واقعاً چند نفر بر اثر کروناویروس جان باختند؟

پژوهشگران با شدت‌گرفتن همه‌گیری در محاسبه آمار مرگ دشواری دارند. این تراز واقعی کروناویروس جدید، یعنی همه‌گیری COVID-19و شیوه اندازه‌گیری آن است!

اوایل مارس Andrew Noymer، جمعیت‌شناس دانشگاه کالیفرنیا ارواین، مشکوک شد. او ثبت نخستین مرگ‌های COVID-19 در اروپا و آمریکای شمالی را می‌دید و می‌دانست داده‌ها ممکن است مشکل داشته باشند.

به نظر نویمِر، حتی در زمستان عادی برخی مرگ آنفلوانزا اشتباه ذات‌الریه باکتریایی ثبت می‌شود؛ پس قطعاً مرگ COVID-19 گزارش‌نشده هم خواهد بود و توضیح آن به مردم دشوار است.

در مارس و آوریل با انتشار آمار ملی، شک او تأیید شد: شیوع بسیار بیشتر از رقم COVID-19 به‌تنهایی جان می‌گرفت.

در آشوبی مانند جنگ، فاجعه طبیعی و همه‌گیری، محققان باید سریع مرگ را حساب کنند و معمولاً سراغ سنجه‌ای نادقیق اما قابل اعتماد می‌روند: مرگ اضافه!

مرگ اضافه معمولاً تفاوت مرگ مشاهده‌شده و مورد انتظار در بازه زمانی یکسان است (مرگ اضافه = رخ‌داده – مورد انتظار). مقایسه انتظار با واقعیت برای بسیاری محکم‌ترین سنجش اثر همه‌گیری است. به مقایسه کشورها کمک می‌کند و چون سریع محاسبه می‌شود حتی مرگ دورمرتبط با COVID-19 را که پنهان می‌ماند نشان می‌دهد. داده بیش از 30 کشور دارای برآورد نشان می‌دهد از آغاز همه‌گیری تا پایان ژوئیه، نسبت به انتظار عادی حدود 600.000 مرگ بیشتر رخ داد؛ از آن‌ها 413.041 رسماً به COVID-19 نسبت داده شدند.

اما این محاسبه چند نقص دارد.

• مرگ مستقیم COVID-19 را از دیگر عوامل همه‌گیری، مانند درخواست‌نکردن کمک یا اختلال خدمات عادی و تأخیر درمان، جدا نمی‌کند.
• به گزارش دقیق و به‌موقع مرگ وابسته است؛ ثبت ضعیف یا حتی پنهان‌کاری عمدی آن را محدود می‌کند.
• مانند بسیاری مسائل همه‌گیری، آمار سیاسی و ابزاری برای ادعای برتری کشورها شده است.

متخصصان نگران‌اند گزارش ساده مرگ اضافه به مقایسه زودرس یا غلط پاسخ کشورها و به علت کمبود داده، نادیده‌ماندن گسترده کشورهای کم‌درآمد و متوسط منجر شود.

برای تعیین مرگ مستقیم SARS-CoV-2 و دیگر عوامل مرتبط، روش‌های پیشرفته‌تر طبقه‌بندی مرگ هست. سرانجام جمعیت‌شناس و پژوهشگر سلامت عمومی از گواهی فوت اطلاعات می‌گیرند و بهترین مداخله را برای راهنمایی پاسخ همه‌گیری آینده ارزیابی می‌کنند.

رسانه‌های بسیار اکنون داده محاسبه و نتیجه‌گیری می‌کنند. بعضی آماردانان می‌گویند با کاهش موج نخست در جاهای مختلف، سیاست دولت را می‌توان و باید برای اثر بر مرگ مقایسه کرد. اما متخصصان بسیاری آن را برای دقت هنوز زود می‌دانند. Jennifer Dowd، جمعیت‌شناس و همه‌گیرشناس آکسفورد، می‌گوید گسترش تصادفی برخی شیوع‌ها و خاموشی دیگران تحلیل را منحرف می‌کند؛ تا پایان همه‌گیری راه تحلیل پیچیده و طولانی است.

چاقوی کند

Lasse Vestergaard از نخستین متوجه‌شدگان گسترش مرگ اروپا بود. این همه‌گیرشناس مؤسسه Statens Serum کپنهاگ، داده هفتگی مرگ همه علل را از 24 کشور یا منطقه اروپا در پروژه پایش مرگ‌ومیر اروپایعنی EuroMOMO گرد می‌آورد و هدایت می‌کند. در مارس و آوریل پایشگر، ده‌ها هزار مرگ بیش از انتظار نشان داد؛ نسبت به آمار رسمی مرگ COVID-19 حدود %25 بیشتر. کمبود آزمایش و تفاوت شمارش کشورها، مثلاً حذف مرگ خانه سالمندان، عفونت را پنهان می‌کرد. تصویر واقعی وضعیت کشورها تقریباً ناممکن بود.

پس پژوهشگر، روزنامه‌نگار و سیاستمدار به مرگ اضافه روی آوردند. به‌جای بن‌بست علت، همه مرگ‌های هفته یا ماه با انتظار بدون همه‌گیری، معمولاً میانگین پنج سال قبل، مقایسه می‌شوند. نسخه پیشرفته پیرشدن یا تغییر جمعیت از مهاجرت را مدل می‌کند، اما مقایسه را دشوارتر می‌سازد. برخی تحلیل‌ها مانند گزارش اداره آمار بریتانیا در 30 ژوئیه، برای تفاوت ساختار سنی کشورها مرگ را استاندارد می‌کنند. حتی اگر مقام علت را همان زمان ثبت نکند، اصل مرگ سریع‌تر ثبت می‌شود؛ پس این آمار بسیار سریع‌تر از داده علت‌ویژه جمع می‌شود.

Nature رقم‌ها را از پایشگرهای Financial Times و Economist، دو مجموعه جامع مرگ اضافه، و پایگاه‌های جمعیت‌شناسان گرفت. داده جهانی نیست، اما 32 کشور عمدتاً اروپایی و 4 شهر بزرگ و بسیاری کشور شیوع شدید را پوشش می‌دهد؛ حدود دوسوم مرگ رسمی COVID-19 تا پایان ژوئیه.

Nature تحلیل مجله نشان می‌دهد تفاوت بسیار بزرگ مرگ اضافه میان کشورها وجود دارد. در آمریکا و اسپانیا، دو کشور بسیار آسیب‌دیده، به‌ترتیب حدود %25 و %35 مرگ اضافه در آمار رسمی COVID-19 نیست. در پرو که %74 مرگ اضافه با مرگ گزارش‌شده COVID-19 توضیح داده نمی‌شود شکاف بزرگ‌تر است. بلغارستان و برخی دیگر مرگ اضافه منفی دارند؛ یعنی با وجود ویروس کمتر از انتظار امسال مرده‌اند.

موشکافی داده

به نظر بیشتر جمعیت‌شناسان، مرگ اضافه مانند چاقوی کند بهترین ابزار حین شیوع است و بعد با نگاه گذشته و جزئیات بیشتر می‌توان آسیب را بهتر فهمید.

سرانجام مرگ را به 3 دسته تقسیم می‌کنند:

1. مرگ مستقیم با علت ثبت‌شده COVID-19
2. مرگ مستقیم ویروس بدون ثبت رسمی
3. مرگ غیرمستقیم ناشی از تغییرات دیگر همه‌گیری

مرگ ثبت‌شده مستقیم کروناویروسمعمولاً در پایشگرهای همه‌گیری با موارد و مرگ روزانه مقام محلی و ملی هست. اما Maimuna Majumder، همه‌گیرشناس دانشکده پزشکی هاروارد بوستون، هشدار می‌دهد حتی این رقم آن‌قدر که می‌نماید قطعی نیست.

افتراق مرگ COVID-19 از فرد آلوده فوت‌شده به علت دیگر دشوار است. مجومدر می‌گوید: «این بخش بسیار مهم است؛ اگر دو وضعیت هم‌زمان دارید، چگونه طبقه‌بندی می‌شود؟» برای تفکیک، باید سامانه‌ای عوامل زمینه‌ای افزایش‌دهنده مرگ COVID-19 را در نظر بگیرد. چنین سامانه‌ای نیازمند انتظار برای داده علت فوت است که گردآوری کاملش حدود یک سال طول می‌کشد.

پژوهشگران اکنون به 6 ماه نخست شیوع بازمی‌گردند و مرگ اشتباه طبقه‌بندی‌شده را اضافه می‌کنند. ووهان و نیویورک و چند شیوع بزرگ در آوریل تراز مرگ را برای موارد مشکوک به کدگذاری غلط بالا بردند.

همچنین، مرگ مستقیم کروناویروس اما شمرده‌نشده وجود دارد؛ فرد با نشانه شناخته‌نشده COVID-19 مراجعه کرده است. Natalie Dean، زیست‌آماردان دانشگاه فلوریدا گینزویل، می‌گوید: «هنوز می‌کوشیم شکل دقیق بروز بیماری را بفهمیم». سکته مغزی و آمبولی ریه، یعنی انسداد نسبی یا کامل سرخرگ قلب به ریه با لخته، دو عارضه بالقوه کشنده‌اند که ابتدا شاید پنهان ماندند.

بخش کوچکی از مرگ اضافه غیرمستقیم است، شرایط ساخته‌شده با اثر همه‌گیری به‌جای خود ویروس علت آن است. بعضی بیمارستان‌ها گزارش می‌کنند مبتلایان سرطان و بیماری مزمن پیگیری عادی را از دست داده و سلامت خود را به خطر می‌اندازند. در برخی جاها خشونت خانگی بیشتر و پژوهشگر روان نگران کارکنان خط مقدم و قرنطینه است، اما افزایش نهایی مرگ هنوز معلوم نیست.

- موضوع مرتبط: چگونه با اضطراب و نگرانی کروناویروس کنار بیاییم؟

گزارش مرکز کنترل و پیشگیری آمریکا US-CDC می‌گوید مراجعه اورژانس اوایل همه‌گیری بیش از %40 کم شد. مجومدر می‌گوید با وجود نیاز درمان، بیمارستان‌ها بیش‌ازحد تحت فشارند. «از علت دیگری مرده‌اید، اما دلیلش این است که سامانه‌های ساخته‌شده برای مراقبت دیگر به‌اندازه کافی قوی نیستند». داده اولیه ناقص CDC تصویری از مرگ غیرمستقیم می‌دهد: در آوریل آمریکا، مرگ دیابت از میانگین 5 ساله %20-45 بیشتر؛ مرگ بیماری ایسکمیک قلب از عادی %6 تا %29 بیشتر بود.

موارد کاهش مرگ

روی خوب ماجرا، ماندن خانه و تغییر رفتار مانند ماسک و شستن دست شاید مرگ علل دیگر، به‌ویژه عفونت‌هایی مانند آنفلوانزا را پیشگیری کرده باشد. با خانه‌ماندن بسیاری، مرگ تصادف و خشونت میان افراد احتمالاً کمتر شد. این کاهش می‌تواند بخشی از افزایش مرگ COVID-19 را پنهان کند.

بعضی از این اثرها اکنون در داده‌ها دیده می‌شوند. سامانه پایش جهانی FluNet یافت فصل آنفلوانزای امسال، احتمالاً به علت خانه‌ماندن و افزایش بهداشت، بیش از یک ماه کوتاه‌تر شده است. در آفریقای جنوبی سامانه پیگیری مرگ که در اوج همه‌گیری ایدز راه افتاد، به همه‌گیرشناسان امکان تفکیک مرگ طبیعی مانند بیماری از غیرطبیعی مانند خشونت میان افراد را می‌دهد. تیمی به رهبری Debbie Bradshaw از شورای پژوهش پزشکی آفریقای جنوبی در کیپ‌تاون نشان داد در پایان مارس، اقدامات قرنطینه مرگ غیرطبیعی را به نصف شمار عادی رساند. وقتی قواعد قرنطینه در پایان مه شروع به رفع‌شدن کردند، این مرگ‌ها به سطح مورد انتظار برگشتند.

نویمِر می‌گوید شاید جمعیت‌شناسان هرگز تراز نهایی را دقیق ندانند. «نمی‌توانید بلیت بخت‌آزمایی را بخراشید و مقدار واقعی زیر پوشش خاکستری را بیابید.» پس از کاهش همه‌گیری، جداسازی سه مرگ و اینکه بدون ویروس کدام رخ می‌داد ماه‌ها یا سال‌ها طول می‌کشد. «حتی بر شمار مردگان آنفلوانزای اسپانیایی 1918 توافق نکردیم، با اینکه 100 سال فرصت داشتیم» او می‌گوید.

ارزیابی وضعیت

اکنون، آمار مرگ اضافه به ترسیم سیر شیوع مناطق کمک می‌کند. آینده با داده کامل علت فوت، سطح مستقیم و غیرمستقیم کشورها اثر قرنطینه و مداخله را نشان می‌دهد. نویمِر می‌گوید با ادامه شیوع و تراز نهایی نامعلوم این کار اکنون خطر دارد: «هنوز دید واقع‌بینانه نداریم؛ در موج صعودی هستیم، مانند تخمین مجموع باران در میانه توفند» می‌گوید.

حتی پس از توفان، تحلیل تنها در ثبت جمعیت و آمار حیاتی (CRVS) با سامانه قوی ثبت تولد و مرگ کشورهای پردرآمد ممکن است. Irina Dincu، متخصص مرکز پژوهش توسعه بین‌المللی اتاوا، می‌گوید شمارش مرگ در کشورهای کم‌درآمد و متوسط بسیار آسان‌تر است. «در جهان حدود %50 مرگ‌های یک سال ثبت می‌شوند؛ %50 باقی اصلاً نیستند و نامرئی‌اند» می‌گوید.

Gloria Mathenge، مشاور CRVS، دلایل بسیار برای پنهانی مرگ دارد. او در Pacific Community، نهاد توسعه بین‌المللی نومئا کالدونیای جدید، به تقویت سامانه جزایر کیریباتی و تونگا کمک می‌کند. حتی با بهبود، میانگین %20 مرگ منطقه ثبت نمی‌شود.

بیشتر سامانه‌ها از گذشته استعمار کشورها مانده‌اند و به گفته ماتنگه معیار اجتماعی و فرهنگی امروز را بازتاب نمی‌دهند؛ مثلاً بسیاری در کشورهای کم‌درآمد و متوسط در بیمارستان نمی‌میرند. پس افزون بر مرگ ناقص COVID-19، پایه قابل اعتماد محاسبه اضافه نیست.

Stéphane Helleringer، جمعیت‌شناس دانشگاه نیویورک ابوظبی، می‌گوید برآورد مرگ این کشورها نیازمند روش کم‌دقت‌تر مانند نظرسنجی خانه‌به‌خانه است. «این‌ها کم انجام می‌شوند و هنگام انجام هم کهنه شده‌اند» می‌گوید.

برای برخی جمعیت‌شناسان تفاوت مرگ خود بیماری یا فراتررفتن از ظرفیت نظام سلامت مهم نیست؛ همه به‌نوعی به همه‌گیری وابسته‌اند. نویمِر: «جایی باید گفت این به‌نوعی مرتبط با COVID است، چون نظام سلامت را مختل کرد» می‌گوید. پرسش اینکه بدون این اتفاق 2020 چگونه بود، آزمایش فکری است، از نظر او.

پژوهشگران دیگر مایل‌اند مرگ‌هایی را که ویروس مستقیماً ایجاد کرده از مرگ ناشی از شرایط دیگر مرتبط با شیوع جدا کنند تا تصویری درست از اینکه خود ویروس در واقع چقدر کشنده است به دست آورند.

اما اکنون وقت تحلیل کم است. همه‌گیری بار و نظارت سامانه ثبت فوت را زیاد کرده؛ سیاستمدار، رسانه و مردم آمار روزانه یا هفتگی می‌خواهند که معمولاً ماه‌ها جمع می‌شود. این برخی جمعیت‌شناسان را نگران کرده. نویمِر با توجه به زمان و نیروی لازم گواهی‌ها می‌گوید: «مرگ‌ومیر را با نگاه به گذشته بهتر می‌فهمیم، اما همه شناخت لحظه‌ای می‌خواهند» می‌گوید.

*

- همه نوشته‌های Covid-19 ما -

*

برای مشاهده محتوای خارجی، تنظیمات را مدیریت کنید

برای مشاهده محتوای خارجی، تنظیمات را مدیریت کنید