دوسه‌تاکسل چیست؟ تأیید FDA، مجوز و وضعیت بازپرداخت در ترکیه
ابزارهای مطالعه
در این مقاله
- تأیید FDA: بله (تاریخ نخستین تأیید: 14 مه 1996)
- نام تجاری، تولیدکننده و عرضه در ترکیه: نام تجاری نخستین مولکول اصلی Taxotere (Sanofi-Aventis)، Docevo (Koçak Farma)، Doctaxel (Deva)، Docel (Nobel İlaç)، Docetax (Sandoz)، Dotaxel (Onko & Koçsel)، Dotax (Mefar İlaç)، Doxel (İdol)
- نام مادهٔ مؤثره: دوسه‌تاکسل
- روش مصرف: داخل‌وریدی
- رده: تاکسان، عامل ضد میکروتوبول
- دسته: داروی شیمی‌درمانی
- سرطان‌های دارای تأیید: تأیید FDA دارد و در انواع مختلف سرطان، از جمله سرطان پستان، ریهٔ غیرسلول‌کوچک، پروستات، معده و سر و گردن به کار می‌رود.
دوسه‌تاکسل چیست؟
دوسه‌تاکسل داروی شیمی‌درمانی نیمه‌صنعتی است که از برگ‌های سوزنی درخت سرخدار به دست می‌آید.
سازوکار اثر آن چگونه است؟
- این دارو با قدرت به میکروتوبول‌ها، که بخش مهمی از اسکلت سلولی‌اند، متصل می‌شود و آنها را پایدار می‌کند. این اتصال مانع انعطاف و حرکت طبیعی میکروتوبول‌ها می‌شود و تقسیم سلولی را متوقف می‌کند.
- دوسه‌تاکسل در مرحلهٔ تقسیم چرخهٔ سلولی، یعنی «میتوز» مؤثر است. یعنی با متوقف کردن تکثیر سلول‌ها از راه تقسیم، از رشد سلول‌های سرطانی جلوگیری می‌کند.
تاریخچهٔ تأیید سازمان غذا و داروی ایالات متحده (FDA)
- 19 مه 1996: دوسه‌تاکسل (Taxotere) برای سرطان پستان پیشرفته یا متاستاتیک تأیید FDA گرفت. این تأیید برای مصرف تک‌دارویی در بیمارانی بود که پیش‌تر درمان مبتنی بر آنتراسیکلین دریافت کرده بودند.
- 19 ژوئن 2004: FDA مصرف Taxotere را همراه با دوکسوروبیسین و سیکلوفسفامید، به‌عنوان درمان خط اول بیماران مبتلا به سرطان پستان متاستاتیک، تأیید کرد.
- 22 اکتبر 2004: FDA مصرف Taxotere را برای سرطان ریهٔ غیرسلول‌کوچک پیشرفته یا متاستاتیک که به شیمی‌درمانی مبتنی بر پلاتین پاسخ نمی‌داد، تأیید کرد. در این وضعیت، Taxotere می‌توانست به‌تنهایی یا همراه با عوامل مبتنی بر پلاتین به کار رود.
- 19 مه 2004: FDA مصرف Taxotere همراه با پردنیزون را برای درمان سرطان پروستات متاستاتیک تأیید کرد. این تأیید مربوط به بیماران مستقل از هورمون، یعنی مقاوم به سرکوب آندروژن، بود.
- 17 اکتبر 2006: FDA، Taxotere را همراه با سیس‌پلاتین و 5-فلوئورواوراسیل (5-FU) برای درمان سرطان سر و گردن موضعی پیشرفته تأیید کرد.
- 28 دسامبر 2015: Teikoku Pharma USA, Inc. تأیید FDA را برای فرمولاسیون تزریقی دوسه‌تاکسل بدون الکل دریافت کرد.
مجوز در ترکیه
موارد مصرف درمانی
سرطان پستان؛
- دوسه‌تاکسل همراه با آنتراسیکلین و سیکلوفسفامید، به‌صورت هم‌زمان یا متوالی، برای درمان کمکی بیماران سرطان پستان قابل‌جراحی با غدد لنفاوی مثبت و بیماران سرطان پستان قابل‌جراحی با غدد لنفاوی منفی و اندازهٔ تومور 2 cm یا بیشتر، کاربرد دارد. بر اساس معیارهای پذیرفته‌شدهٔ بین‌المللی سرطان پستان مرحلهٔ اولیه، درمان کمکی در بیماران با غدد لنفاوی منفی و بیماری قابل‌جراحی، به افراد مناسب برای شیمی‌درمانی محدود می‌شود.
- دوسه‌تاکسل همراه با تراستوزوماب برای درمان بیماران جراحی‌شده و پرخطر، بدون متاستاز غدد لنفاوی زیربغل، به کار می‌رود که با روش‌های ایمونوهیستوشیمی HER-2(+) یا 3 (+) هستند یا با روش‌های FISH/CISH، HER-2(+) دارند.
- دوسه‌تاکسل همراه با دوکسوروبیسین برای درمان خط اول بیماران سرطان پستان موضعی پیشرفته یا متاستاتیک که پیش‌تر درمان سیتوتوکسیک دریافت نکرده‌اند، کاربرد دارد.
- دوسه‌تاکسل برای درمان بیماران سرطان پستان موضعی پیشرفته یا متاستاتیک که شیمی‌درمانی قبلی‌شان موفق نبوده است، کاربرد دارد. شیمی‌درمانی قبلی باید شامل آنتراسیکلین یا عامل آلکیله‌کننده باشد.
- دوسه‌تاکسل همراه با تراستوزوماب برای درمان بیماران سرطان پستان متاستاتیک با بیان بیش‌ازحد HER-2 neu (Human Epidermal Growth Factor Receptor 2: گیرندهٔ فاکتور رشد اپیدرمی انسانی 2)، یعنی 3 مثبت یا مثبت با روش FISH، کاربرد دارد که پیش‌تر برای بیماری متاستاتیک شیمی‌درمانی دریافت نکرده‌اند.
- ترکیب دوسه‌تاکسل و کاپسیتابین برای درمان بیماران سرطان پستان موضعی پیشرفته یا متاستاتیک که شیمی‌درمانی قبلی‌شان موفق نبوده است، کاربرد دارد. درمان قبلی باید شامل آنتراسیکلین باشد.
سرطان ریهٔ غیرسلول‌کوچک؛
- دوسه‌تاکسل همراه با سیس‌پلاتین برای درمان بیماران سرطان ریهٔ غیرسلول‌کوچک غیرقابل‌برداشت، موضعی پیشرفته یا متاستاتیک کاربرد دارد که پیش‌تر برای این بیماری شیمی‌درمانی دریافت نکرده‌اند.
- دوسه‌تاکسل برای درمان بیماران سرطان ریهٔ غیرسلول‌کوچک موضعی پیشرفته یا متاستاتیک که شیمی‌درمانی قبلی‌شان موفق نبوده و به درمان مبتنی بر پلاتین پاسخ نداده‌اند، کاربرد دارد.
سرطان تخمدان؛
- دوسه‌تاکسل همراه با گروه پلاتین در درمان خط اول سرطان اپی‌تلیالی تخمدان به کار می‌رود.
- دوسه‌تاکسل در سرطان تخمدان عودکردهٔ حساس یا مقاوم به پلاتین کاربرد دارد.
سرطان سر و گردن؛
- دوسه‌تاکسل برای درمان سرطان‌های سر و گردن موضعی پیشرفته، عودکرده و متاستاتیک کاربرد دارد.
سرطان پروستات؛
- دوسه‌تاکسل همراه با پردنیزون یا پردنیزولون برای درمان بیماران سرطان پروستات متاستاتیک مقاوم به هورمون کاربرد دارد.
آدنوکارسینوم معده؛
- دوسه‌تاکسل همراه با سیس‌پلاتین و 5-فلوئورواوراسیل برای درمان بیماران آدنوکارسینوم متاستاتیک معده، از جمله آدنوکارسینوم متاستاتیک محل اتصال معده و مری، کاربرد دارد که پیش‌تر برای بیماری متاستاتیک شیمی‌درمانی دریافت نکرده‌اند.
آیا دوسه‌تاکسل پوشش بازپرداخت دارد؟
در فهرست داروهایی قرار دارد که برای تشخیص سرطان شرط مورد مصرف خاص ندارند و برای همهٔ تشخیص‌های سرطان تحت پوشش بازپرداخت SGK ترکیه است.
سازوکار مقاومت
- تغییرات توبولین: تغییر ساختار توبولین در سلول‌های سرطانی، اتصال مؤثر دوسه‌تاکسل به توبولین را دشوار می‌کند. این تغییر به کاهش اثربخشی دارو در سلول‌های سرطانی و ایجاد مقاومت منجر می‌شود.
- فنوتیپ مقاومت چنددارویی (MDR-1): در سلول‌های سرطانی، پروتئینی به نام P170 افزایش می‌یابد و باعث خروج سریع‌تر دارو از سلول می‌شود. در نتیجه تجمع دوسه‌تاکسل در سلول و اثربخشی آن کاهش می‌یابد. این سازوکار مقاومت ممکن است نه‌تنها در برابر دوسه‌تاکسل، بلکه در برابر بعضی داروهای دیگر مانند آلکالوئیدهای وینکا، آنتراسیکلین‌ها و تاکسان‌های دیگر نیز مقاومت ایجاد کند.
جذب
دوسه‌تاکسل فقط به‌صورت داخل‌وریدی (IV) تجویز می‌شود و فراهمی زیستی خوراکی ندارد.
توزیع
به‌طور گسترده در بافت‌های بدن توزیع می‌شود و بیش از 90% به پروتئین‌های پلاسما و سلولی اتصال می‌یابد.
متابولیسم
دوسه‌تاکسل عمدتاً توسط سامانهٔ آنزیمی P450 کبد متابولیزه و از راه مدفوع دفع می‌شود. حدود 75% دارو از راه مدفوع دفع می‌شود و کمتر از 10% به‌صورت تغییرنیافته، یعنی ترکیب اصلی، از بدن خارج می‌شود. باقی‌مانده پس از تبدیل به متابولیت دفع می‌شود. دفع کلیوی بسیار پایین است و کمتر از 10% کل پاک‌سازی دارو را تشکیل می‌دهد. روند حذف از پلاسما از الگویی سه‌مرحله‌ای پیروی می‌کند و نیمه‌عمر دارو در بدن حدود 11 ساعت است.
محدودهٔ دوز
- سرطان پستان متاستاتیک:
- داخل‌وریدی با دوز 60، 75 یا 100 mg/m²، هر 3 هفته یک‌بار؛ یا
- با دوز 35-40 mg/m²، هفته‌ای یک‌بار به مدت 3 هفته تجویز می‌شود و سپس 1 هفته وقفه داده می‌شود.
- سرطان پستان:
- برای درمان کمکی همراه با دوکسوروبیسین و سیکلوفسفامید، داخل‌وریدی با دوز 75 mg/m² هر 3 هفته یک‌بار تجویز می‌شود.
- سرطان ریهٔ غیرسلول‌کوچک (KHDAK):
- داخل‌وریدی با دوز 75 mg/m² هر 3 هفته یک‌بار تجویز می‌شود؛ یا
- با دوز 35-40 mg/m²، هفته‌ای یک‌بار به مدت 3 هفته و سپس 1 هفته وقفه تجویز می‌شود؛ پس از شیمی‌درمانی مبتنی بر پلاتین.
- سرطان ریهٔ غیرسلول‌کوچک (KHDAK):
- برای بیمارانی که پیش‌تر شیمی‌درمانی دریافت نکرده‌اند، همراه با سیس‌پلاتین با دوز 75 mg/m² هر 3 هفته یک‌بار تجویز می‌شود.
- سرطان پروستات متاستاتیک:
- همراه با پردنیزون، داخل‌وریدی با دوز 75 mg/m² هر 3 هفته یک‌بار تجویز می‌شود.
- سرطان پیشرفتهٔ معده:
- همراه با سیس‌پلاتین و 5-FU، داخل‌وریدی با دوز 75 mg/m² هر 3 هفته یک‌بار تجویز می‌شود.
- سرطان سر و گردن:
- در بیماری موضعی پیشرفته، همراه با سیس‌پلاتین و 5-FU، داخل‌وریدی با دوز 75 mg/m² هر 3 هفته یک‌بار تجویز می‌شود.
تداخلات دارویی
- تداخل با پرتودرمانی: دوسه‌تاکسل به‌عنوان عامل افزایش‌دهندهٔ حساسیت به پرتودرمانی عمل می‌کند. این ویژگی کمک می‌کند هنگام مصرف همراه با پرتودرمانی، سلول‌های سرطانی به پرتو حساس‌تر شوند و در نتیجه ممکن است اثربخشی درمان افزایش یابد.
- تداخل با القاکننده‌ها و مهارکننده‌های آنزیم CYP3A4: دوسه‌تاکسل توسط سامانهٔ آنزیمی CYP3A4 کبد متابولیزه می‌شود. بنابراین مصرف همراه با داروهای مؤثر بر CYP3A4، مانند سیکلوسپورین، کتوکونازول و اریترومایسین، ممکن است نحوهٔ عملکرد دوسه‌تاکسل در بدن و اثرات سمی آن را تغییر دهد. این داروها ممکن است متابولیسم دوسه‌تاکسل را کند یا تند کنند و این امر می‌تواند هم اثربخشی درمان و هم خطر عوارض جانبی را افزایش دهد.
موارد نیازمند توجه
- دوسه‌تاکسل در بیماران دچار اختلال عملکرد کبد باید با احتیاط مصرف شود. بیماران با عملکرد غیرطبیعی کبد در معرض خطر بیشتر سمیت و مرگ ناشی از درمان‌اند.
- برای بیماران تحت درمان با دوسه‌تاکسل، شمارش دوره‌ای کامل سلول‌های خون یا هموگرام توصیه می‌شود. به‌ویژه دوسه‌تاکسل نباید به بیمارانی با شمار نوتروفیل کمتر از 1500 سلول/mm³ تجویز شود.
- برای کاهش شدت احتباس مایع و واکنش‌های حساسیت مفرط ناشی از دوسه‌تاکسل، توصیه می‌شود بیماران از یک روز پیش از درمان، به مدت 3 روز، روزی دو بار 8 mg دگزامتازون خوراکی، مانند Kordexa، دریافت کنند.
- دوسه‌تاکسل ممکن است به علت پلی‌سوربات 80، که حامل دارو است، واکنش‌های آلرژیک و حساسیت مفرط ایجاد کند. این واکنش‌ها معمولاً در درمان اول یا دوم رخ می‌دهند. بنابراین پیش از شروع درمان، تجهیزات و داروهای اضطراری، مانند آمبوبگ، دستگاه EKG، مایعات و داروهای افزایش‌دهندهٔ فشار خون، باید در کنار بیمار در دسترس باشند.
- مصرف دوسه‌تاکسل در بیماران با سابقهٔ شناخته‌شدهٔ حساسیت مفرط به دوسه‌تاکسل یا پلی‌سوربات 80 ممنوع است.
- برای انفوزیون دوسه‌تاکسل باید فقط از بطری‌های شیشه‌ای یا پلی‌پروپیلنی، یا کیسه‌های پلاستیکی پلی‌پروپیلن یا پلی‌اولفین استفاده شود. دارو باید از طریق ست‌های پوشیده از پلی‌اتیلن تجویز شود.
- وزن روزانه و تعادل مایعات دریافتی و دفعی بیماران باید پایش و نشانه‌های ادم محیطی ارزیابی شوند.
- دوسه‌تاکسل در ردهٔ بارداری D طبقه‌بندی شده و توانایی آسیب رساندن به جنین در دوران بارداری را دارد. همچنین مصرف آن در مادران شیرده توصیه نمی‌شود.
عوارض جانبی
- سرکوب مغز استخوان: مواردی مانند نوتروپنی، ترومبوسیتوپنی و کم‌خونی ممکن است رخ دهند. به‌ویژه نوتروپنی، یعنی کاهش گلبول‌های سفید، شایع است و ممکن است خطر عفونت را افزایش دهد. این عارضه وابسته به دوز است و معمولاً پس از درمان برطرف می‌شود.
- واکنش‌های حساسیت مفرط: علائم آلرژی دارویی یا حساسیت مفرط معمولاً به شکل قرمزی پوست، بثورات، خارش، افت فشار خون، تنگی نفس و برونکواسپاسم، یعنی تنگ شدن راه‌های هوایی، ظاهر می‌شوند. این واکنش‌ها اغلب در دوز اول یا دوم رخ می‌دهند و با تجویز قبلی داروهای استروئیدی می‌توان آنها را کاهش داد.
- احتباس مایع: ممکن است با افزایش وزن، تورم پاها یا بدن (ادم)، تجمع مایع در فضای قفسهٔ سینه (افیوژن پلور) یا تجمع مایع در شکم (آسیت) بروز کند. شدت این عارضه ممکن است با افزایش دوز تجمعی دریافتی بیشتر شود.
- مشکلات پوست و ناخن: عوارض پوستی مانند بثورات روی دست و ساعد، خشکی پوست، خارش و تغییر رنگ ناخن به قهوه‌ای ممکن است دیده شوند. این اثرات در حدود 50% بیماران رخ می‌دهند و معمولاً یک هفته پس از آغاز درمان شروع می‌شوند.
- ریزش مو (آلوپسی): تا 80% بیماران ممکن است دچار ریزش مو شوند. این وضعیت شایع اما موقتی است و پس از پایان درمان موها دوباره رشد می‌کنند.
- التهاب مخاط و اسهال: التهاب مخاط دهان یا موکوزیت و/یا اسهال ممکن است در 40% بیماران دیده شود. تهوع و استفراغ خفیف تا متوسط نیز ممکن است رخ دهد، اما معمولاً کوتاه‌مدت است.
- نوروپاتی محیطی: آسیب عصبی ممکن است باعث گزگز، بی‌حسی یا احساس سوزش در دست‌ها و پاها شود. این عارضه در بیماران تحت درمان با دوسه‌تاکسل، نسبت به دریافت‌کنندگان پاکلی‌تاکسل، کمتر دیده می‌شود.
- خستگی و مشکلات درد عضلانی: خستگی عمومی و ضعف در 60-70% بیماران دیده می‌شود. درد مفاصل (آرترالژی) و درد عضلات (میالژی) نیز ممکن است گاهی رخ دهند.
- افزایش آنزیم‌های کبدی: آزمایش‌های خونی مربوط به عملکرد کبد، مانند ترانس‌آمینازهای سرم، آلکالین‌فسفاتاز و بیلی‌روبین، ممکن است به‌طور موقت افزایش یابند، اما معمولاً پس از درمان به حالت طبیعی بازمی‌گردند.
- فلبیت و تورم محل تزریق: التهاب ورید (فلبیت) یا تورم در محل تزریق ممکن است دیده شود.
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک می‌کند.
نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر می‌شود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمی‌شود.
اولین نظر را شما بنویسید.