Serviks Kanserinde Radyoterapi Eş Zamanlı Sisplatin Tedavisi

Radyoterapi eş zamanlı sisplatin, serviks kanserinde: harici (eksternal) pelvik radyoterapi ve/veya brakiterapi uygulanırken, haftalık düşük doz sisplatin kemoterapisi verilmesidir. Amaç, sisplatinin radyosensitizan etkisiyle radyoterapinin tümör üzerindeki etkinliğini artırmaktır.

Serviks (rahim ağzı) kanserinde radyoterapi eş zamanlı sisplatin, lokal ileri evre hastalıkta standart tedavi yöntemidir. Hem küratif amaçla hem de adjuvan (ameliyat sonrası) olarak uygulanabilir.

---

Tedavi Endikasyonu

Lokal İleri Serviks Kanseri

• FIGO Evre IB3 (≥4 cm)
• Evre II (serviksten parametrial alana yayılım)
• Evre III (pelvik duvara, vajenin alt 1/3’üne, hidronefroza kadar yayılım)
• Evre IVA (mesane veya rektuma invazyon)
• Pelvik veya paraaortik lenf nodu pozitifliği

Postoperatif Adjuvan Amaçlı

Ameliyat sonrası yüksek risk faktörleri varsa ,örneğin:

• Pozitif cerrahi sınır,
• Lenf nodu metastazı,
• Derin stromal invazyon + vasküler invazyon

Adjuvan radyoterapi ile birlikte sisplatin uygulanabilir.

---

Tedavin Amacı

• Lokal kontrolü artırmak,
• Tümör hücrelerinin radyoterapiye duyarlılığını artırmak,
• Lenf nodu metastazları da dahil olmak üzere tümör yükünü azaltmak,
• Sağkalımı uzatmak ve nüks riskini azaltmaktır.

---

Bu Tedavi Nasıl Etki Eder?

Radyoterapi Etkisi:

• Yüksek enerjili iyonize radyasyon, tümör hücrelerinin DNA’sını doğrudan veya serbest radikaller yoluyla hasara uğratır.
• Bu hasar onarılamazsa, hücre döngüsü durur ve hücre apoptoz (programlı hücre ölümü) ile yok olur.
• Radyoterapi, hedeflenen bölgede lokal kontrol sağlar (örneğin serviks, parametrial alan, pelvik lenf nodları).

Sisplatin Etkisi (Radyosensitizan Kemoterapi):

• Sisplatin, DNA zincirleri arasında çapraz bağlar oluşturarak DNA replikasyonunu ve tamirini engeller.
• Hücreler radyoterapiyle oluşan DNA hasarını onaramaz hale gelir.
• Bu, radyoterapiye duyarlılığı artırır ve daha etkili tümör hücresi ölümü gerçekleşir.
• Ayrıca sisplatin, düşük sistemik dozda da olsa mikrometastazlara karşı etki gösterebilir.

Sinerjik Etki:

• Eş zamanlı uygulanmaları, tek başına radyoterapiye kıyasla lokal kontrolü artırır,
• Nüks riskini azaltır ve sağkalımı uzatır.
• Bu nedenle lokal ileri serviks kanserinde standart yaklaşım haline gelmiştir.

---

Uygulama Dozu

Sisplatin

• Doz: 40 mg/m² (genellikle maksimum 70 mg ile sınırlandırılır)
• Uygulama sıklığı: Haftada 1 kez (haftada bir doz)
• Uygulama süresi: Genellikle 5 ila 6 hafta boyunca, radyoterapi süresince
• Uygulama şekli: IV (damar yolu ile), genellikle 30–60 dakikalık infüzyonla
• Hidrasyon: Tedavi öncesi ve sonrası bol sıvı desteği gereklidir (nefrotoksisite riskine karşı)

Radyoterapi (eksternal ve brakiterapi)

1. Eksternal Pelvik Radyoterapi (EBRT):

• Doz: 45–50.4 Gy
• Fraksiyon: Günde 1 kez, haftada 5 gün
• Toplam süre: Yaklaşık 5 hafta

2. Brakiterapi (iç radyoterapi):

• Doz: Genellikle 6–7 Gy x 3–5 fraksiyon
• Başlama zamanı: Eksternal RT'nin son 2 haftasında başlatılabilir
• Amaç: Serviksteki primer tümöre yüksek doz lokal tedavi sağlamak

---

Dikkat Edilmesi Gereken Durumlar

• Böbrek Fonksiyonu (Nefrotoksisite Riski): Sisplatin böbreklerden atılır , nefrotoksik etki riski yüksektir.Kreatinin klirensi < 50 mL/dk olan hastalarda kontrendikedir.Tedavi öncesi ve sonrası zorunlu IV hidrasyon yapılmalı. Elektrolit düzeyleri (Mg, K, Na) düzenli takip edilmelidir.
• Hematolojik Toksisiteler: Lökopeni, nötropeni, anemi, trombositopeni gelişebilir. Tam kan sayımı her hafta kontrol edilmeli.Gerekirse sisplatin dozu azaltılmalı veya geciktirilmelidir.
• Gastrointestinal Toksisiteler: Bulantı, kusma, ishal, mukozit sık görülür. Antiemetik profilaksi zorunludur. Pelvik radyoterapiye bağlı enterit, kolit veya ishal gelişebilir;  dehidratasyon ve elektrolit kaybı riski artar.
• Radyasyon Toksisiteleri:Radyasyon sistiti ve enteriti en sık görülen lokal toksitelerdendir.Uzun süren radyoterapi; rektal kanama, idrar yaparken yanma, sık idrara çıkma gibi şikâyetlere neden olabilir.Cilt bölgesinde radyodermatit görülebilir (özellikle vulva/perine bölgesi).
• Performans Durumu ve Beslenme: ECOG performansı ≥2 olan veya genel durumu zayıf hastalar bu rejimi tolere edemeyebilir.Tedavi sırasında kilo kaybı, iştahsızlık ve beslenme sorunları görülebilir,  destekleyici bakım gerekir.
• Gebelik: Hem radyoterapi hem sisplatin fetal toksisiteye neden olur.Doğurganlık çağındaki hastalarda tedavi öncesi gebelik ekarte edilmeli, etkin doğum kontrolü sağlanmalıdır.
• Nörotoksisite ve Ototoksisite (Sisplatin’e bağlı): Uzun süreli kullanımda duyu kaybı, kulak çınlaması gibi belirtiler olabilir.Özellikle yaşlı hastalarda dikkatli olunmalıdır.
• Tedavi Süresinde Gecikme:Radyoterapi toplam süresi maksimum 56 günü geçmemelidir.(GOG protokollerine göre gecikme sağkalımı azaltır.)Planlamada aksamalar, hematolojik toksisite nedeniyle ara verilmesi gibi nedenlerle sürecin uzamasından kaçınılmalıdır.

---

Yan Etkiler

Serviks kanserinde radyoterapi eş zamanlı sisplatin tedavisinin yan etkileri, hem radyoterapiye hem de sisplatin kemoterapisine bağlı olarak ortaya çıkar. Yan etkiler çoğunlukla hematolojik, gastrointestinal ve renal sistemleri etkiler. Aşağıda bu tedaviye özgü başlıca yan etkiler ve görülme oranları listelenmiştir:

• Lökopeni (beyaz kan hücrelerinde düşme) %60–70
• Nötropeni (savunma hücrelerinde düşme) %40–60
• Anemi (kansızlık) %40–60
• Trombositopeni (kan pulcuklarında azalma) %20–30
• Bulantı / Kusma%60–80
• İshal (radyasyon enteriti kaynaklı) %40–60
• Mukozit (ağız ve vajinal bölgede yanma, yara) %30–40
• İştahsızlık, kilo kaybı %30–40
• Yorgunluk (fatigue) %50–70
• Böbrek fonksiyon bozukluğu (nefrotoksisite) %10–25
• Hipomagnezemi / elektrolit dengesizliği              %20–30
• Radyasyon sistiti (idrar yanması, sıkışma) %25–40
• Radyodermatit (ciltte kızarıklık, hassasiyet) %30–50
• Nöropati (duyu kaybı, karıncalanma) %5–10
• Ototoksisite (kulak çınlaması, işitme kaybı) <%5