تواند با اتصال به گیرنده، اثر آدرنالین را مهار کند. این کار مانند گذاشتن آدامس در قفل برای جلوگیری از بازکردن آن با کلید بود. Black و همکارانش به‌جای آغاز از یک ماده شیمیایی طبیعی، با استفاده از درک عمیق فرایندهای مولکولی و فیزیولوژیک و اهداف زیستی، روندی منطقی و آگاهانه برای طراحی دارو دنبال کردند. 

در اوایل دهه 1960، Black نخستین داروی مهم بالینی از گروه  بتابلاکر  به نام  پروپرانولول را کشف کرد. از آن زمان، بتابلاکرها علاوه بر محافظت از قلب پس از حمله قلبی، در درمان موارد زیر نقش مهمی داشته‌اند.

• آنژین صدری، درد ناشی از کمبود خون و اکسیژن قلب
• فشار خون بالا
• اختلالات ریتم قلب
• میگرن
• اضطراب عملکرد، برای مثال در نوازندگان و سخنرانان عمومی
• گلوکوم، وضعیتی که معمولاً با افزایش فشار چشم مرتبط است 

بتابلاکرها همچنین برای کاهش لرزش و بهبود عملکرد توسط جراحان، تیراندازان و کمانداران استفاده شده‌اند. اما این نوع داروها به‌وسیله کمیته بین‌المللی المپیک ممنوع شده‌اند.

Black به‌دلیل کارهای طراحی دارو، از جمله سایمتیدین با نام تجاری Tagamet برای درمان زخم معده، شایسته  جایزه نوبل 1988 شد. هنگامی که خبر برنده‌شدن را به او دادند، Black به شوخی گفت:  «کاش بتابلاکرهایم همراهم بودند» .

شرح تصویر مقاله: James Whyte Black

شخصیت‌های تاریخی ذکرشده در مقاله: James Whyte Black (1924–2010)

• موضوع پیشین: آنژیوپلاستی 1964 – درمان رگ‌های خونی مسدود و تنگ‌شده
• موضوع بعدی: پیوند دست 1964 – از موفقیت تا رد پیوند