აფლატოქსინის გავლენა ღვიძლის კიბოზე

სხვადასხვა ქვეყანაში ჩატარებული მრავალი კვლევა ადასტურებს აფლატოქსინსა და ღვიძლის კიბოს შორის კავშირის არსებობას.

აფლატოქსინი არის ტოქსიკური ქიმიური ნივთიერება, რომელიც Aspergillus flavus-ის ან A.Parasiticus-ის სახელით ცნობილი სოკოს მიერ წარმოქმნილი ტენიანობისა და სითბოს პირობებში ვითარდება საკვებსა და საკვებ პროდუქტებში. ტენიან გარემოში წარმოქმნილი ობის სპორები ამ ტოქსიკურ ნივთიერებას წარმოქმნიან და საკვებს აბინძურებენ. მიუხედავად იმისა, რომ ობის სპორებს თავისთავად ადამიანის ჯანმრთელობაზე უარყოფითი გავლენა არ აქვთ, ხელსაყრელ გარემოში ისინი საკვებზე მრავლდებიან და ნაწილობრივ მავნე ქიმიურ ნივთიერებას წარმოქმნიან.

აფლატოქსინი ძირითადად მარცვლეულში მოსავლის აღების პერიოდში წარმოიქმნება და შენახვამდე მარცვლეულის არასათანადოდ გაშრობის შედეგად წყლის შემცველობის გაზრდით ობის განვითარებას უწყობს ხელს. გარდა ამისა, მწერებისა და მღრღნელების შემოსევა ამ ობის წარმოქმნის კიდევ ერთი მიზეზია. ეს მდგომარეობა მსოფლიოს თითქმის ყველა კუთხეში გვხვდება, თუმცა მისი გავრცელების ალბათობა, როგორც წესი, ტროპიკულ და უფრო თბილ ქვეყნებში უფრო მაღალია.

აფლატოქსინი, რომელიც ჩვეულებრივ გვხვდება ყველში, სიმინდში, თხილში, ბამბის თესლში, ნუშში, ლეღვსა და სანელებლებში, ასევე საკვების სხვადასხვა სახეობაში, ცხოველების ამ ნივთიერების შემცველი საკვებით კვების შედეგად რძეში, კვერცხსა და ხორცის პროდუქტებშიც წარმოიქმნება. თუმცა აფლატოქსინით დაბინძურებული სიმინდი, მიწის თხილი და ბამბის თესლი კიბოს განვითარების ყველაზე მაღალი რისკის მქონე პროდუქტებია.

იწვევს თუ არა აფლატოქსინი კიბოს?

ბევრი ქვეყანა, მიუხედავად იმისა, რომ მომხმარებლამდე მისვლამდე სრული დაცვის უზრუნველყოფა შეუძლებელია, ახალი რეგულაციების შემოღებით ამგვარი საკვების გამოყენების მკაცრ კონტროლის მექანიზმს ამოქმედებს.

ერთ-ერთი ჩატარებული კვლევის შედეგად, კიბოს საწინააღმდეგო ასოციაციები მხარს უჭერენ მკაფიო მტკიცებულებებს, რომლებიც აჩვენებს, რომ ჩინეთსა და სუბსაჰარულ აფრიკაში აფლატოქსინით დაბინძურებული საკვების მოხმარება ადამიანებში ჰეპატოცელულური კარცინომის (ღვიძლის კიბოს) ერთ-ერთი ძირითადი მიზეზია.

აფლატოქსინი ტოქსიკური ნივთიერებაა, რომელსაც ადამიანებზე კანცეროგენული ზემოქმედება აქვს და ცხოველებში ღვიძლის კიბოს იწვევს. აფრიკასა და აზიაში, სადაც მიწის თხილი საკვების ძირითადი წყაროა, ღვიძლის კიბოს მქონე ადამიანებსა და აფლატოქსინს შორის შესაძლო მჭიდრო კავშირი არსებობს. ბოლო დროს ჩატარებული კიდევ ერთი კვლევა მიუთითებს, რომ B ჰეპატიტის ვირუსი (ღვიძლში ვირუსული ინფექციით გამოწვეული დაავადება) და აფლატოქსინით დაბინძურებული საკვების ხანგრძლივი მოხმარება ერთად ზრდის ღვიძლის კიბოს რისკს.

1960-იან წლებში დიდ ბრიტანეთში მეფრინველეობის ფერმებში 100.000-ზე მეტი ინდაური რამდენიმე თვის განმავლობაში დაიხოცა დაავადებისგან, რომელსაც „ინდაურის X დაავადება“ უწოდეს. მოგვიანებით გაირკვა, რომ ეს დაავადება მხოლოდ ინდაურებით არ შემოიფარგლებოდა; დაავადებამ, რომელიც ჭუჭულებსა და ხოხბებსაც გადაეცემოდა, მრავალი ცხოველის დაღუპვა გამოიწვია.

შემდგომმა კვლევამ აჩვენა, რომ ეპიდემია ცხოველების კვებას უკავშირდებოდა და დადგინდა, რომ სავარაუდოდ საეჭვო ბრაზილიური მიწის თხილი, რომელსაც დაღუპული ცხოველები ჭამდნენ, შეიცავდა მეფრინველეობისა და იხვის ჭუჭულებისთვის მეტად ტოქსიკურ ნივთიერებებს, რომელთა სიმპტომებიც „ინდაურის X დაავადების“ მსგავსია.

1960-იან წლებში სოკოს მიერ წარმოქმნილმა ტოქსინმა მრავალი სპეკულაცია გამოიწვია, ხოლო ერთი წლის შემდეგ, 1961 წელს, Aspergillus flavus-ად იდენტიფიცირებული ბაქტერიის შედეგად სოკოსთან დაკავშირებულ ამ წარმოქმნილ ტოქსიკურ ნივთიერებას აფლატოქსინი ეწოდა.

ამ აღმოჩენამ გაზარდა ცნობიერება იმ ტოქსიკური საკვების პოტენციური ზიანის შესახებ, რომლებმაც ადამიანებსა და ძუძუმწოვარ ცხოველებში შეიძლება დაავადება და სიცოცხლის დაკარგვაც კი გამოიწვიონ. დღეს განვითარებული ტექნოლოგიების მქონე ქვეყნებში მკაცრად კონტროლდება ისეთი საკვები პროდუქტები, რომლებიც ამგვარ ტოქსიკურ ნივთიერებებს შეიძლება შეიცავდეს.

ძვირფასო მკითხველებო, აფლატოქსინის შემცველი სარისკო საკვების მოხმარებისას გთხოვთ, ობიანი, ფერშეცვლილი ან უჩვეულო სახის მქონე პროდუქტი დაუყოვნებლივ გადააგდოთ და ახალი შეიძინოთ. არასოდეს უნდა დაგვავიწყდეს, რომ ტოქსიკური ნივთიერების წარმომქმნელი ობის სპორების შემცველი საკვების ხანგრძლივი შენახვა დაავადების რისკს ზრდის.