Provenge (Sipuleucel-T) چیست؟ تأیید FDA، مجوز در ترکیه و وضعیت پوشش هزینه

• تأییدشده توسط FDA: بله
• تاریخ نخستین تأیید: 29 آوریل 2010
• نام تجاری: Provenge
• نام ماده مؤثره: Sipuleucel-T (APC8015)
• روش تجویز: انفوزیون وریدی (IV)
• رده: واکسن، ایمنی‌درمانی، درمان سلولی
• دسته: عامل ایمنی‌درمانی هدفمند
• تولیدکننده: Dendreon
• عرضه در ترکیه: در ترکیه مجوز ندارد. می‌توان با درخواست برای هر بیمار و دریافت تأیید TİTCK، آن را در چارچوب واردات اختصاصی تهیه کرد.
• سرطان‌های دارای تأیید برای درمان: سرطان پروستات متاستاتیک مقاوم به اخته‌سازی (مقاوم به هورمون) بدون علامت یا با علائم خفیف

Provenge چیست و سازوکار اثر آن چگونه است؟

Provenge (Sipuleucel-T) یک عامل ایمنی‌درمانی شخصی‌سازی‌شده برای درمان سرطان پروستات متاستاتیک مقاوم به اخته‌سازی است. سازوکار آن با فعال کردن دستگاه ایمنی خود بیمار، هدف‌گیری سلول‌های سرطانی را ممکن می‌کند.

سازوکار اثر 

• جمع‌آوری سلول‌ها (لوکافرزیس): گلبول‌های سفید خون بیمار (به‌ویژه سلول‌های دندریتیک) با دستگاهی ویژه جمع‌آوری می‌شوند.
• فرایند آزمایشگاهی: این سلول‌ها به آزمایشگاه فرستاده می‌شوند و آنجا با مولکول محرک ایمنی به نام GM-CSF که به آنتی‌ژن سرطان پروستات (PAP) متصل شده، پردازش می‌شوند. این فرایند باعث می‌شود سلول‌ها در برابر سلول‌های سرطانی هشدار دهند.
• بازگرداندن سلول‌های آماده‌شده (انفوزیون): سلول‌های آموزش‌دیده دوباره از راه ورید به بیمار داده می‌شوند. این سلول‌ها دستگاه ایمنی را تحریک می‌کنند و بدن را به مبارزه با سلول‌های سرطانی هدایت می‌کنند.

تاریخچه تأیید FDA (سازمان غذا و داروی آمریکا)

• 29 آوریل 2010: برای درمان مردان مبتلا به سرطان پروستات متاستاتیک مقاوم به اخته‌سازی، بدون علامت یا با علائم خفیف، تأیید FDA گرفت.
• Sipuleucel-T نخستین واکسن سرطان بود که تأیید ایمنی‌درمانی سلولی شخصی‌سازی‌شده را دریافت کرد.

مجوز در ترکیه

Provenge (Sipuleucel-T) هنوز در ترکیه به‌طور رسمی مجوز نگرفته است.

آیا هزینه آن پوشش داده می‌شود؟

خیر. Provenge در ترکیه وارد فهرست پرداخت SGK نشده است.

سازوکار مقاومت

• کاهش بیان PAP در سطح سلول: از دست رفتن آنتی‌ژن هدف، شناسایی توسط دستگاه ایمنی را دشوار می‌کند.
• افزایش بار تومور: بار توموری زیاد ممکن است کارایی دستگاه ایمنی را کاهش دهد.
• فعال شدن مسیر نقطه وارسی PD-1: افزایش بیان PD-1 در سلول‌های T فعال‌شده، پاسخ ایمنی را سرکوب می‌کند و ممکن است اثربخشی درمان را کاهش دهد.

جذب

• Provenge با انفوزیون وریدی تجویز می‌شود (1 ساعت).
• مفهوم جذب به معنای متداول کاربرد ندارد، زیرا یک فرآورده سلولی مستقیماً وارد گردش خون می‌شود.

توزیع

• APCهای فعال تجویزشده (سلول‌های ارائه‌دهنده آنتی‌ژن) وارد گردش خون می‌شوند.
• این سلول‌ها به دستگاه لنفاوی و اندام‌های لنفاوی ثانویه می‌روند.
• در آنجا با سلول‌های T برهم‌کنش می‌کنند و پاسخ ایمنی را آغاز می‌کنند.

متابولیسم

• متابولیسم Provenge با متابولیسم متداول داروها تفاوت دارد.
• سلول‌های تجویزشده با دستگاه ایمنی بدن یکپارچه می‌شوند و از طریق فرایندهای فیزیولوژیک پردازش یا پاک‌سازی می‌شوند.
• با آنزیم‌های کبدی مانند سیتوکروم P450 متابولیزه نمی‌شود.

دفع

• فرایند دفع با داروهای متداول متفاوت است.
• سلول‌ها به‌مرور از راه‌های طبیعی توسط دستگاه ایمنی پاک‌سازی می‌شوند (سامانه فاگوسیتی).
• فرایند دفع متداول از راه کلیه یا کبد وجود ندارد.
• از آنجا که یک فرآورده سلولی است، راه‌های متداول دفع (کلیه و صفرا) کاربرد ندارند.
• سلول‌های فعال‌شده به‌مرور یا اثر خود را اعمال می‌کنند یا توسط سامانه فاگوسیتی وارد فرایند تجزیه طبیعی می‌شوند.

فاصله دوزها 

• Provenge درمانی مبتنی بر دستگاه ایمنی برای سرطان است که به‌صورت اختصاصی برای هر فرد آماده می‌شود.
• درمان در مجموع با 3 دوز انجام می‌شود.
• هر دوز با فاصله متوسط 2 هفته (حدود 14 روز) داده می‌شود.
• پیش از هر دوز، از بیمار گلبول‌های سفید (APCها) با فرایند لوکافرزیس جمع‌آوری می‌شوند.
• سلول‌های جمع‌آوری‌شده در آزمایشگاه با آنتی‌ژن ویژه تومور (PAP) پردازش و فعال می‌شوند.
• سلول‌های پردازش‌شده 3 روز بعد با انفوزیون وریدی به بیمار بازگردانده می‌شوند.
• هر انفوزیون حدود 60 دقیقه (1 ساعت) طول می‌کشد.
• برای هر دوز، این فرایند 3 بار تکرار می‌شود (در مجموع طی حدود 1 ماه کامل می‌شود).
• پیش از هر انفوزیون، برای بیمار:

• • استامینوفن (پاراستامول) و

  • آنتی‌هیستامین (مانند دیفن‌هیدرامین) توصیه می‌شود تا عوارض انفوزیون کاهش یابد.

تداخلات دارویی

• تداخل دارویی مشخص و شناخته‌شده‌ای وجود ندارد.
• بااین‌حال، توصیه می‌شود از شیمی‌درمانی و داروهای سرکوبگر ایمنی که ممکن است پاسخ ایمنی را مهار کنند، پرهیز شود.

موارد نیازمند توجه

• برای هر فرد اختصاصی آماده می‌شود: درمان از سلول‌های ایمنی خود بیمار تهیه می‌شود (مبتنی بر سلول دندریتیک). سلول‌ها با فرایند لوکافرزیس از بیمار گرفته می‌شوند؛ بنابراین برنامه‌ریزی باید از قبل انجام شود. پیش از هر انفوزیون، جمع‌آوری مناسب سلول‌ها و پردازش به‌موقع آنها ضروری است.
• برنامه انفوزیون: درمان معمولاً هر 2 هفته یک بار و در مجموع با 3 دوز انجام می‌شود. اگر میان تجویزها 2-3 روز انحراف از برنامه رخ دهد، ممکن است درمان نامعتبر محسوب شود. باید به برنامه دقیقاً پایبند بود.
• آمادگی برای واکنش‌های انفوزیون: عوارضی مانند لرز، تب و سردرد شایع‌اند؛ معمولاً در 24 ساعت نخست. می‌توان از قبل آنتی‌هیستامین یا داروی ضدتب (مانند پاراستامول) داد. بیماران باید پس از انفوزیون مدتی تحت نظر بمانند.
• خطرات قلبی‌عروقی: هرچند نادر، رویدادهای جدی مانند سکته مغزی و آمبولی ریه ممکن است رخ دهند. بیماران سالمند و مبتلا به بیماری قلبی‌عروقی باید دقیق‌تر پایش شوند.
• باید از کورتیکواستروئیدها پرهیز شود: از آنجا که مصرف استروئید (کورتون) ممکن است پاسخ ایمنی را سرکوب کند، باید در طول درمان از آن پرهیز شود.
• آگاه‌سازی بیمار: باید به‌روشنی برای بیمار توضیح داده شود که هدف درمان، درمان قطعی نیست بلکه افزایش طول عمر است. درباره عوارض جانبی و واکنش‌های احتمالی باید از قبل اطلاع‌رسانی شود.
• محدودیت‌های درمان هم‌زمان: Provenge نباید هم‌زمان با شیمی‌درمانی یا داروهای سرکوبگر قوی ایمنی داده شود. سایر داروها حتماً باید پیش از درمان بازبینی شوند.

عوارض جانبی

• لرز 50%
• تب 29%
• سردرد 16%
• خستگی 16%
• کمردرد 13%
• تهوع 11%
• درد مفصل 8%
• درد عضله 8%
• افت فشار خون همراه لرز 7%
• سرگیجه 5%
• تنگی نفس 4%
• واکنش حساسیتی 3%
• رویدادهای ترومبوآمبولیک (ترومبوز ورید عمقی، آمبولی ریه) 1-2%
• سکته مغزی (فلج) کمتر از 1%
• ادم ریه کمتر از 1%