نخستین دارو برای نوعی کم‌خونی ارثی تأیید FDA را دریافت کرد

برای درمان نوعی کم‌خونی همولیتیک نادر و ارثی که در بزرگسالان بر اثر کمبود آنزیمی حیاتی در فرایندهای سلولی، یعنی پیرووات کیناز (PK)، ایجاد می‌شود، دارویی جدید و نخستین دارو در رده خود، تأیید FDA (سازمان غذا و داروی آمریکا) را دریافت کرد.

داروی جدید، میتاپیوات (با نام تجاری Pyrukynd، از شرکت زیست‌فناوری Agios), براساس کارآزمایی‌های بالینی تأیید شد که نشان دادند این دارو همولیز (تجزیه مقدار زیادی از گلبول‌های قرمز) و آنمی (کم‌خونی) را در بیماران دارای کمبود PK به‌طور قابل‌توجهی بهبود می‌دهد.

پیرووات کیناز (PK)، آنزیمی با نقش حیاتی در فرایندهای تولید انرژی سلولی است و کمبود آن نادر است. فراوانی آن حدود سه تا نُه مورد در هر یک میلیون نفر برآورد می‌شود. بااین‌حال، کمبود PK احتمالاً اشتباه تشخیص داده می‌شود یا اصلاً تشخیص داده نمی‌شود؛ بنابراین تعیین فراوانی دقیق آن در جمعیت عمومی دشوار است.

کمبود پیرووات کیناز چیست؟

کمبود PK، اختلالی ارثی است که باعث مرگ/تجزیه زودرس گلبول‌های قرمز و در نتیجه کم‌خونی می‌شود. علائم کمبود PK بسته به شدت کم‌خونی متفاوت‌اند و شامل خستگی، رنگ‌پریدگی غیرمعمول پوست، زردی، تنگی نفس و تند شدن ضربان قلب هستند. بیماران همچنین ممکن است دچار بزرگی طحال، انباشت بیش‌ازحد آهن در خون به‌دلیل تزریق‌های مکرر خون و سنگ کیسه صفرا شوند.

Pyrukynd نخستین درمان تأییدشده برای کمبود PK و نقطه عطف مهمی برای بیمارانی است که ممکن است در طول این بیماری مادام‌العمر با چالش‌های عظیم و شکایت‌های ناتوان‌کننده روبه‌رو شوند.

کارآزمایی‌های بالینی منجر به تأیید FDA

FDA اعلام کرد داده‌های بالینی مبنای تأیید از دو مطالعه به دست آمده است: یکی کارآزمایی تصادفی‌شده و کنترل‌شده با دارونما و دیگری مطالعه تک‌گروهی. در این مطالعات، پس از دوره ابتدایی تنظیم دوز، میتاپیوات روزانه دو بار به‌صورت خوراکی با دوز تا 50 mg به بیماران داده شد.

کارآزمایی بالینی تصادفی‌شده (با ورود تصادفی بیماران)، شامل 80 بزرگسال دارای تشخیص کمبود PK بود که تزریق خون منظم دریافت نمی‌کردند. بیماران به‌طور تصادفی در دو گروه دریافت میتاپیوات یا دارونما قرار گرفتند و به‌طور متوسط 24 هفته پیگیری شدند. نقطه پایانی اصلی، تعداد بیمارانی بود که به پاسخ هموگلوبین رسیدند (افزایش غلظت هموگلوبین به میزان 1.5 g/dL یا بیشتر که در دو یا چند ارزیابی برنامه‌ریزی‌شده پایدار مانده باشد). در پایان مطالعه، %40 دریافت‌کنندگان میتاپیوات پاسخ هموگلوبین داشتند، درحالی‌که در هیچ‌یک از دریافت‌کنندگان دارونما افزایش هموگلوبین مشاهده نشد.

مطالعه تک‌گروهی شامل 27 بزرگسال دارای کمبود PK بود که به‌طور منظم تزریق خون دریافت می‌کردند. بیماران به‌مدت میانه 40 هفته میتاپیوات دریافت کردند. نقطه پایانی اصلی در این مطالعه، کاهش بار تزریق خون بود که به‌صورت کاهش تعداد واحدهای گلبول قرمز تزریق‌شده در 24 هفته پایانی درمان به میزان دست‌کم %33، در مقایسه با بار پیشین تزریق خون همان شرکت‌کننده تعریف شد. نتایج نشان می‌دهد %33 از دریافت‌کنندگان میتاویپات به این کاهش بار تزریق خون رسیدند؛ %22 شرکت‌کنندگان در 24 هفته پایانی درمان به هیچ تزریق خونی نیاز نداشتند.

شایع‌ترین عوارض گزارش‌شده شامل کاهش هورمون‌های استروژن در مردان، افزایش سطح اورات، کمردرد و خشکی مفاصل است. به‌دلیل تغییرات طبیعی سطح این هورمون‌ها در دوره قاعدگی و هنگام مصرف قرص‌های جلوگیری از بارداری، اثرات هورمون استروژن در زنان به‌طور قابل‌اعتماد قابل ارزیابی نبود.

FDA درباره تداخلات دارویی که ممکن است به تنظیم دوز نیاز داشته باشند و نیز این موضوع هشدار می‌دهد که قطع ناگهانی میتاپیوات می‌تواند تخریب زودرس گلبول‌های قرمز را تشدید کند.

FDA خاطرنشان کرد که این درخواست، عنوان داروی یتیم، مسیر سریع و بررسی با اولویت را دریافت کرده است.

شرکت همچنین اعلام کرد که میتاویپات در اتحادیه اروپا در انتظار تأیید است. انتظار می‌رود پیش از پایان 2022 تصمیمی گرفته شود.