متوقف‌کردن سرطان پیش از آغاز، با درک زیست‌شناسی ضایعات پیش‌سرطانی

سرطان همچنان یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های پزشکی مدرن است. امروزه بسیاری از پژوهشگران و پزشکان به‌جای درمان سرطان، راه‌های متوقف‌کردن آن را پیش از پیشرفت بیماری بررسی می‌کنند. یکی از این پژوهش‌ها، به‌ویژه در سرطان‌های شایع مانند سرطان پستان، بر اهمیت مرحله‌ای به نام «پیش‌سرطان» تمرکز دارد. پیش‌سرطان وضعیتی است که در آن سلول‌ها هنوز سرطانی نشده‌اند، اما رشد غیرطبیعی آن‌ها آغاز شده است و مرحله‌ای پیش‌سرطانی به شمار می‌رود. درک و هدف‌گرفتن این مرحله می‌تواند در آینده در درمان سرطان تحول ایجاد کند.

این نوشته بر پژوهش‌های تحول‌آفرین دکتر Christina Curtis و همکارانش از دانشگاه Stanford استوار است که زیست‌شناسی «پیش‌سرطان» را در سرطان پستان بررسی می‌کنند. در 31 مه 2024، در مجلهٔ Science پژوهشی منتشر شد که بر درک مبانی ژنتیکی سرطان و کشف راه‌های متوقف‌کردن آن پیش از آغاز تمرکز دارد.

سرطان پستان: مبانی ژنتیکی تفاوت‌ها

می‌دانیم بعضی انواع سرطان پستان نسبت به انواع دیگر بیشتر عود می‌کنند. اما اینکه چرا بعضی انواع تهاجمی‌تر هستند، سال‌ها کاملاً روشن نبود. دکتر Christina Curtis و همکارانش از دانشگاه Stanford، در جست‌وجوی پاسخ این پرسش به یافته‌های مهمی رسیدند.

دکتر Curtis هنگام پرسش دربارهٔ منشأ سرطان، این سؤال را مطرح می‌کند: «همه سرطان پستان هستند و همه گیرندهٔ استروژن مثبت دارند. اما این گروه‌ها متفاوت‌اند. چه زمانی متفاوت شدند و این تفاوت چگونه تعیین شد؟» نتایج پژوهش نشان می‌دهند که تفاوت‌های ژنتیکی مادرزادی با اثرگذاشتن بر سیستم ایمنی چگونه نوع و درجهٔ تهاجمی‌بودن سرطان پستان را تعیین می‌کنند. کار Curtis نشان می‌دهد DNA وراثتی که به نام «ژنوم زایا» شناخته می‌شود، تکامل تومور را شکل می‌دهد.

دورهٔ پیش‌سرطان: تحولی در راهبردهای درمانی

این پژوهش بخشی از تلاشی رو به رشد برای درک زیست‌شناسی دورهٔ «پیش‌سرطان» است. درک ویژگی‌های زیستی سلول‌های پیش‌سرطانی می‌تواند راه را برای توسعهٔ درمان‌هایی باز کند که در آینده سرطان را پیش از آغاز متوقف می‌کنند. پژوهشگران امیدوارند رویکردهای درمانی هدف‌گیرندهٔ این مرحلهٔ حیاتی سرطان را طراحی کنند. در حالی که شرکت‌های نوپای زیست‌فناوری برای شناسایی زودهنگام سرطان آزمایش‌های تازه می‌سازند، دکتر Curtis و همکارانش هدفشان متوقف‌کردن سرطان پیش از آغاز است.

انتظار می‌رود با گذشت زمان، شمار رویکردهای درمانی پیشگیرانهٔ مبتنی بر زیست‌شناسی بیشتر شود.

متوقف‌کردن سرطان با استفاده از سیستم ایمنی

پژوهشگران دانشگاه Stanford می‌خواهند راه‌های متوقف‌کردن سرطان با استفاده از سیستم ایمنی را بیابند. پژوهش آن‌ها بر تغییرات DNA موسوم به «انحرافات سوماتیک» یا «پلی‌مورفیسم‌های تک‌نوکلئوتیدی» (SNPها) تمرکز دارد. برای نمونه، ژن HER2 ممکن است SNPهایی داشته باشد و این تغییرات می‌توانند بر چگونگی تنظیم رشد و تقسیم سلول‌های پستان توسط پروتئین HER2 اثر بگذارند.

دکتر Curtis و همکارانش نشان دادند که این تغییرات ژنتیکی، که می‌توانند اثرات مهمی بر سیستم ایمنی داشته باشند، ممکن است در اپی‌توپ‌های مشخص، یعنی ویژگی‌های پروتئینی قادر به تحریک پاسخ ایمنی، پدیدار شوند. این پژوهش‌ها مفهومی را مطرح می‌کنند که در درمان سرطان اهمیت زیادی دارد و «بار اپی‌توپی زایا» نامیده می‌شود.

نظارت ایمنی: درمان سرطان با سیستم ایمنی

پژوهش‌ها نشان می‌دهند سیستم ایمنی می‌تواند با شناسایی برخی اپی‌توپ‌ها سرطان را از بین ببرد.

اما در بعضی شرایط، سلول‌های سرطانی موفق می‌شوند بر این بار اپی‌توپی بالا غلبه کنند و تومورها تهاجمی‌تر می‌شوند. در این نقطه سرطان شکل می‌گیرد. دکتر Curtis این وضعیت را «تقاطع حیاتی میان بیماری پیش‌تهاجمی و تهاجمی» می‌نامد و تأکید می‌کند که این نقطهٔ حیاتی ممکن است بهترین زمان مداخله باشد.

آیندهٔ پژوهش‌های پیش‌سرطان

یافته‌های دانشگاه Stanford اطلاعاتی به نشانگرهای زیستی شناخته‌شدهٔ پیشین می‌افزایند و ممکن است شناسایی «تومورهای بدخیم» را با یک آزمایش سادهٔ خون ممکن کنند. به گفتهٔ دکتر Curtis، «این موضوع همچنین می‌تواند به کشف اپی‌توپ‌های تازهٔ اثرگذار بر سیستم ایمنی و توسعهٔ واکسن‌های آینده کمک کند.»

آزمایشگاه‌های بسیاری برای درک زیست‌شناسی پیش‌سرطان و توسعهٔ واکسن‌های احتمالی کار می‌کنند. برای نمونه، مؤسسهٔ واکسن سرطان دانشگاه Washington در تلاش است برای یک ضایعهٔ پیش‌سرطانی مرتبط با بسیاری از سرطان‌های تخمدان واکسن بسازد.

دکتر Domchek از دانشگاه Pennsylvania بررسی می‌کند که آیا می‌توان سرطان‌های پستان ناشی از جهش‌های ژن BRCA 1 و 2 را در مراحل اولیه متوقف کرد یا نه. دکتر Domchek و همکارانش در افراد سالم دارای این جهش‌ها، واکسنی را آزمایش می‌کنند که تلومراز را هدف می‌گیرد. تلومراز آنزیمی است که در 95% سرطان‌ها بیش‌ازحد بیان می‌شود. امید می‌رود این واکسن آزمایشی بتواند خطر سرطان را کاهش دهد.

دکتر Ming Yu از مرکز سرطان Fred Hutchinson نیز اثر سلول‌های پیرشده بر سیستم ایمنی را بررسی می‌کند. انباشت سلول‌های پیرشده، ریزمحیطی تشویق‌کنندهٔ تشکیل تومور ایجاد می‌کند؛ Yu که این موضوع را کشف کرده است، داروی ضدپیری راپامایسین را در موش‌ها آزمایش می‌کند که این «سلول‌های زامبی» را از بین می‌برد. دکتر Yu انتظار دارد ظرف چند ماه مشخص کند که آیا این «پاک‌سازی» از سرطان جلوگیری می‌کند یا نه.

نتیجه‌گیری: مداخلهٔ زودهنگام، درمان آینده

همهٔ این مطالعات می‌توانند دریچهٔ دوران تازه‌ای را در درمان سرطان آینده باز کنند. دکتر Domchek با گفتن اینکه «بیشتر پژوهش‌های توسعهٔ دارو با بیماران سرطان پیشرفته آغاز می‌شوند و به‌سمت مراحل زودتر می‌روند. اما شاید از ابتدا اشتباه فکر می‌کردیم و در واقع باید زیست‌شناسی خاص خود ضایعات اولیه را درک کنیم،» به اهمیت مداخلهٔ زودهنگام توجه می‌دهد.

این پژوهش‌های تحول‌آفرین نشان می‌دهند که متوقف‌کردن سرطان در مرحلهٔ پیش‌سرطان ممکن است امکان‌پذیر باشد. در آینده، این یافته‌ها می‌توانند پیشگام راهبردهای درمانی پیشگیری‌کننده از آغاز سرطان شوند و جان میلیون‌ها نفر را نجات دهند.