مطالعه تازه و چشمگیر Aziz Sancar: شکستن مقاومت در سرطان مغز
در این مقاله
رویکرد نوآورانه Aziz Sancar در درمان گلیوبلاستوما: شکستن مقاومت با «چرخه بیهوده»
راه علم در برابر درماندگی
گلیوبلاستوما (GBM) تهاجمی‌ترین، سریع‌پیش‌رونده‌ترین و متأسفانه مقاوم‌ترین تومور مغزی به درمان است که در عمل سرطان‌شناسی می‌بینیم. با وجود درمان‌های استاندارد ما، شامل جراحی، پرتودرمانی و شیمی‌درمانی با تموزولوماید، سلول‌های تومور مانند آفتاب‌پرست تغییر می‌کنند و راهی برای زنده‌ماندن می‌یابند و بیماری اغلب عود می‌کند. این وضعیت برای بیماران ما و ما پزشکان سرچشمه درماندگی بزرگی است.
اما علم درماندگی را نمی‌پذیرد. استاد ما، پروفسور دکتر Aziz Sancar، برنده نوبل شیمی، و گروهش که پژوهشگران ترک، از جمله Hümeyra Kaanoğlu و Yasemin K. Akyel، نیز در آن حضور دارند، با مطالعه منتشرشده در 31 دسامبر 2025 نوری افروختند که ممکن است این چشم‌انداز تیره را تغییر دهد.
این مطالعه فقط ترکیب دارویی تازه‌ای پیشنهاد نمی‌کند؛ بلکه «تله‌ای» با طراحی زیستی بی‌نقص می‌سازد که سازوکار ترمیم DNA سلول سرطانی را به سلاحی علیه خودش تبدیل می‌کند. در ادامه جزئیات این راهبرد انقلابی با نام «چرخه بیهوده» را می‌خوانیم.
1. مشکل بالینی: چرا در درمان گلیوبلاستوما دشواری داریم؟
تموزولوماید (TMZ)، پایه درمان گلیوبلاستوما، با آسیب‌زدن به DNA سلول تومور را به مرگ می‌کشاند. اما سلول‌های سرطانی برای بقا در رقابتی تکاملی‌اند:
- آنزیم MGMT: برخی تومورها مانند تعمیرکار، آسیب ایجادشده با TMZ را فوراً ترمیم می‌کنند.
- ناهمگونی ژنومی: همه سلول‌های تومور یکسان نیستند؛ بعضی «کلون‌ها» از ابتدا به درمان مقاوم‌اند و عود را آغاز می‌کنند.
- سد خونی–مغزی: بیشتر داروهای قوی شیمی‌درمانی نمی‌توانند از این زره محافظ مغز عبور کنند و به تومور برسند.
2. سلاح راهبردی: سازوکار «چرخه بیهوده»
راهبرد پروفسور دکتر Aziz Sancar و گروهش، سلول سرطانی را با سلاح خودش هدف می‌گیرد. مولکول EdU مانند «اسب تروا» عمل می‌کند.
سازوکار چگونه کار می‌کند؟
نتیجه: TMZ از یک سو و EdU از سوی دیگر حمله می‌کنند و «محاصره‌ای دوطرفه» ایجاد می‌کنند؛ در نتیجه سلول می‌میرد.
3. یافته‌های مطالعه: از آزمایشگاه تا بافت زنده
گروه پژوهش این فرضیه را در سه مدل متفاوت و دشوار آزمود و نتایج آماری بسیار قوی به دست آورد.
چشمگیرترین داده: مدل‌های ارتوتوپیک موشی
- موفقیت در عبور: ثابت شد EdU از سد خونی–مغزی (BBB) عبور می‌کند و مستقیماً در بافت تومور مغز تجمع می‌یابد.
- مدل U87: درمان ترکیبی (TMZ+EdU) در مقایسه با گروه دارونما، طول عمر را 130% افزایش داد.
- مدل GBM8، موفقیت در بهبودی قطعی: در این مدل مشتق از بیمار، تومور در 60% موش‌های دریافت‌کننده فقط TMZ عود کرد؛ در حالی که 100% موش‌های دریافت‌کننده TMZ + EdU در پایان مطالعه زنده و بدون تومور بودند. این موفقیت «پاسخ کامل» است که در سرطان‌شناسی نادر دیده می‌شود. باید به یاد داشت این پاسخ کامل در مدلی پیش‌بالینی، یعنی آزمایش حیوانی، رخ داده است.
آزمایش روی بافت زنده بیمار، خارج از بدن (Ex Vivo)
بافت‌های زنده تومور بیماران پس از خروج از اتاق عمل در آزمایشگاه زنده نگه داشته و در معرض دارو قرار داده شدند. در تومورهای گرفته‌شده از 4 بیمار مختلف، همه موارد به درمان ترکیبی پاسخ مؤثر دادند. اثر در برخی بیماران «جمع‌شونده» یا افزایشی و در برخی «چندبرابرشونده» یا هم‌افزا بود. این نشان می‌دهد درمان قابلیت شخصی‌سازی دارد.
4. ایمنی: آیا درمان سمی است؟
موضوع دیگری که به‌اندازه اثربخشی اهمیت دارد، ایمنی است. تحلیل‌های تفصیلی سمیت در مطالعه امیدبخش‌اند:
- اندام‌های هدف: آسیب خفیف و گذرا در روده باریک و طحال، محل سلول‌های سریع‌تقسیم‌شونده، دیده شد.
- برگشت‌پذیر: پس از قطع درمان، بافت‌ها کاملاً بازسازی شدند و آسیب پایداری باقی نماند.
- ایمنی سیستمیک: سمیتی در عملکرد کبد و کلیه شناسایی نشد. وزن و شاخص‌های خونی موش‌ها به حالت طبیعی برگشت.
- Kaanoglu H, Akyel YK, Adefolaju A, et al. Combinatorial treatment of glioblastoma with temozolomide (TMZ) plus 5-ethynyl-2′-deoxyuridine (EdU). Proc Natl Acad Sci U S A. 2025 Dec 31;123(1):e2532187123. doi: 10.1073/pnas.2532187123
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک می‌کند.
نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر می‌شود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمی‌شود.
اولین نظر را شما بنویسید.