درمان با سیس‌پلاتین همزمان با پرتودرمانی در سرطان دهانه رحم
در این مقاله
سیس‌پلاتین همزمان با پرتودرمانی در سرطان دهانه رحم یعنی تجویز هفتگی شیمی‌درمانی با دوز پایین سیس‌پلاتین، هنگام پرتودرمانی خارجی لگن و/یا براکی‌تراپی. هدف، افزایش اثر پرتودرمانی بر تومور به کمک خاصیت حساس‌کننده به پرتوِ سیس‌پلاتین است.
سیس‌پلاتین همزمان با پرتودرمانی در سرطان سرویکس (دهانه رحم)، روش استاندارد درمان بیماری موضعاً پیشرفته است. این روش هم با هدف درمان قطعی و هم به‌صورت ادجوانت (پس از جراحی) قابل استفاده است.
موارد مصرف درمان
سرطان موضعاً پیشرفته دهانه رحم
- مرحله IB3 بر اساس FIGO (≥4 cm)
- مرحله II (گسترش از دهانه رحم به ناحیه پارامتریوم)
- مرحله III (گسترش به دیواره لگن، 1/3 پایینی واژن و تا ایجاد هیدرونفروز)
- مرحله IVA (تهاجم به مثانه یا رکتوم)
- مثبت‌بودن غدد لنفاوی لگنی یا پاراآئورت
با هدف ادجوانت پس از جراحی
در صورت وجود عوامل پرخطر پس از جراحی، برای مثال:
- حاشیه جراحی مثبت،
- متاستاز غدد لنفاوی،
- تهاجم عمقی استروما + تهاجم عروقی
می‌توان سیس‌پلاتین را همراه پرتودرمانی ادجوانت تجویز کرد.
هدف درمان
- افزایش کنترل موضعی،
- افزایش حساسیت سلول‌های توموری به پرتودرمانی،
- کاهش بار تومور، از جمله متاستازهای غدد لنفاوی،
- افزایش بقا و کاهش خطر عود است.
این درمان چگونه اثر می‌کند؟
اثر پرتودرمانی:
- پرتو یون‌ساز پرانرژی، مستقیماً یا از طریق رادیکال‌های آزاد به DNA سلول‌های توموری آسیب می‌زند.
- اگر این آسیب ترمیم نشود، چرخه سلولی متوقف می‌شود و سلول با آپوپتوز (مرگ برنامه‌ریزی‌شده سلولی) از بین می‌رود.
- پرتودرمانی در ناحیه هدف، کنترل موضعی ایجاد می‌کند (مثلاً دهانه رحم، پارامتریوم، غدد لنفاوی لگن).
اثر سیس‌پلاتین (شیمی‌درمانی حساس‌کننده به پرتو):
- سیس‌پلاتین با ایجاد پیوندهای متقاطع میان رشته‌های DNA، همانندسازی و ترمیم DNA را مهار می‌کند.
- سلول‌ها دیگر نمی‌توانند آسیب DNA ناشی از پرتودرمانی را ترمیم کنند.
- این امر حساسیت به پرتودرمانی را افزایش می‌دهد و مرگ سلول توموری مؤثرتر رخ می‌دهد.
- همچنین سیس‌پلاتین، حتی با دوز سیستمیک پایین، ممکن است بر میکرومتاستازها اثر داشته باشد.
اثر هم‌افزا:
- استفاده همزمان از آن‌ها در مقایسه با پرتودرمانی تنها، کنترل موضعی را افزایش می‌دهد،
- خطر عود را کاهش می‌دهد و بقا را طولانی می‌کند.
- به همین دلیل، این روش به رویکرد استاندارد در سرطان موضعاً پیشرفته دهانه رحم تبدیل شده است.
دوز تجویز
سیس‌پلاتین
- دوز: 40 mg/m² (معمولاً به حداکثر 70 mg محدود می‌شود)
- دفعات تجویز: 1 بار در هفته (یک دوز هفتگی)
- مدت تجویز: معمولاً به‌مدت 5 تا 6 هفته، در طول پرتودرمانی
- روش تجویز: وریدی (IV)، معمولاً به‌صورت انفوزیون 30–60 دقیقه‌ای
- تأمین مایعات: پیش و پس از درمان، تأمین مقدار کافی مایعات ضروری است (برای مقابله با خطر سمیت کلیوی)
پرتودرمانی (خارجی و براکی‌تراپی)
1. پرتودرمانی خارجی لگن (EBRT):
- دوز: 45–50.4 Gy
- فراکسیون: 1 بار در روز، 5 روز در هفته
- مدت کل: حدود 5 هفته
2. براکی‌تراپی (پرتودرمانی داخلی):
- دوز: معمولاً 6–7 Gy x 3–5 فراکسیون
- زمان آغاز: می‌توان در 2 هفته پایانی پرتودرمانی خارجی آغاز کرد
- هدف: ارائه درمان موضعی با دوز بالا به تومور اولیه در دهانه رحم
موارد نیازمند توجه
- عملکرد کلیه (خطر سمیت کلیوی): سیس‌پلاتین از کلیه‌ها دفع می‌شود و خطر اثرات سمی کلیوی آن بالاست. در بیماران با کلیرانس کراتینین < 50 mL/دقیقه منع مصرف دارد. پیش و پس از درمان، تأمین مایعات وریدی الزامی است. سطح الکترولیت‌ها (Mg، K، Na) باید مرتب پایش شود.
- سمیت‌های خونی: ممکن است لکوپنی، نوتروپنی، کم‌خونی و ترومبوسیتوپنی ایجاد شوند. شمارش کامل خون باید هر هفته بررسی شود. در صورت نیاز، دوز سیس‌پلاتین کاهش یابد یا به تأخیر بیفتد.
- سمیت‌های گوارشی: تهوع، استفراغ، اسهال و موکوزیت شایع‌اند. پیشگیری با داروی ضدتهوع الزامی است. انتریت، کولیت یا اسهال ناشی از پرتودرمانی لگنی ممکن است ایجاد شود؛ خطر کم‌آبی و از دست دادن الکترولیت‌ها افزایش می‌یابد.
- سمیت‌های ناشی از پرتو:سیستیت و انتریت پرتویی از شایع‌ترین سمیت‌های موضعی هستند. پرتودرمانی طولانی می‌تواند باعث خونریزی رکتوم، سوزش هنگام ادرار و تکرر ادرار شود. رادیودرماتیت ممکن است در پوست دیده شود (به‌ویژه ناحیه فرج/پرینه).
- وضعیت عملکردی و تغذیه: بیماران با وضعیت عملکردی ECOG ≥2 یا وضعیت عمومی ضعیف ممکن است این رژیم را تحمل نکنند. طی درمان ممکن است کاهش وزن، بی‌اشتهایی و مشکلات تغذیه رخ دهد و مراقبت حمایتی لازم شود.
- بارداری: هم پرتودرمانی و هم سیس‌پلاتین برای جنین سمیت دارند. در بیماران در سن باروری، پیش از درمان باید بارداری رد شود و پیشگیری مؤثر از بارداری فراهم گردد.
- سمیت عصبی و گوشی (ناشی از سیس‌پلاتین): در استفاده طولانی ممکن است علائمی مانند کاهش حس و وزوز گوش ایجاد شود. به‌ویژه در سالمندان باید احتیاط کرد.
- تأخیر در مدت درمان:کل مدت پرتودرمانی نباید از حداکثر 56 روز بیشتر شود. (طبق پروتکل‌های GOG، تأخیر بقا را کاهش می‌دهد.) باید از طولانی‌شدن روند به‌دلیل اختلال در برنامه‌ریزی یا وقفه ناشی از سمیت خونی و موارد مشابه پرهیز کرد.
عوارض جانبی
عوارض سیس‌پلاتین همزمان با پرتودرمانی در سرطان دهانه رحم، هم به پرتودرمانی و هم به شیمی‌درمانی سیس‌پلاتین مربوط‌اند. این عوارض بیشتر بر دستگاه‌های خونی، گوارشی و کلیوی اثر می‌گذارند. عوارض اصلی مختص این درمان و میزان بروز آن‌ها در ادامه آمده است:
- لکوپنی (کاهش گلبول‌های سفید) 60–70%
- نوتروپنی (کاهش سلول‌های دفاعی) 40–60%
- کم‌خونی (آنمی) 40–60%
- ترومبوسیتوپنی (کاهش پلاکت‌ها) 20–30%
- تهوع / استفراغ 60–80%
- اسهال (ناشی از انتریت پرتویی) 40–60%
- موکوزیت (سوزش و زخم دهان و ناحیه واژن) 30–40%
- بی‌اشتهایی، کاهش وزن 30–40%
- خستگی 50–70%
- اختلال عملکرد کلیه (سمیت کلیوی) 10–25%
- هیپومنیزیمی / اختلال تعادل الکترولیت‌ها 20–30%
- سیستیت پرتویی (سوزش ادرار، فوریت دفع ادرار) 25–40%
- رادیودرماتیت (قرمزی و حساسیت پوست) 30–50%
- نوروپاتی (کاهش حس، گزگز) 5–10%
- سمیت گوشی (وزوز گوش، افت شنوایی) <5%
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک می‌کند.
نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر می‌شود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمی‌شود.
اولین نظر را شما بنویسید.