کنترل ALT و حذف سرطان

سن بزرگترین عامل خطر سرطان است و با افزایش مداوم میانگین طول عمر جمعیت جهان، انتظار میرود شیوع سرطان نیز بهشدت بیشتر شود. گزارش جهانی سلامت و سالمندی سال 2011، منتشرشده از سوی مؤسسههای ملی سلامت و سازمان جهانی بهداشت، پیشبینی میکند تا سال 2050 شمار افراد 65 ساله و بالاتر سه برابر شود و به 1,5 میلیارد برسد و شمار سالانه موارد جدید سرطان نیز تا سال 2030 به 27 میلیون برسد. بیتردید کاهش ناتوانی و بیماریهای مرتبط با جمعیت سالمند جهان، برای پرهیز از فاجعههای اقتصادی و انسانی، نیازمند توسعه رویکردهای تازه ضدسرطان خواهد بود.
درمان سرطان با خاموش کردن مسیر طویلشدن جایگزین تلومرها (alternative lengthening of telomeres= ALT)
جاودانگی سلولی ویژگیای است که به تمایز بافت سرطانی از بافت طبیعی کمک میکند. هر بار که یک سلول سوماتیک طبیعی، یعنی سلول بدن، تقسیم میشود، DNA انتهای کروموزومها که تلومر نام دارد کوتاه میشود. وقتی تلومر بسیار کوتاه شود، یعنی پس از 30-50 تقسیم، پیام هشدار تولید میشود و سلول تقسیم را برای همیشه متوقف میکند. سپس وارد پیری میشود یا آپوپتوز را آغاز میکند.
سازوکارهای سلول سرطانی برای جلوگیری از کوتاه شدن تلومر
کوتاه شدن تلومرها در هر تقسیم سلولی، سازوکاری زیستی برای محدود کردن طول عمر سلول است. در مقابل، سلولهای سرطانی با ساخت DNA تلومری تازه از یک الگوی RNA که از آنزیم تلومراز استفاده میکند، یا از یک الگوی DNA با سازوکاری به نام طویلشدن جایگزین تلومرها (ALT)، سازوکار نگهداری تلومر (TMM) را در خود فعال میکنند و میتوانند به جاودانگی سلولی برسند.
نکته: دانشمندانی به نام Elizabeth H. Blackburn، Carol W.Greider و Jack W. Szostak به دلیل کشف چگونگی حفاظت از کروموزومها به کمک تلومر و تلومراز، به دریافت جایزه نوبل پزشکی و فیزیولوژی سال 2009 مفتخر شدند.
از آنجا که وجود سازوکار نگهداری تلومر تقریباً ویژگی عمومی سلولهای سرطانی است و مهار آزمایشی این سازوکارها به پیری یا مرگ سلول سرطانی میانجامد، سازوکارهای نگهداری تلومر ممکن است اهدافی سودمند برای درمان سرطان باشند. در واقع، چند درمان که مسیر شناختهشده مبتنی بر تلومراز را هدف میگیرند، در مراحل پیشرفته پژوهشهای بالینی قرار دارند. اما در حال حاضر دارویی با هدف ALT در استفاده فعال وجود ندارد، زیرا این فرایند هنوز بهروشنی شناخته نشده است.
سرطانهای متکی بر ALT
برخلاف طویل شدن تلومر در سلولهای بنیادی بافتها و اندامهای سالم، فعالیت ALT معمولاً در بافتهای پس از تولدِ افراد سالم وجود ندارد. بر اساس برآوردی که میگوید %10 سرطانها برای دستیابی به جاودانگی سلولی از راهبرد ALT استفاده میکنند، هر سال در جهان حدود 1,4 میلیون مورد جدید و 820,000 مرگ به سرطانهای ALT نسبت داده میشود. اینها برخی از سرطانهایی را دربرمیگیرند که از نظر بالینی درمان دشوارتری دارند؛ مانند سرطانهای مغز کودکان و بزرگسالان، سارکوم بافت نرم، استئوسارکوم و سرطان ریه. روشن است که هدف گرفتن ALT راهبردی بسیار جذاب برای توسعه درمانهای تازه سرطان است.
همچنین مانند هر درمان سرطان، امکان ایجاد مقاومت در برابر راهبردهای مبتنی بر تلومراز برای غلبه بر سرطان وجود دارد. چند مطالعه درونکشتگاهی یا آزمایشگاهی گزارش کردهاند که ردههای سلولی سرطان انسان میتوانند با فعال کردن ALT بر از دست رفتن تلومر غلبه کنند. در موشها نیز نشان داده شده که مهار آنزیم تلومراز، هنگام کوتاه شدن تلومرها بر اثر درمان، باعث میشود تومورهای موجود مسیر ALT را فعال کنند. نکته مهم این است که برخی تومورهای انسانی هم فعالیت ALT و هم تلومراز دارند، هرچند لازم نیست هر دو همزمان در یک سلول باشند. بنابراین درمانهای وابسته به تلومراز میتوانند در تومورها فشار انتخابی برای فعال کردن مسیر ALT و/یا انتخاب سلولهایی ایجاد کنند که از پیش ALT را به کار میگیرند. این موضوع، توسعه درمانهای اختصاصی ALT را برای موفقیت رویکردهای ضدسرطانِ هدفگیرنده سازوکارهای نگهداری تلومر چالشبرانگیز میکند.
نگاهی نزدیک به تلومرها و سرطانِ در حال تغییر
تلومرها از توالیهای تکراری هگزامری DN، یعنی (5’ – TTAGGG – 3’)، تشکیل شدهاند که پیرامون گروهی از پروتئینها به نام کمپلکس Shelterin درهم پیچیدهاند. این ساختارها در انتهای هر کروموزوم کلاهکی محافظ ایجاد میکنند. چون همه تلومرها DNA تکراری یکسانی دارند، میتوان با کپی کردن مولکول دیگری که حاوی توالی تلومری است، از راه نوترکیبی همولوگ DNA تلومری تازه تولید کرد.
یکی از ویژگیهای متمایز سلولهای سرطان ALT، وجود مقدار زیادی DNA تکراری تلومری است که از کروموزومها جدا شدهاند. این توالیهای خارجکروموزومی که میتوانند خطی یا حلقوی باشند، ممکن است الگوی طویل شدن تلومر با واسطه ALT شوند. الگو همچنین میتواند تلومری دیگر یا همان تلومر باشد؛ مانند انتهای کروماتید خواهری که روی خودش برمیگردد.
فعال شدن ALT با از دست رفتن اجزای مهم کروماتینِ بازآراییکننده پروتئین در تلومرها ارتباط دارد؛ فرایندی که احتمالاً به پاسخ آسیب DNA و سازوکار نوترکیبی همولوگ اجازه میدهد فعالیت ALT را آغاز کنند. فعال شدن ALT همچنین با ارتباط غیرطبیعی بعضی پروتئینهای هستهای با تلومرها و نیز تکراری همراه است که در تقسیم میوز به کار میرود. به نظر میرسد ALT و سازوکارهای شبیه آن از مخمر تا کرم و انسان در تکامل حفظ شدهاند. در واقع، بعضی گونههای مخمر میتوکندریهایی با ژنوم خطی و توالیهای تکراری شبیه تلومر در انتهای آن دارند. این ژنومهای میتوکندریایی، تلومرهای خود را با سازوکاری مبتنی بر نوترکیبی حفظ میکنند که به آنچه در سلولهای انسانیِ استفادهکننده از ALT یافت میشود شباهت دارد. این موضوع احتمال میدهد ALT پس از گذار از شکل حلقوی، به دلیل ضرورت حفظ پایداری ژنومهای خطی و پیش از ظهور تلومراز بهعنوان یک TMM تکامل یافته باشد.
مطالعات موشها نشان میدهند سازوکار ALT با واسطه نوترکیبی، عامل اصلی طویل شدن تلومر در مراحل ابتدایی رشد جنینی است. طویل شدن تلومر با ALT ممکن است در بازبرنامهریزی سلولهای سوماتیک موش به سلولهای بنیادی پرتوان القایی و نیز تولید سلولهای بنیادی جنینی از راه انتقال هسته سلول سوماتیک نقش داشته باشد. بنابراین سرطانهایی که سازوکار ALT را به کار میاندازند ممکن است برای دستیابی به جاودانگی و آسیب رساندن، از پدیدهای مهم زیستی بهره ببرند. ازاینرو شناخت بهتر سازوکار مسیر ALT میتواند نهفقط به درمانهای مؤثرتر سرطان، بلکه به درک بهتر تکامل زیستی ژنوم نیز کمک کند.
بااینحال، توسعه درمانهای هدفگیرنده ALT بسیار دشوار است. برخلاف مسیر تلومراز، سازوکار ALT فعالیت آنزیمی اختصاصی شناختهشدهای ندارد و همه آنزیمهایی که تاکنون برای نقش در ALT شناسایی شدهاند، برای مسیرهای طبیعی سلولی نیز ضروریاند. وجود فعالیت ALT عموماً از شناسایی فنوتیپهای مرتبط با تلومر استنباط شده است؛ مانند توزیع طول تلومرهای بلند و ناهمگون یا اجسام هستهای لوسمی پرومیلوسیتی مرتبط با ALT یا APB. این اجسام نشان میدهند تلومرها بهطور غیرطبیعی در مجموعهای از پروتئینهای هستهای قرار دارند که در غیر این صورت همهجا یافت میشوند. (“Going Long” The Scientist, آوریل 2014.) این نشانگرها کاملاً رضایتبخش نیستند، زیرا گاهی نتیجه نادرست میدهند و برای کاربردهای پربازده یا آزمایشگاههای بالینی عملی نیستند.
گامی مهم در توسعه درمانها و روشهای تشخیصی سرطان با هدف ALT، کشف حلقههای C تلومری یا C-circle بهعنوان نخستین مولکول اختصاصی ALT بود (Nat Biotechnol, 27:1181-85, 2009). حلقههای C نوع نامعمولی از DNA حلقویاند که از تلومرها ساخته میشوند. سطح حلقههای C در سلولهای سرطانی، میزان فعالیت ALT را بهدرستی بازتاب میدهد و این نشانگر زیستی را میتوان در خون بیماران سرطان استخوان با فعالیت ALT مثبت یافت. توسعه تحلیل حلقههای C در کنار پیشرفت تحلیل APB ممکن است در آینده نزدیک، غربالگریهای قابلاتکا و پربازده را برای یافتن تعدیلکنندههای مسیر ALT ممکن کند؛ چیزی که سرعت کشف در این حوزه را بسیار افزایش میدهد. پژوهش بیشتر بیتردید به شناخت کاملتر سازوکار این پدیده و نخستین درمانهای اختصاصی ALT علیه سرطان خواهد انجامید. کنترل ALT میتواند به پاک کردن رنج سرطان از جامعه کمک کند.
منابع
2. Sliva H. و همکاران (01.04.2015). Control ALT, Delete Cancer. The Scientist: https://www.the-scientist.com/
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک میکند.





نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر میشود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمیشود.
اولین نظر را شما بنویسید.