در سرطان زودرس کلیه، پرتودرمانی یا کرایوابلیشن (درمان انجمادی)؟

سرطان کلیه حدود 3% همه سرطان‌هاست و بیش از 90% موارد، کارسینوم سلول کلیوی (RCC، renal cell carcinoma) هستند. بروز RCC در جهان سالانه حدود 2% بیشتر می‌شود و در کشورهای توسعه‌یافته بارزتر است. تقریباً دوسوم بیماران هنگام تشخیص، موضعی یا موضعی‌پیشرفته‌اند؛ یعنی تومور محدود به کلیه یا گسترش‌یافته به غدد لنفاوی نزدیک است. جراحی رایج‌ترین و مؤثرترین درمان این بیماران است.

اما حدود 20-30% ممکن است مناسب جراحی نباشند. در سالمندی، بیماری همراه جدی یا ضعف شدید کارکرد کلیه، جراحی پرخطر است. پس درمان تخریبی کم‌تهاجمی یا غیرتهاجمی اهمیت بیشتری می‌یابد. جایگزین‌های RCC موضعیِ غیرقابل جراحی شامل ابلیشن رادیوفرکانسی (RFA)، مایکروویو، کرایوابلیشن و گزینه تازه‌تر پرتودرمانی استریوتاکتیک بدن (SBRT) هستند. SBRT به پرتودرمانی نقطه‌ای نیز معروف است.

ابلیشن به‌ویژه برای تومور کوچک (<4 cm) ترجیح داده می‌شود و در سال‌های اخیر برای بزرگ‌ترها (≥4 cm) نیز مؤثر دانسته شده است. SBRT رویکرد غیرتهاجمی تازه‌ای است که با کنترل موضعی بالای تومور بزرگ جلب توجه می‌کند. این روش‌ها چگونه مقایسه می‌شوند؟

طبق تحلیل لنست، SBRT مؤثرتر است

Lancet Oncology در مارس 2025 فراتحلیلی منتشر کرد که SBRT را به‌اندازه دیگر ابلیشن‌ها ایمن و احتمالاً گزینه‌ای مؤثرتر نشان داد.

دکتر Srinivas Raman و تیم بخش سرطان‌شناسی پرتویی مرکز Princess Margaret در تورنتو کانادا نوشتند: «یافته‌ها نشان می‌دهند SBRT به‌ویژه در تومور بزرگ کنترل موضعی بیشتری فراهم می‌کند و شاید نسبت به ابلیشن دیگر عوارض جدی کمتری داشته باشد».

متخصصانی که نقش بیشتر SBRT در RCC زودرس را ضروری می‌دانند نیز این داده‌ها را تأیید می‌کنند. پروفسور Shankar Siva، متخصص پرتودرمانی مرکز Peter MacCallum، گفت: «با ماهیت غیرتهاجمی، سمیت کم و مزیت حفظ کارکرد کلیه، SBRT باید گسترده‌تر پذیرفته شود».

تحلیل تازه داده قوی ارائه می‌کند تا در هیئت چندتخصصی تومور کلیه، SBRT جایگزین تکنیک‌های ابلیشن دیگر در نظر گرفته شود.

کارسینوم سلول کلیوی و گزینه‌های درمان

تکنیک‌های موجود شامل این مواردند:

• RFA و ابلیشن مایکروویو: روش حرارتی کم‌تهاجمی تخریب تومور با گرما،

• کرایوابلیشن: روشی برای انجماد و کشتن سلول تومور با سرمای شدید.

راهنماهای آمریکا و اروپا، به‌ویژه برای تومور کمتر از 4 cm، این درمان‌ها را توصیه می‌کنند.

فراتحلیل چه می‌گوید؟

دکتر Raman و تیم، فراتحلیلی با بررسی نظام‌مند داده 8910 بیمار از 133 مطالعه درمان RCC موضعی انجام دادند. میانگین سن 68 سال بود.

• کنترل موضعی در 1 سال: کرایوابلیشن 95%، SBRT 99%

• کنترل موضعی در 2 سال: کرایوابلیشن 94%، SBRT 97%

• کنترل موضعی در 5 سال: SBRT 95%، RFA 92%، کرایوابلیشن 90%، مایکروویو 86%

به‌ویژه در تومور بزرگ‌تر از 4 cm، کنترل موضعی SBRT بیشترین بود:

• SBRT: 93%

• RFA: 79%

• مایکروویو: 82%

• کرایوابلیشن: 85%

از نظر بقای اختصاصی سرطان:

• 1 سال: همه درمان‌ها 100%

• 5 سال: در تومور کوچک، SBRT و RFA 100%، مایکروویو 97% و کرایوابلیشن 98%

• در تومور بزرگ: مایکروویو 100%، SBRT 95% و کرایوابلیشن 94%

بیماران SBRT نسبت به دیگر روش‌ها مسن‌تر و دارای تومور بزرگ‌تر بودند؛ عواملی که با سیر نامطلوب مرتبط‌اند. با این حال، SBRT حتی در پیگیری 5 ساله اثربخشی بالا را حفظ کرد.

جایگاه بالینی SBRT

با وجود داده قوی، هنوز رایج نیست. فراتحلیل نیز نشان داد کم‌استفاده‌ترین روش ابلیشن بود:

• کرایوابلیشن: 3726 بیمار

• RFA: 2503 بیمار

• مایکروویو: 2069 بیمار

• SBRT: 612 بیمار

پروفسور Siva گفت: «داده‌های چشمگیر اثربخشی و ایمنی، کاربرد بیشتر SBRT در RCC زودرسِ نامناسب برای جراحی را تأیید می‌کنند. به‌ویژه در تومور بزرگ، کنترل موضعی بلندمدت عالی است». در FASTTRACK II به رهبری او، با میانه اندازه تومور 4.6 cm، پس از SBRT کنترل موضعی 100% حاصل شد و هیچ مرگ ناشی از سرطان رخ نداد.

نتیجه و تفسیر

یافته‌ها نشان می‌دهند SBRT باید به‌عنوان گزینه قوی RCC موضعی بیشتر در نظر گرفته شود. به‌ویژه در بیمار نامناسب جراحی یا تومور بزرگ، کنترل موضعی بالا و خطر کم عارضه جدی، آن را جایگزین مهمی می‌کند. فراتحلیل بهترین کنترل موضعی را حتی تا 5 سال نشان داد. با این حال، هنوز نسبت به دیگر ابلیشن‌ها کمتر انجام می‌شود و درباره کاربرد بالینی تردیدهایی وجود دارد.

انتخاب ابلیشن به ویژگی بیمار، اندازه تومور، دسترسی و تجربه مجری بستگی دارد. با وجود مزایای روشن SBRT، برای فهم بهتر بقای بلندمدت و متاستاز، کارآزمایی تصادفی بزرگ لازم است. جایگاه آن در بیماران مناسب جراحی نیز پژوهش بیشتری می‌خواهد.

پژوهش آینده باید علاوه بر اثربخشی سرطان‌شناختی، هزینه‌اثربخشی، کیفیت زندگی و پیامد کلی سلامت را بررسی کند. در گروه درست، SBRT می‌تواند استانداردی قوی برای بیمار نامناسب جراحی شود. اما پذیرش بالینی گسترده‌تر به ارزیابی چندتخصصی و شواهد بیشتر نیاز دارد.