پرتودرمانی در سرطان کبد موفق‌تر از کموآمبولیزاسیون شریانی بود

بهترین درمان در سرطان کبدِ مرحلهٔ اولیه چیست؟

کارسینوم هپاتوسلولار (HCC: hepatocellular carcinoma)شایع‌ترین سرطان کبد در جهان است و تعیین بهترین گزینهٔ درمان، به‌ویژه در مراحل اولیه و میانی، اهمیت حیاتی دارد. کموآمبولیزاسیون از راه شریان (TACE)، یکی از روش‌های استاندارد، سال‌هاست استفاده می‌شود. اما یک فراتحلیل تازه نشان داد که پرتودرمانی خارجی (پرتودرمانی معمول از بیرون بدن)از نظر کنترل موضعی و بقای بدون پیشرفت بیماری بر TACE برتری دارد.

TACE روشی کم‌تهاجمی برای درمان سرطان کبد است. داروهای شیمی‌درمانی از راه شریان کبد به بافت سرطانی رسانده می‌شوند و سپس با آمبولیزه کردن شریان، خون‌رسانی تومور قطع می‌شود تا داروها مستقیماً بر تومور اثر کنند.

این مطالعهٔ مهم در 30 ژانویهٔ 2025 در نشریهٔ Cancer به‌صورت آنلاین منتشر شد و به سرپرستی رایان اِی. کونله از مرکز علوم سلامت دانشگاه تگزاس انجام گرفت. یافته‌ها نشان می‌دهند پرتودرمانی می‌تواند برای بیماران کارسینوم هپاتوسلولار، گزینه‌ای مؤثر در خط اول درمان باشد.

جزئیات فراتحلیل

هرچند TACE درمان استاندارد کارسینوم هپاتوسلولار مرحلهٔ میانی است، پرتودرمانی در سال‌های اخیر به‌عنوان جایگزینی غیرتهاجمی مورد توجه قرار گرفته است. پژوهشگران در این مطالعه، کارآزمایی‌های تصادفی کنترل‌شدهٔ مقایسه‌کنندهٔ اثربخشی بالینی پرتودرمانی و TACE را در بیماران سرطان کبد مراحل اولیه و میانی فراتحلیل کردند.

• در مجموع سه مطالعه (یکی چندمرکزی و دو مطالعهٔ تک‌مرکزی) وارد فراتحلیل شد.
• در مجموع 142 بیمار شرکت داشتند. این افراد در ابتدا برای برداشت جراحی یا پیوند کبد مناسب تشخیص داده نشده بودند و به درمان قطعی یا درمان کوچک‌کننده پیش از پیوند نیاز داشتند.
• پیامدهای اصلی بررسی‌شده عبارت بودند از:
  • کنترل موضعی تومور
  • بقای کلی
  • بقای بدون پیشرفت بیماری
  • فراوانی عوارض شدید (درجهٔ ≥ 3)

نتایج

برتری‌های پرتودرمانی در مقایسه با TACE را می‌توان چنین خلاصه کرد:

• کنترل موضعی: پرتودرمانی از این نظر به‌وضوح موفق‌تر بود. میزان کنترل موضعی 1 ساله برای پرتودرمانی 85% و برای TACE 35% بود؛ میزان‌های 2 ساله به‌ترتیب 83% و 20% و میزان‌های 3 ساله 62% و 11% تعیین شدند. (HR: 0.16)
• بقای بدون پیشرفت بیماری: پرتودرمانی از این نظر نیز بر TACE برتری داشت. بقای بدون پیشرفت 1 ساله برای پرتودرمانی 56% و برای TACE 32% بود؛ میزان‌های 2 ساله 40% و 32% و میزان‌های 3 ساله 37% و 7% محاسبه شدند. (HR: 0.37)
• بقای کلی: پرتودرمانی از این نظر نتایج بهتری داشت، اما تفاوت از نظر آماری معنادار نبود. بقای 1 ساله برای پرتودرمانی 83% و برای TACE 79% و میزان‌های 3 ساله به‌ترتیب 44% و 35% بود. (RR: 0.79؛ فاصلهٔ اطمینان 95%، 0.51-1.22)
• عوارض: از نظر سمیت درجهٔ ≥ 3، تفاوت معناداری میان دو روش نبود (RR: 0.86؛ فاصلهٔ اطمینان 95%، 0.31-2.37). بااین‌حال، تعداد کل عوارض در دریافت‌کنندگان پرتودرمانی (13 مورد)، کمتر از گروه TACE (21 مورد) بود. شایع‌ترین عوارض، مشکلات گوارشی و کبدی‌صفراوی بودند که در گروه TACE بیشتر دیده شدند.

جایگاه در کار بالینی

پرتودرمانی در مقایسه با TACE، کنترل موضعی و بقای بدون پیشرفت بهتری ایجاد می‌کند و بقای کلی مشابهی دارد. بنابراین باید پرتودرمانی را به‌عنوان گزینهٔ خط اول برای درمان موضعیِ مستقل سرطان کبد در نظر گرفت.

محدودیت‌ها

این فراتحلیل محدودیت‌هایی دارد:

• به‌دلیل وارد کردن فقط مطالعات منتشرشده، ممکن است سوگیری انتشار وجود داشته باشد.
• فقط سه مطالعه در فراتحلیل وارد شد و تعداد بیماران نسبتاً کم است.
• دشواری جذب بیمار در مطالعات ممکن است خطر سوگیری انتخاب را افزایش داده باشد.

نتیجه‌گیری و دیدگاه

این فراتحلیل نشان می‌دهد پرتودرمانی در بیماران کارسینوم هپاتوسلولار، در مقایسه با TACE، کنترل موضعی و بقای بدون پیشرفت بهتری فراهم می‌کند. ازاین‌رو، پرتودرمانی در بیماران نامناسب برای جراحی باید جایگزینی نیرومند در خط اول درمان در نظر گرفته شود. بااین‌حال، تأیید این یافته‌ها در کارآزمایی‌های تصادفی کنترل‌شدهٔ بزرگ ضروری است.