پانوم و سرخک در جزایر فارو در 1846 — بذرهای نخستین همه‌گیرشناسی
همه‌گیرشناسی و درک ما از علت‌های واقعی بیماری‌ها، پیش از آن پدید آمد که اثر باکتری‌ها و دیگر ریزاندامگان شناخته شود. همه‌گیرشناسی بررسی عوامل مؤثر بر سلامت جمعیت است. برای مثال، ابن‌سینا در قانون در طب، حدود 1025 میلادی، درباره واگیردار بودن بیماری‌های آمیزشی و سل سخن گفته و قرنطینه را برای محدود کردن گسترش برخی بیماری‌ها سودمند دانسته است.
از مشهورترین همه‌گیرشناسان سده 1800 می‌توان به پیتر پانوم، فیزیولوژیست دانمارکی با بررسی گسترش سرخک، جان اسنو با بررسی گسترش وبا و پزشک انگلیسی ویلیام باد با بررسی گسترش تب تیفوس اشاره کرد.
کار پانوم و سهم آن در همه‌گیرشناسی نوین اهمیت فراوانی دارد. در 1846، دولت دانمارک پانوم 26 ساله را مأمور کرد تا گسترش سرخک را در جزایر فارو، در میان مه‌های اقیانوس اطلس شمالی، بررسی کند.
سرخک، که امروز می‌دانیم Morbillivirus از خانواده Paramyxoviridae و از نوع ویروس‌های RNA عامل آن است، بیماری ویروسی بسیار واگیرداری است که معمولاً در کودکان دیده می‌شود. تب، سرفه، آبریزش بینی، التهاب چشم‌ها و بثورات قرمز لکه‌لکه بر بدن از ویژگی‌های آن‌اند و با واکسن قابل پیشگیری است.
موضوع مرتبط: ویروس چیست؟ تاریخچه کوتاه ویروس‌ها و ویروس‌های سرطان‌زا
اما در روزگار پانوم، سرخک اغلب می‌توانست کشنده باشد. تا 1846، سرخک به مدت 65 سال در جزایر فارو موجب مرگ نشده بود؛ اما ناگهان بیش از 6000 نفر از 7782 ساکن جزایر به سرخک مبتلا شدند. چون دره‌های ساحلی جمعیت‌های مختلف جزایر را از هم جدا می‌کردند، می‌شد سیر بیماری را در هر سکونتگاه کوچک جدا از دیگران بررسی کرد. پانوم با مطالعه روستاهای مختلف، دوره نهفتگی سرخک را حدود دو هفته تعیین کرد. همچنین با گفت‌وگو با سالمندانی که در سال‌های پیش مبتلا شده بودند، اطلاعاتی درباره ایمنی درازمدت گرد آورد و دریافت هیچ‌یک از آنان در 1846 به سرخک مبتلا نشده‌اند. او متقاعد شده بود سرخک از طریق عوامل عفونی موجود در وسایل آلوده یا تماس نزدیک انسان‌ها منتشر می‌شود.
هنگامی که پانوم سرخک را بررسی می‌کرد، هنوز معلوم نبود ویروس‌ها عامل بیماری‌اند. از این نظر نیز کار و نگاه او بسیار چشمگیر و پیشرو بود. ویروس‌ها مدت‌ها بعد، در پایان سده 19، کشف شدند. نخستین ویروس شناسایی‌شده، ویروس موزاییک توتون، در 1892 به دست دانشمند روس دیمیتری ایوانوفسکی کشف شد. بنابراین در دوره بررسی سرخک توسط پانوم، هنوز ویروس‌ها کشف نشده بودند و او نمی‌دانست سرخک بیماری ویروسی است. اما در جریان همه‌گیری مشاهده کرد که سرخک واگیردار است و از فردی به فرد دیگر منتقل می‌شود و این مشاهدات را در اسناد خود ثبت کرد. این گامی مهم برای شناخت سرخک بود.
جایگاه مهم پانوم در تاریخ پزشکی بر پژوهش میدانی دقیق او با عنوان "Observations Made During the Epidemic of Measles on the Faroe" در 1846 استوار است؛ پژوهشی که بذر نخستین حوزه درحال‌شکل‌گیری همه‌گیرشناسی بود.
توضیح تصویر نوشته: تصویر سمت چپ دکتر Peter Paum و تصویر سمت راست جای جزایر فارو در اقیانوس اطلس شمالی را روی نقشه نشان می‌دهد.
شخصیت‌های تاریخی نام‌برده در نوشته: Abu ‘Ali al-Husayn ibn ‘Abd-Allah Ibn Sina (Avicenna) (980– 1037), William Budd (1811–1880), John Snow (1813–1858), Peter Ludvig Panum (1820–1885)
- موضوع پیشین: شرایط بهداشتی طبقه کارگر انگلیس در 1842 — قانون سلامت عمومی
- موضوع بعدی: اسپیرومتر در 1846 — دری به بیماری‌های تنفسی
منابع
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک می‌کند.
نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر می‌شود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمی‌شود.
اولین نظر را شما بنویسید.