در آینده نزدیک تشخیص زودهنگام سرطان با یک قطره خون ممکن خواهد شد

آزمایشی ژنتیکی توسعه داده شد که با استفاده از نمونه بسیار کمی خون، تشخیص سرطان در مرحله اولیه را با موفقیت %96 ممکن می‌کند. این پژوهش نخستین آزمایشی است که هم‌زمان درباره اندام منشأ سرطان و جهش‌های عامل آن اطلاعات می‌دهد.

سرطان اگر زود تشخیص داده شود، بیماری قابل درمان کامل است. اما شناسایی نشدن نشانگرهای زیستی مؤثر برای تشخیص زودهنگام تاکنون، موجب تشخیص دیرهنگام و افزایش مرگ‌ومیر شده است. آزمایش‌های سرطان مبتنی بر تحلیل خون که «نمونه‌برداری مایع» نام دارند و در نوشته‌های پیشین نیز به آن‌ها پرداختیم، برای کشف سرطان در مراحل اولیه امید فراوانی ایجاد کرده‌اند. نمونه‌برداری مایع شامل سلول‌های توموری در گردش خون، قطعات DNA تومور در گردش و سلول‌های دستگاه ایمنی موجود در ریزمحیط تومور است.

- موضوع مرتبط: پیشگام متاستاز: سلول‌های توموری در گردش خون (CTC)، نقطه عطف تازه‌ای در درمان سرطان

بخش خون به‌جز گلبول‌های قرمز که پلاسما نام دارد، ممکن است قطعات DNA/RNA سلول‌های توموری و برخی مولکول‌های مرتبط با تومور را در خود داشته باشد. پژوهش‌های سال‌های اخیر نشان داده‌اند سلول‌های دستگاه ایمنی در ریزمحیط تومور با سلول‌های توموری تعامل می‌کنند و در ساختار ژنتیکی آن‌ها تغییراتی رخ می‌دهد. ماکروفاژها، پلاکت‌ها و سلول‌های مشابه از این دسته‌اند.

پولک‌های خونی که ترومبوسیت و پلیتلت نیز نامیده می‌شوند، پلاکت‌ها، دومین سلول خونی فراوان در خون هستند. این سلول‌های بدون هسته در کنترل خونریزی و ترمیم زخم نقش دارند. پژوهش‌های اخیر نشان داده‌اند در سازوکارهای پاسخ به رشد تومور نیز دخالت می‌کنند. علاوه بر این، پلاکت‌ها هنگام مواجهه با تومور با برخی مولکول‌های مرتبط با آن تعامل می‌کنند. این تعامل موجب تغییر نمایه‌های RNA پلاکت‌ها می‌شود. در نتیجه این تغییرات، پلاکت‌ها توسط سلول‌های توموری «آموزش می‌بینند» و در مهاجرت آن‌ها به بافت‌ها و اندام‌های مختلف نقش پیدا می‌کنند. به این سلول‌های تغییریافته پلاکت‌های مرتبط با تومور گفته می‌شود.

شناسایی سازوکارهای مرتبط با تومور در پلاکت‌ها، اندیشه استفاده از آن‌ها در تشخیص سرطان را به وجود آورد. پژوهشگران برای این منظور RNA پلاکت‌ها را در نمونه‌های خون بسیار کمی از افراد سالم و بیماران دارای سرطان‌های مختلف (روده بزرگ، مغز، لوزالمعده، کبد و مجاری صفراوی، پستان و سرطان ریه سلول کوچک) تحلیل کردند. در مطالعه با مشارکت 283 نفر، از میان 228 بیمار مبتلا به سرطان موضعی و متاستاتیک ، تعداد 55 فرد سالم با موفقیت 96 درصد تفکیک شدند. هم‌زمان اندام منشأ سرطان‌های شناسایی‌شده با موفقیت 71 درصد پیش‌بینی شد. علاوه بر همه این‌ها، بررسی شد سرطان از جهش در کدام ژن‌ها ناشی شده است. جهش‌های رایج در پیدایش سرطان، یعنی MET یا ERBB2 مثبت و KRAS، EGFR یا PIK3CA جهش‌یافته، در تحلیل‌های RNA شناسایی شدند.

این پژوهش چه تسهیلاتی در کاربرد بالینی می‌تواند فراهم کند؟

به جای روش‌های تهاجمی که از نظر روانی و جسمی بیمار را خسته می‌کنند، می‌توان سرطان را با آزمایش ساده خون تشخیص داد. همچنین با این نمونه‌ها که «نمونه‌برداری مایع» نام دارند، می‌توان محل ایجاد سرطان و جهش یا جهش‌های عامل آن را تعیین کرد. شناسایی مسیرهای جهش‌یافته می‌تواند به درمان هدفمند کمک کند و استفاده از مناسب‌ترین دارو برای درمان را ممکن سازد.