تأثیر آفلاتوکسین در سرطان کبد

پژوهش‌های متعددی که در کشورهای مختلف انجام شده‌اند، رابطه میان آفلاتوکسین و سرطان کبد را تأیید می‌کنند.

آفلاتوکسین ماده‌ای شیمیایی و سمی است که در مواد غذایی و خوراک دام، در اثر افزایش رطوبت و گرما، توسط قارچ‌هایی به نام Aspergillus flavus یا A.Parasiticus تولید می‌شود. هاگ‌های کپک ایجادشده در محیط مرطوب، این ماده سمی را تولید کرده و مواد غذایی را آلوده می‌کنند. هاگ‌های کپک، اگرچه به‌تنهایی اثر نامطلوبی بر سلامت انسان ندارند، اما هنگامی که شرایط محیطی مناسب باشد، روی مواد غذایی تکثیر شده و ماده‌ای شیمیایی و تا حدی مضر تولید می‌کنند.

آفلاتوکسین که بیشتر هنگام برداشت محصولات کشاورزی ایجاد می‌شود، در نتیجه خشک‌کردن ناقص محصولات پیش از انبارداری، با افزایش میزان آب، رشد کپک را آسان‌تر می‌کند. همچنین هجوم حشرات و جوندگان عامل دیگری است که موجب ایجاد این کپک می‌شود. این وضعیت تقریباً در همه نقاط جهان دیده می‌شود، اما احتمال بروز آن معمولاً در کشورهای گرمسیری و گرم بیشتر است.

آفلاتوکسین که معمولاً در پنیر، ذرت، بادام‌زمینی، دانه پنبه، بادام، انجیر، ادویه‌ها و انواع خوراک دام مشاهده می‌شود، در نتیجه تغذیه حیوانات با خوراک‌های حاوی این ماده، در محصولات شیر، تخم‌مرغ و گوشت نیز ایجاد می‌شود. بااین‌حال، ذرت، بادام‌زمینی و دانه پنبه آلوده به آفلاتوکسین محصولاتی هستند که بالاترین خطر سرطان‌زایی را دارند.

آیا آفلاتوکسین باعث سرطان می‌شود؟

بسیاری از کشورها با وضع مقررات جدید، سازوکار نظارتی سخت‌گیرانه‌ای برای استفاده از این نوع مواد غذایی اجرا می‌کنند، هرچند پیش از رسیدن آن‌ها به مصرف‌کننده نمی‌توان حفاظت کاملی فراهم کرد.

در پی انجام یک پژوهش، شواهد قابل‌توجهی که نشان می‌دهد مصرف مواد غذایی آلوده به آفلاتوکسین در چین و آفریقای جنوب صحرا یکی از علل اصلی ابتلا به کارسینوم هپاتوسلولار انسانی (سرطان کبد) است، از سوی انجمن‌های سرطان حمایت می‌شود.

آفلاتوکسین ماده‌ای سمی است که اثرات سرطان‌زای آن در انسان شناخته شده و در حیوانات موجب سرطان کبد می‌شود. تصور می‌شود میان آفلاتوکسین و افراد مبتلا به سرطان کبد در آفریقا و آسیا، که بادام‌زمینی منبع اصلی غذایی آن‌هاست، رابطه‌ای نزدیک و احتمالی وجود داشته باشد. پژوهش دیگری که اخیراً انجام شده است، نشان می‌دهد ویروس هپاتیت B (یک بیماری عفونی ویروسی در کبد) و تغذیه طولانی‌مدت با مواد غذایی آلوده به آفلاتوکسین، به‌طور هم‌زمان خطر سرطان کبد را افزایش می‌دهند.

در 1960، در مزارع دارای طیور در انگلستان، بیش از 100.000 بوقلمون طی چند ماه بر اثر بیماری‌ای که آن را «بیماری X بوقلمون» نامیده بودند تلف شدند. بعدها مشخص شد که این بیماری فقط به بوقلمون‌ها محدود نبوده است؛ بیماری که به جوجه‌اردک‌ها و قرقاول‌ها نیز سرایت کرده بود، شمار زیادی از حیوانات را تلف کرد.

پژوهش‌های بعدی نشان دادند که این همه‌گیری با تغذیه حیوانات ارتباط داشته است و نتیجه‌گیری شد که بادام‌زمینی برزیلی مشکوکی که حیوانات تلف‌شده مصرف کرده بودند، حاوی مواد بسیار سمی‌ای بوده است که برای طیور و جوجه‌اردک‌ها علائمی مشابه «بیماری X بوقلمون» ایجاد می‌کردند.

در 1960، سم تولیدشده از قارچ موجب گمانه‌زنی‌های بسیاری شد و یک سال بعد، در 1961، به این ماده سمی تولیدشده در ارتباط با قارچ، که در نتیجه باکتری شناسایی‌شده به‌عنوان Aspergillus flavus ایجاد می‌شد، نام آفلاتوکسین داده شد.

این کشف موجب افزایش آگاهی درباره زیان‌های احتمالی مواد غذایی سمی شد که در انسان‌ها و حیوانات پستاندار به بیماری و حتی مرگ منجر می‌شوند. امروزه در کشورهای دارای فناوری‌های پیشرفته، نظارت بر مواد غذایی‌ای که ممکن است حامل چنین مواد سمی‌ای باشند، به‌طور سخت‌گیرانه انجام می‌شود.

خوانندگان عزیز، هنگام مصرف مواد غذایی پرخطری که حامل آفلاتوکسین هستند، لطفاً محصول کپک‌زده، تغییررنگ‌داده یا غیرطبیعی را بدون معطلی دور بیندازید و محصول جدیدی خریداری کنید. این واقعیتی است که هرگز نباید فراموش شود: نگهداری طولانی‌مدت مواد غذایی حاوی هاگ‌های کپکی که مواد سمی تولید می‌کنند، خطر بیماری را افزایش می‌دهد.