دانش شرق به غرب جریان می‌یابد: کنستانتین آفریقایی
در این مقاله
روز 34 (مجموعهٔ تاریخ سرطان در 365 روز)
راهبی که پزشکیِ فراموش‌شدهٔ اروپا در قرون تاریک را با دست‌نوشته‌هایی که از شمال آفریقا آورده بود، از نو بنا کرد. تولد نظریهٔ انکولوژی در اروپا با «لیبر پانتگنی».
در نیمهٔ دوم سدهٔ یازدهم، پزشکی اروپا در خوابی عمیق فرو رفته بود. در میان دیوارهای صومعه‌ها محصور مانده و از دانش جهان باستان جدا افتاده بود. درست در همین زمان، مردی مرموز از تونس با دست‌نوشته‌های عربی که همراه داشت، قدم به سواحل ایتالیا گذاشت. نام او کنستانتین آفریقایی بود.
کنستانتین آفریقایی و شکل‌گیری نظریهٔ انکولوژی در لیبر پانتگنی
ورود او صرفاً یک مهاجرت نبود، بلکه یکی از بزرگ‌ترین «انتقال‌های داده» در تاریخ پزشکی بود. دانش انکولوژی که ابن‌سینا و رازی در جهان اسلام به اوج رسانده بودند، به یاری ترجمه‌های کنستانتین به مدرسهٔ پزشکی سالرنو و از آنجا به سراسر اروپا راه می‌یافت. در این نوشته بررسی می‌کنیم که سرطان چگونه در غرب با نظریهٔ «سودا» بازتعریف شد.
مأموریت یک راهب: انقلاب ترجمه
کنستانتین هنگامی که برای نخستین بار به شهر سالرنو آمد، دریافت که متون پزشکی در غرب تا چه اندازه ناکافی است. جهان لاتین میراث بقراط و جالینوس را فراموش کرده بود. او برای پر کردن این خلأ به صومعهٔ مونته کاسینو پناه برد و زندگی خود را وقف ترجمهٔ متون پزشکی عربی به لاتین کرد.
لیبر پانتگنی: «کتاب تمام هنر»
بزرگ‌ترین اثر کنستانتین، ترجمهٔ لاتینیِ «کتاب الملکی» (کتاب پادشاهی)، اثر پزشک نامدار جهان اسلام علی بن عباس مجوسی، با نام لیبر پانتگنی است. این اثر نخستین کتاب درسی جامع پزشکی به‌شمار می‌رود که در اروپا نوشته شده است.
در این اثر، سرطان صرفاً یک تورم در نظر گرفته نمی‌شود، بلکه پیامد برهم‌خوردن تعادل کلی بدن تلقی می‌شود. کنستانتین سرطان را به «Occult» (پنهان، هنوز زخم‌نشده) و «Ulcerated» (زخم‌شده، دارای زخم باز) تقسیم می‌کند. این تمایز در سده‌های بعد به معیار اصلی تعیین تصمیم‌های جراحی تبدیل خواهد شد.
علت‌شناسی سرطان: نفرین سودا
کنستانتین ضمن بازگرداندن پزشکی جالینوسی به اروپا، علت سرطان را نیز بر پایهٔ «آسیب‌شناسی اخلاطی» توضیح داد. بر این اساس، جهان از 4 عنصر (خاک، آب، هوا، آتش) و انسان از 4 خلط (خون، بلغم، صفرا، سودا) تشکیل می‌شد.
منشأ سرطان
بر اساس این نظریه، «سودا» (Melancholia) که تحت تدبیر طحال بود، هنگامی که بیش از حد در بدن جمع می‌شد و «می‌سوخت» یا رسوب می‌کرد، بافت محل استقرار خود را سفت می‌کرد، تغذیهٔ آن را مختل می‌ساخت و آن را به سرطان تبدیل می‌کرد. به همین دلیل، سرطان توموری «سرد» به‌شمار می‌رفت. این «سردی» نشانهٔ ازدست‌رفتن انرژی حیاتی بافت بود.
لاتینی‌شدن استعارهٔ «خرچنگ»
کنستانتین واژهٔ «سرطان» را در متون عربی به «Cancer» (خرچنگ) در لاتین ترجمه کرد. در لیبر پانتگنی این تشبیه چنین توضیح داده می‌شود:
این ترجمه نه‌تنها نام سرطان، بلکه نگاه پزشکان به بیماری را نیز تعیین کرد: «بیماری‌ای که می‌چسبد، گسترش می‌یابد و به‌سختی ریشه‌کن می‌شود.»
دیدگاه آکادمی DROZDOGAN
سرگذشت کنستانتین آفریقایی جهانی‌بودن علم را به ما یادآوری می‌کند. پایه‌های پزشکی مدرن امروزی با کتاب‌های عربی‌ای گذاشته شد که در سدهٔ 11 یک راهب بر پشت خود حمل می‌کرد. اگرچه نظریهٔ «سودا» امروزه از نظر زیست‌شناختی معتبر نیست، «رویکرد سیستمیک» پیشنهادی آن همچنان معتبر است: سرطان صرفاً یک تورم موضعی نیست، بلکه برهم‌خوردن تعادل تمام بدن است. کنستانتین به‌جای پنهان‌کردن دانش، انتشار آن از راه ترجمه را برگزید؛ ما نیز امروز با همان مأموریت دانش را به اشتراک می‌گذاریم.
- The 'Pantegni, Theorica' of Constantine the African: A Text-Historical Study. University of Helsinki.
- Medicine at Monte Cassino: Constantine the African and the Oldest Manuscript of His Pantegni.
- The Concept of Black Bile and Its Importance in Maintenance of Health. ResearchGate.
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک می‌کند.
نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر می‌شود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمی‌شود.
اولین نظر را شما بنویسید.