قدیمی‌ترین سرطان ثبت‌شده در تبار انسان: 1.7 میلیون سال
در این مقاله
روز 2 (مجموعه تاریخ سرطان در 365 روز)
قدیمی‌ترین مورد سرطان در تاریخ تبار انسان: استخوان‌های نیایی که 1.7 میلیون سال پیش زندگی می‌کرد، چه می‌گویند؟
وقتی از سرطان می‌شنویم، فوراً به فشارهای دنیای مدرن فکر می‌کنیم: دودکش کارخانه‌ها، غذاهای تراریخته، مواد شیمیایی و مانند آن. بسیاری از ما باور داریم سرطان بیماری «ساخته دست انسان» است. اما علم، با استخوانی 1.7 میلیون‌ساله از دل خاک، داستانی بسیار متفاوت تعریف می‌کند.
سنگواره‌ای از انگشت پا در غاری در آفریقای جنوبی نشان داد سرطان فراتر از پیامد زندگی مدرن، واقعیتی تکاملی در ژرفای زیست‌شناسی ماست.
در نوشته‌ای که پیش‌تر با عنوان «کشف سرطان در سنگواره دایناسور 76 میلیون‌ساله» با شما به اشتراک گذاشتیم، ریشه‌های بیماری پیش از انسان را بررسی کردیم. اکنون ماشین زمان را به تاریخ تبار انسان می‌بریم.
این نوشته فقط داستان استخوانی کهن نیست؛ ماجرای کارآگاهی علمی درباره منشأ سرطان و بهایی پیچیده است که طبیعت و زندگی می‌پردازند.
دردی سنگ‌شده: استخوان کف پای یافت‌شده در غار
داستان از زمانی آغاز می‌شود که دیرین‌انسان‌شناسان، هنگام بررسی قطعات فراوان استخوان در غار Swartkrans آفریقای جنوبی، SK 7923، یعنی استخوانی از کف پای چپ (متاتارس)، را یافتند. در نگاه نخست سنگواره‌ای معمولی به نظر می‌رسید، اما شکل استخوان به‌طرز عجیبی تغییر کرده بود؛ رشد غیرعادی استخوان با ظاهری گل‌کلم‌مانند روی سطح آن دیده می‌شد.
آیا این فقط ترمیم شکستگی بود یا عفونتی پیشاتاریخی؟ پژوهشگران دانشگاه Witwatersrand برای یافتن پاسخ از توان پزشکی نوین کمک گرفتند.
تشخیص پس از 1.7 میلیون سال: استئوسارکوم
سنگواره با میکروCT، روشی با وضوح بسیار بالاتر از توموگرافی بیمارستانی، اسکن شد. ساختار داخلی استخوان با جزئیاتی نزدیک به سطح سلولی نقشه‌برداری شد. نتایج دقیقاً شبیه مواردی بود که امروز در درمانگاه‌های سرطان‌شناسی می‌بینیم:
- ساختار داخلی نامنظم: بافت اسفنجی داخل استخوان کاملاً تخریب شده و جای خود را به بافت توموری آشفته داده بود.
- گسترش تهاجمی: رشد استخوان به‌صورت کنترل‌نشده رو به بیرون و با نمای معمول «پرتوهای خورشید» گسترش یافته بود. این نمای شاخصِ تومور بدخیم استخوانیِ استئوسارکوماست.
این سرطان که امروز در انسان، به‌ویژه کودکان و جوانان، بیشتر دیده می‌شود، 1.7 میلیون سال پیش نیز با همان قواعد زیستی عمل می‌کرد.
بیمار چه کسی بود؟ آیا انسان بود؟
در اینجا باید تمایز علمی مهمی را در نظر بگیریم. 1.7 میلیون سال پیش، انسان امروزی (Homo sapiens) هنوز روی زمین وجود نداشت؛ گونه ما حدود 300.000 سال پیش پدیدار شد. صاحب استخوان سرطانی، یکی از دو خویشاوند دور احتمالی در درخت تبار ما بود:
(گونه‌ای از انسان نخستین)
(خویشاوندی انسان‌تبار)
صرف‌نظر از گونه، این فرد یک «هومینین» دوپا بود. بر اساس وضعیت استخوان، گمان می‌رود بیماری درد شدیدی ایجاد کرده و استفاده از پا و راه رفتن را دشوار کرده باشد. اما اینکه در شرایط بی‌رحمانه طبیعت و هنگامی که گریز از شکارچیان یا شکار کردن ناممکن می‌شد، چقدر زنده مانده است، کاملاً نامعلوم است.
این کشف چگونه نگاه ما به سرطان را تغییر می‌دهد؟
این سنگواره، باور رایجِ محدود کردن سرطان به «بهای زندگی مدرن» را به چالش می‌کشد و آن را واقعیتی زیستی بازتعریف می‌کند:
- 1. سرطان «مدرن» نیست: پیش از انقلاب صنعتی، سیگار و غذاهای فراوری‌شده نیز سرطان وجود داشت. عوامل محیطی خطر را افزایش می‌دهند، اما سرطان فقط ناشی از آلودگی نیست.
- 2. بهایی زیستی: سلول‌های ما باید با تقسیم شدن نوسازی شوند. ایجاد خطا یا جهش در این فرایند پیچیده همانندسازی، در ماهیت زیست‌شناسی تکاملی، یعنی «رمزهای زندگی»، وجود دارد. سرطان بهای آماری چندسلولی بودن است.
- Odes EJ, Randolph-Quinney PS, Steyn M, et al. Osteogenic sarcoma in a 1.7 million-year-old hominin from Swartkrans, South Africa. South African Journal of Science. 2016;112(7/8). doi:10.17159/sajs.2016/20150471
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک می‌کند.
نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر می‌شود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمی‌شود.
اولین نظر را شما بنویسید.