აქვს თუ არა აკუპუნქტურას ადგილი კიბოს მკურნალობაში?
ამ სტატიაში
აკუპუნქტურა სხეულის გარკვეულ წერტილებში წვრილი სპეციალური ნემსების ჩხვლეტით ჩატარებული მეთოდია, რომელიც გამოიყენება ტკივილის, სისუსტისა და ზოგი სხვა სიმპტომის, ასევე ფსიქოლოგიური პრობლემების შესამსუბუქებლად. სახელწოდება ლათინური Acus-იდან (ნემსი) და Punctura-დან (ჩხვლეტა) მოდის. ვარაუდობენ, რომ ჩვენს წელთაღრიცხვამდე აღმოსავლეთ აზიაში ტკივილს წვეტიანი ქვებით, ძვლისა და ბამბუკის ნემსებით აყუჩებდნენ, თუმცა ჩინური მედიცინის მნიშვნელოვან ნაწილად იგი დაახლოებით 2000 წლის წინ იქცა. აზიის სხვა ქვეყნებსა და ევროპაში გამოყენება 1700 წლებში, ამერიკაში კი 1800-იან წლებში დაიწყო. პირველი სამეცნიერო კვლევები ამერიკაში 1976 წელს დაიწყო და 20 წლის შემდეგ, 1996 წელს, FDA-მ (ამერიკის სურსათისა და წამლის ადმინისტრაციამ) ნემსები სამედიცინო მოწყობილობად დაამტკიცა. შემდგომ თანდათან გავრცელებული აკუპუნქტურა სამედიცინო ფაკულტეტებზე შესასწავლ დისციპლინად იქცა. ჩვენს ქვეყანაშიც Yeditepe-ისა და Gazi-ის უნივერსიტეტების სამედიცინო ფაკულტეტების აკუპუნქტურის განყოფილებები სწავლებასა და საქმიანობას აქტიურად აგრძელებს.
როგორ მოქმედებს აკუპუნქტურა?
ტრადიციულ ჩინურ მედიცინაში მიიჩნევა, რომ ორგანიზმში გარკვეულ წერტილებზე ენერგეტიკული არხები გადის და ნაკადის პრობლემები დაავადებებს იწვევს. სჯერათ, რომ ამ წერტილების აკუპუნქტურა ნაკადს ასწორებს, წონასწორობას აღადგენს, ორგანიზმს თვითგანკურნებისკენ ააქტიურებს და ჯანმრთელობას აუმჯობესებს. თუმცა სამეცნიერო კვლევებით დადგინდა, რომ აკუპუნქტურა ნერვების სტიმულაციითა და ზოგი ნივთიერების გამოყოფით მოქმედებს. ეს ნივთიერებები სხეულის ზოგ ფუნქციაზე მოქმედებს და ტკივილსა და სისუსტეს ამსუბუქებს. მაგალითად, ბუნებრივი მორფინის მსგავსი ენდორფინები ტკივილს ამცირებს, ხოლო ბედნიერების ჰორმონად წოდებული სეროტონინი ტკივილსა და ფსიქოლოგიურ პრობლემებს ამსუბუქებს.
როგორ ტარდება აკუპუნქტურა?
დაწყებამდე აკუპუნქტურისტი ექიმი იღებს ანამნეზს, სინჯავს პაციენტს და ატარებს საჭირო ლაბორატორიულ და გამოსახულებით კვლევებს. ასაკის, ცხოვრების წესის, კვების, ძილის, ზოგადი მდგომარეობის, დაავადებების, სიმპტომების, მიღებული მკურნალობისა და გვერდითი მოვლენების გათვალისწინებით, მეთვალყურე ექიმის ინფორმაციისა და მხარდაჭერის საფუძველზე მზადდება მკურნალობის გეგმა. განისაზღვრება სეანსების რაოდენობა, ხანგრძლივობა და მეთოდი.
მრავალი ტიპის ნემსიდან ყველაზე ხშირად ერთჯერადი უჟანგავი ფოლადის ნემსები გამოიყენება. სტერილიზებული მრავალჯერადი ნემსები ერთჯერადივით უსაფრთხო არ არის და ინფექციის მსგავსი გვერდითი მოვლენების ალბათობა მეტია. შემდეგ პაციენტისა და ჩივილის მიხედვით 2000-ზე მეტი წერტილიდან შესაფერისს არჩევენ. ეს ის წერტილებია, სადაც ნერვები ზედაპირულად გადის. აკუპუნქტურისტი სპეციალური მეთოდებით ძალიან წვრილ ნემსებს უმტკივნეულოდ კანქვეშ ან კუნთში ათავსებს. პაციენტის მიხედვით ისინი ჩვეულებრივ რამდენიმე წუთს, ზოგჯერ ნაკლებ ან მეტ ხანს რჩება. ზოგჯერ სიმპტომების შემსუბუქების გასაგრძელებლად სპეციალური ნემსები კანქვეშ ან ყურში დღეებით რჩება. ზოგ შემთხვევაში პაციენტს სახლში გამოსაყენებელ ტექნიკასაც ასწავლიან. ექიმმა შეიძლება ნერვების სტიმულაციისთვის ნემსი ზემოთ-ქვემოთ ამოძრაოს ან მოატრიალოს. ტკივილი არ იგრძნობა, თუმცა მცირე ჩხვლეტა ან დაბუჟება შეიძლება იყოს. ბოლოს პაციენტი მშვიდ ოთახში წევს, ისვენებს და სეანსი სრულდება.
რომელი მეთოდები გამოიყენება აკუპუნქტურაში?
ნემსით მარტივი სტიმულაციის გარდა მრავალი მეთოდი გამოიყენება:
- ლაზერული აკუპუნქტურა: სტიმულაცია სუსტი ლაზერული სხივებით მიიღწევა.
- ელექტროაკუპუნქტურა: სტიმულაცია დაბალი ძაბვის ელექტრული დენით მიიღწევა. შეიძლება ნემსებით ან ნემსის ჩხვლეტის გარეშე კანზე მოთავსებული საფენებით ჩატარდეს.
- სონოპუნქტურა: სტიმულაცია ბგერითი ტალღებით მიიღწევა.
- მიკროტალღური აკუპუნქტურა: ნემსებზე მოთავსებული მოწყობილობით მიკროტალღების გაგზავნა სტიმულაციას იწვევს.
- მოქსიბუციური აკუპუნქტურა: მოქსას ბალახების წვა ნემსების ზედა ნაწილზე მიმაგრებით ან სპეციალურ ჩხირებზე სითბურ სტიმულაციას ქმნის. უბანში სისხლის მიმოქცევა იზრდება, ხოლო ბალახის წვის სუნს სედაციური, დამამშვიდებელი მოქმედება აქვს.
- აკუპრესურა: წერტილებზე თითის ან სპეციალურად შექმნილი საშუალებების, მაგალითად ბურთებისა და მაჯის სამაჯურების, ზეწოლით სტიმულაცია მიიღწევა.
- ქილების დადება: სტიმულაცია ქილებით, ანუ ვაკუუმით მიიღწევა.
შესაფერისი მეთოდი პაციენტის მდგომარეობითა და არჩევანით განისაზღვრება. თუმცა ნებისმიერი მეთოდის მიზანი აკუპუნქტურის წერტილების სტიმულირებაა.
ვის შეუძლია აკუპუნქტურული მკურნალობის ჩატარება?
ჯანდაცვის სამინისტროს 1991 წლის აკუპუნქტურის მკურნალობის რეგლამენტით, პროცედურის ჩატარება შეუძლიათ აკუპუნქტურის უმაღლესი კომისიის ნებართვით გახსნილი კურსების წარმატებით დამთავრებულ, სერტიფიცირებულ ექიმებს და, რეგლამენტის დაცვით მხოლოდ საკუთარ სფეროში, სტომატოლოგებს. თუმცა ძნელია იმის თქმა, რომ სერტიფიკაციის სწავლება საკმარისია და ჩვენს ქვეყანაში კომპეტენტური, სანდო ექიმის მოძებნა ადვილია. კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი პრობლემაა, რომ შემსრულებლები უმეტესად ზოგადი პრაქტიკის ექიმები არიან და კიბოს მკურნალობის საკმარისი ცოდნა და გამოცდილება არ აქვთ. ამიტომ კიბოს პაციენტებმა სიმპტომების შესამსუბუქებლად ამ მეთოდს აუცილებლად ონკოლოგის ინფორმირებითა და კონტროლით უნდა მიმართონ.
აკუპუნქტურას სწორ პაციენტში სწორად ჩატარებისას სარგებელი აქვს. თუმცა ის აუცილებლად კარგად მომზადებულმა ექიმმა უნდა ჩაატაროს. არ უნდა ვენდოთ განსაკუთრებით მათ, ვინც ამ გზით კიბოსა და სხვა დაავადებების განკურნებას აცხადებს. გვახსოვდეს, რომ კიბოს პაციენტებში იგი მხოლოდ სიმპტომების შესამსუბუქებლად შეიძლება გამოიყენებოდეს.
აკუპუნქტურის ცენტრის არჩევისას გასათვალისწინებელია:
აუცილებლად დარწმუნდით, რომ შემსრულებელი ექიმია. ზოგ ცენტრში კანონის მოთხოვნით ექიმი და დიპლომი არის, მაგრამ პროცედურას არაექიმი ატარებს. ამას განსაკუთრებული ყურადღება მიაქციეთ.
ყურადღება მიაქციეთ თქვენდამი და თქვენი პრობლემებისადმი დამოკიდებულებას. ნუ ენდობით მათ, ვინც ამ მეთოდით მრავალი დაავადების, განსაკუთრებით კიბოს განკურნებას აცხადებს.
აუცილებლად იკითხეთ, როგორ ტარდება პროცედურა, რა ტესტები და შემოწმება კეთდება წინასწარ და უკავშირდებიან თუ არა თქვენს მეთვალყურე ექიმს. შეაფასეთ, შეესაბამება თუ არა ჩატარება ზემოთ მოცემულ „როგორ ტარდება აკუპუნქტურა“ განყოფილებას.
აუცილებლად იკითხეთ ექიმის განათლების, სერტიფიკატების, ამ მეთოდით მუშაობის წლებისა და კიბოს პაციენტებთან გამოცდილების შესახებ. გამოცდილება ამცირებს არასწორი ჩატარების გვერდით მოვლენებს და ეფექტიანობასაც ზრდის.
იკითხეთ, ერთჯერადია თუ არა ნემსები. ერთჯერადი ნემსები ინფექციის მსგავსი გვერდითი მოვლენებისგან დასაცავად მნიშვნელოვანია.
რა გვერდითი მოვლენები და რისკები აქვს აკუპუნქტურას?
გვერდითი მოვლენები უმეტესად არასტერილური ნემსებით, არასწორ ადგილას ჩხვლეტით, პაციენტის მოძრაობით ან ნემსის დეფექტით არის გამოწვეული. სტერილურობა კიბოს პაციენტისთვის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რადგან ქიმიოთერაპია და რადიოთერაპია იმუნურ სისტემას ასუსტებს. ამიტომ უნდა შეირჩეს ცენტრი, სადაც ერთჯერადი ნემსები გამოიყენება. ასევე მნიშვნელოვანია სისხლის ანალიზში თეთრი უჯრედების რაოდენობით პაციენტის იმუნური მდგომარეობის შეფასება.
შესაძლო გვერდითი მოვლენებია:
- ტკივილი პროცედურისას
- სისხლდენა ან ჩალურჯება ნემსის ადგილას
- ინფექცია (განსაკუთრებით B ჰეპატიტი)
- ნერვის დაზიანება
- დაღლილობის შეგრძნება
- თვლემა
- თავბრუსხვევა
- გაბრუება
რა არის მოჩვენებითი აკუპუნქტურა?
მოჩვენებით აკუპუნქტურაში ნამდვილის ნაცვლად ისეთი ნემსები გამოიყენება, რომლებიც კანში არ შედის, თუმცა ჩხვლეტის შეგრძნებას ქმნის. მათი სპეციალური ნემსი შეხებისას სახელურში შედის და წვერის წებოვანი ნივთიერებით კანზე ისე რჩება, თითქოს ჩარჭობილია. პაციენტს პროცედურა ნამდვილი ჰგონია, ფსიქოლოგიურად გაუმჯობესების სჯერა და ეს დადებითად მოქმედებს, ანუ პლაცებოს ეფექტი იქმნება. პლაცებოს ეფექტია სამედიცინო თვალსაზრისით უმოქმედო წამლის ან მეთოდის დადებითი გავლენა პაციენტის რწმენით, რომ ის ეფექტიანია და იმუშავებს. სამედიცინო კვლევებში ეფექტის შესაფასებლად ხშირად გამოიყენება: ერთ ჯგუფს ნამდვილ წამალს ან მეთოდს აძლევენ, მეორეს კი უმოქმედოს, რომელიც ნამდვილი ჰგონია. ასე აფასებენ, შედეგი ნამდვილი მოქმედებაა თუ ფსიქოლოგიური პლაცებოს ეფექტი.
ზოგი მიიჩნევს, რომ აკუპუნქტურის მოქმედებაც პლაცებოს ეფუძნება. ამიტომ მრავალი კვლევა ადარებდა ნამდვილ და მოჩვენებით, ანუ პლაცებო აკუპუნქტურას. ზოგი ნაშრომი მოქმედებას ძირითადად პლაცებოს მიაწერს, თუმცა ჭარბობს კვლევები, რომლებშიც ნამდვილმა აკუპუნქტურამ ზოგი სიმპტომი პლაცებოზე უკეთ შეამცირა. მრავალი კვლევის მიხედვით, ხანგრძლივ სიმპტომურ მკურნალობაში ის ზოგად სამედიცინო მკურნალობას ვერ უტოლდება, თუმცა მოკლე ვადაში ზოგ სიმპტომს მნიშვნელოვნად ამსუბუქებს.
რატომ უნდა მიიღონ კიბოს პაციენტებმა აკუპუნქტურული მკურნალობა?
კიბოს პაციენტებმა აკუპუნქტურა სტანდარტულ მკურნალობაზე დამატებით, შემავსებელ მეთოდად უნდა გამოიყენონ კიბოსა და/ან მისი მკურნალობის სიმპტომების შესამცირებლად. სამეცნიერო კვლევებში არ არსებობს მტკიცებულება, რომ აკუპუნქტურა თავისთავად კიბოს ეფექტიანი მკურნალობაა.
კვლევებით კიბოს პაციენტებში სარგებელი ნაჩვენებია შემდეგი სიმპტომებისას:
- ტკივილი
- სისუსტე
- გულისრევა
- ღებინება
- ფსიქოლოგიური პრობლემები
- პირის სიმშრალე
- ლიმფედემა
- ლეიკოპენია
- ალები
- მგრძნობელობის დარღვევები
- ქოშინი
აკუპუნქტურა და კიბოს ტკივილი
კლინიკურმა კვლევებმა ტკივილის კონტროლში აკუპუნქტურის დადებითი გავლენა აჩვენა. 2003 წელს 90 პაციენტზე ჩატარებულ კვლევაში ყურის გარშემო ელექტროაკუპუნქტურამ კიბოს ტკივილი მნიშვნელოვნად შეამცირა. ასევე 2010 წელს გამოქვეყნებულ კვლევაში კისრის ოპერაციაგადატანილ 58 პაციენტში ოპერაციის შემდგომი ტკივილის შემცირების სარგებელი გამოვლინდა. სხვა კვლევაში შემცირდა ჰორმონმგრძნობიარე ძუძუს კიბოში ხშირად გამოყენებული არომატაზის ინჰიბიტორებით (anastrozole, exemestane) გამოწვეული კუნთებისა და სახსრების ტკივილიც. თუმცა ზოგადად კიბოს ტკივილზე გავლენის შემფასებელი კვლევები საკმარისი არ არის. მკაფიო დასკვნისთვის კარგად დაგეგმილი, ფართომასშტაბიანი კვლევებია საჭირო.
აკუპუნქტურა და სისუსტე
სისუსტე არის ენერგიის ნაკლებობით ფუნქციური შესაძლებლობის შემცირება და სევდასთან დაკავშირებული დაღლილობა და გამოფიტვა. კიბოს პაციენტებში ქიმიოთერაპიისა და რადიოთერაპიის შემდეგ ხშირია და ცხოვრების ხარისხს მნიშვნელოვნად აზიანებს. 2012 წელს „Journal of Clinical Oncology“ ჟურნალში გამოქვეყნებულ, ძუძუს კიბოს 302 პაციენტის კვლევაში დაასკვნეს, რომ აკუპუნქტურა კიბოსთან დაკავშირებული სისუსტისას ეფექტიანია და ცხოვრების ხარისხს აუმჯობესებს. თუმცა ამ კვლევაში დაკვირვება მხოლოდ 18 კვირა გაგრძელდა, სხვა კვლევებშიც მოკლე იყო, ამიტომ სისუსტის შემცირების ხანგრძლივი შედეგები გაურკვეველია.
აკუპუნქტურა და გულისრევა, ღებინება
კიბოსა და მისი მკურნალობით გამოწვეულ გულისრევასა და ღებინებაზე აკუპუნქტურის შეფასების ზოგი კვლევა უარყოფითი იყო, თუმცა დადებითი შედეგები ჭარბობს. ერთ კვლევაში აკუპრესურის სამაჯურებმა გულისრევა, ღებინება და შესაბამისი წამლების საჭიროება შეამცირა. სხვა კვლევაში ნამდვილ და ყალბ სამაჯურებს შორის მნიშვნელოვანი განსხვავება არ იყო, რაც ფსიქოლოგიურ, პლაცებოს ეფექტზე მიუთითებდა. რადიოთერაპიით გამოწვეულ გულისრევასა და ღებინებაში ნამდვილი და მოჩვენებითი აკუპუნქტურის შედარებისას ნამდვილს უპირატესობა არ ჰქონდა, რამაც ეს აზრი გააძლიერა. პლაცებოს ეფექტი არის სამედიცინო თვალსაზრისით უმოქმედო წამლის ან მეთოდის დადებითი გავლენა პაციენტის რწმენით, რომ ის ეფექტიანია და დაეხმარება.
აკუპუნქტურა და ფსიქოლოგიური პრობლემები
კვლევებმა აჩვენა, რომ პროცედურისას გამოყოფილი სეროტონინი ზოგადი უგუნებობის შემცირებას უწყობს ხელს. ერთ კვლევაში კიბოს პაციენტებში ოპერაციის შემდეგ აკუპუნქტურამ და მასაჟმა დეპრესიის ნიშნები შეამცირა. არაკიბოვან პაციენტთა კვლევებშიც შფოთვითი აშლილობა მნიშვნელოვნად შემცირდა. თუმცა კიბოსთან დაკავშირებული შფოთვის, დეპრესიისა და ძილის პრობლემებზე უშუალო სარგებლის ძლიერი მტკიცებულება არ არის. საჭიროა მაღალი ხარისხის კვლევები.
აკუპუნქტურა და პირის სიმშრალე
პირის სიმშრალე თავისა და კისრის კიბოს დასხივებულ პაციენტებში ხშირია და ცხოვრების ხარისხს მნიშვნელოვნად აზიანებს. ზოგ კლინიკურ კვლევაში აკუპუნქტურამ სიმშრალის მკურნალობასა და პრევენციაში სარგებელი და ნერწყვის მატება აჩვენა. 2013 წელს Annals of Oncology-ში გამოქვეყნებულ კვლევაში რადიოთერაპიის შემდეგ 18 თვეზე მეტი ქრონიკული სიმშრალის მქონე 145 პაციენტში აკუპუნქტურის ჯგუფს ნერწყვი მოემატა და ჩივილები მნიშვნელოვნად შეუმსუბუქდა.
აკუპუნქტურა და ლიმფედემა
ლიმფედემა, ხალხში სპილოს დაავადებადაც ცნობილი, ქსოვილებს შორის ლიმფური სითხის გაჟონვითა და დაგროვებით წარმოქმნილი შეშუპებაა. კიბოს პაციენტებში რადიოთერაპიის ან საზარდულისა და იღლიის ლიმფური ძარღვებისა თუ კვანძების ამოკვეთის შემდეგ ხელებსა და ფეხებში ჩნდება. ტკივილითა და მოძრაობის შეზღუდვით ცხოვრების ხარისხს ამცირებს. აკუპუნქტურის გავლენის საკმარისად ფართო კვლევა არ არის და მაღალი ხარისხის ნაშრომებია საჭირო. თუმცა 35 პაციენტის მცირე კვლევამ მიუთითა, რომ მოქსიბუცია, აკუპუნქტურის ერთ-ერთი მეთოდი, შეშუპების შემცირებისთვის შეიძლება სასარგებლო იყოს.
აკუპუნქტურა და ლეიკოპენია
ლეიკოპენია სისხლში თეთრი უჯრედების რაოდენობის შემცირებაა. ქიმიოთერაპიისა და/ან რადიოთერაპიისას სისხლის უჯრედების წარმომქმნელი ძვლის ტვინის დათრგუნვით ხშირად ვითარდება და ინფექციის რისკს ზრდის. ინგლისურენოვან სამედიცინო ლიტერატურაში ლეიკოპენიაზე აკუპუნქტურის გავლენის კვლევა არ არის, თუმცა ჩინური კვლევები ქიმიოთერაპიისა და რადიოთერაპიისგან გამოწვეულ ლეიკოპენიაში გარკვეულ სარგებელზე მიუთითებს. ეს ძლიერი მტკიცებულება არ არის და სჯობს სანდო კვლევების შედეგებს დაველოდოთ.
აკუპუნქტურა და ალები
ძუძუს კიბოს ქალებსა და პროსტატის კიბოს მამაკაცებში ხშირად გამოყენებული ჰორმონული მკურნალობა ალებსა და ოფლიანობას იწვევს. ამ სიმპტომების შესამცირებლად სტანდარტულად Venlafaksin (Efexor) გამოიყენება. თუმცა 2010 წელს Journal of Clinical Oncology-ში გამოქვეყნებულ შედარებით კვლევაში აკუპუნქტურა ალებზე Venlafaksin-ის მსგავსად ეფექტიანი აღმოჩნდა, ხოლო Venlafaksin-ის გულისრევა, პირის სიმშრალე და შფოთვა აკუპუნქტურის ჯგუფში არ აღინიშნა. დაასკვნეს, რომ აკუპუნქტურა უსაფრთხო და ეფექტიანი მკურნალობაა. თუმცა მონაწილეთა რაოდენობის გათვალისწინებით კვლევას ახალი კვლევებით მხარდაჭერა სჭირდება.
აკუპუნქტურა და მგრძნობელობის დარღვევები
ქიმიოთერაპიისგან ხელ-ფეხის დაბუჟების, ჩხვლეტისა და მგრძნობელობის ცვლილებების (პერიფერიული ნეიროპათიის) დროს აკუპუნქტურის გავლენაზე ცოტა კვლევა არსებობს და შედეგები წინააღმდეგობრივია.
აკუპუნქტურა და ქოშინი
კიბოსთან დაკავშირებულ ქოშინზე აკუპუნქტურის გავლენის რამდენიმე მცირე კვლევა არსებობს, თუმცა მათი შედეგებიც წინააღმდეგობრივია. მკაფიო დასკვნისთვის ფართომასშტაბიანი, კარგად დაგეგმილი კვლევებია საჭირო.
დასკვნის სახით, აკუპუნქტურა, არ არის მეთოდი კიბოს სამკურნალოდ ან მკურნალობის ეფექტიანობის გასაზრდელად. თუმცა ცხოვრების ხარისხის გაუმჯობესება და არაფარმაკოლოგიური, მცირე გვერდითი მოვლენების მქონე მეთოდით დახმარება ძალიან მნიშვნელოვანია. აკუპუნქტურამ შეიძლება კიბოს ზოგი სიმპტომი და მკურნალობის გვერდითი მოვლენები შეამციროს და შესაძლოა მომავალში ონკოლოგიის სტანდარტული პრაქტიკაც გახდეს. სამწუხაროდ, ჭარბობენ ამ მეთოდის მხოლოდ კომერციულად და გაუცნობიერებლად გამომყენებლები, ხოლო ყველაზე სანდოდ და სწორად მომუშავე ექიმების პოვნა რთულია. ამიტომ ცენტრის არჩევისას დიდი სიფრთხილეა საჭირო. ნუ ენდობით მათ, ვინც მეთოდს სასწაულად წარმოაჩენს და კიბოს განკურნებას აცხადებს. ჯანმრთელობისთვის ყოველ ნაბიჯზე ექიმთან კონსულტაცია და მისი მითითებების გამოყენება ყოველთვის ყველაზე უსაფრთხო გზა იქნება.
წყაროები
2. National Cancer Institute. (2008, September 26). Acupuncture. Bethesda, MD: National Cancer Institute.
3. Ades T. et al. American Cancer Society Complete Guide to Complementary & Alternative Cancer Therapies (2009-2nd Edition). Georgia: American Cancer Society.
4. Helms, J. M. An overview of medical acupuncture. Alternative
Therapies in Health and Medicine. (1998, May). 4(3): 35-45.
5. Fredi Kronenberg et al. Complementary and alternative medicine for menopausal symptoms: a review of randomized, controlled trials Ann Intern Med. 2002;137(10):805-813
6. Weidong Lu et al. The Value of Acupuncture in Cancer Care. Hematol Oncol Clin North Am. 2008 Aug; 22(4).
7. Lu W, et al. Acupuncture for chemotherapy-induced leukopenia: exploratory meta-analysis of randomized controlled trials. J Soc Integr Oncol. 2007 Winter;5(1):1-10.
8. Beverley A. de Valois et al. Assessing the feasibility of using acupuncture and moxibustion to improve quality of life for cancer survivors with upper body lymphoedema. Eur J Oncol Nurs. 2012 Jul;16(3):301-9
9. Rana S. Hinman et al. Acupuncture for Chronic Knee Pain A Randomized Clinical Trial. JAMA. 2014;312(13):1313-1322.
10. Simcock R. et al. ARIX: a randomised trial of acupuncture v oral care sessions in patients with chronic xerostomia following treatment of head and neck cancer. Ann Oncol. 2013 Mar;24(3):776-83
11. Molassiotis A. et al. Acupuncture for cancer-related fatigue in patients with breast cancer: a pragmatic randomized controlled trial. J Clin Oncol. 2012 Dec 20;30(36):4470-6.
12. A. Enblom et al. Acupuncture compared with placebo acupuncture in radiotherapy-induced nausea—a randomized controlled study. Ann Oncol. 2012 May;23(5):1353-61.
13. Garcia MK. et al. Systematic review of acupuncture in cancer care: a synthesis of the evidence. J Clin Oncol. 2013 Mar 1;31(7):952-60.
14. Alimi D et al. Analgesic effect of auricular acupuncture for cancer pain: a randomized, blinded, controlled trial. J Clin Oncol. 2003 Nov 15;21(22):4120-6.
15. Crew KD. et al. Randomized, blinded, sham-controlled trial of acupuncture for the management of aromatase inhibitor-associated joint symptoms in women with early-stage breast cancer. J Clin Oncol. 2010 Mar 1;28(7):1154-60.
16. Walker EM et al. Acupuncture versus venlafaxine for the management of vasomotor symptoms in patients with hormone receptor-positive breast cancer: a randomized controlled trial. J Clin Oncol. 2010 Feb 1;28(4):634-40.
17. Pfister DG. et al. Acupuncture for pain and dysfunction after neck dissection: results of a randomized controlled trial. J Clin Oncol. 2010 May 20;28(15):2565-70.
18. Towler P et al. What is the evidence for the use of acupuncture as an intervention for symptom management in cancer supportive and palliative care: an integrative overview of reviews. Support Care Cancer. 2013 Oct;21(10): 2913-23.
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.
მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.