Qaraciyər xərçəngində aflatoksinin təsiri

Müxtəlif ölkələrdə aparılan çoxsaylı tədqiqatlar aflatoksin ilə qaraciyər xərçəngi arasındakı əlaqəni təsdiqləyir.

Aflatoksin Aspergillus flavus və ya A.Parasiticus adlanan göbələyin rütubətin artması və istilik nəticəsində qida və yemlərdə əmələ gətirdiyi zəhərli kimyəvi maddədir. Rütubətli mühitdə yaranan kifin sporları bu zəhərli maddəni istehsal edir və qidaya keçirir. Kif sporlarının özlüyündə insan sağlamlığına mənfi təsiri olmasa da, mühit əlverişli olduqda qida məhsullarının üzərində çoxalaraq müəyyən dərəcədə zərərli kimyəvi maddə əmələ gətirir.

Əsasən əkinlərdə məhsul yığımı zamanı yaranan aflatoksin, saxlama mərhələsindən əvvəl əkinlərin qurudulmasının gecikdirilməsi nəticəsində su miqdarını artıraraq kifin inkişafını asanlaşdırır. Bundan əlavə, həşərat və gəmirici basqını da bu kifin yaranmasına səbəb olan digər amildir. Bu vəziyyətə dünyanın demək olar ki, hər yerində rast gəlmək mümkündür, lakin adətən tropik və daha isti ölkələrdə rastgəlmə ehtimalı daha yüksəkdir.

Aflatoksin adətən pendir, qarğıdalı, fıstıq, pambıq toxumu, badam, əncir, ədviyyatlar və müxtəlif yemlərdə müşahidə olunur; heyvanların bu maddəni ehtiva edən yemlərlə bəslənməsi nəticəsində süd, yumurta və ət məhsullarında da əmələ gəlir. Lakin aflatoksinli qarğıdalı, yerfıstığı və pambıq toxumu ən yüksək xərçəng riski daşıyan məhsullardır.

Aflatoksin xərçəngə səbəb olurmu?

Bir çox ölkə istehlakçıya çatmazdan əvvəl tam qorunma təmin olunmasa da, yeni qaydalar tətbiq edərək bu cür qidaların istifadəsi üçün ciddi nəzarət mexanizmi işlədir.

Aparılan bir tədqiqatın nəticəsində, Çin və Saharadan cənubdakı Afrikada aflatoksinli qidaların istehlakının insanlarda hepatoselulyar karsinomanın (qaraciyər xərçəngi) əsas səbəblərindən biri olduğunu göstərən aydın dəlillər xərçəng assosiasiyaları tərəfindən dəstəklənir.

Aflatoksin insanlarda kanserogen təsirə malik olduğu bilinən və heyvanlarda qaraciyər xərçənginə səbəb olan zəhərli maddədir. Yerfıstığının əsas qida mənbəyi olduğu Afrika və Asiyada qaraciyər xərçəngi olan insanlar ilə aflatoksin arasında mümkün yaxın əlaqənin olduğu düşünülür. Son zamanlarda aparılan digər bir tədqiqat hepatit B virusu (qaraciyərdə virus mənşəli infeksion xəstəlik) və uzun müddət aflatoksinli qidalarla qidalanmanın birlikdə qaraciyər xərçəngi riskini artırdığını göstərir.

1960’larda İngiltərədə quşçuluq təsərrüfatlarında 100.000’dən çox hinduşka bir neçə ay ərzində “Hinduşka X xəstəliyi” adlandırdıqları xəstəlikdən tələf olmuşdur. Sonradan bu xəstəliyin yalnız hinduşkalarla məhdudlaşmadığı, ördək balalarına və qırqovullara da keçən xəstəliyin çoxsaylı heyvanın tələf olmasına səbəb olduğu anlaşılmışdır.

Daha sonra aparılan tədqiqat epidemiyanın heyvanların qidalanması ilə əlaqəli olduğunu göstərmiş və tələf olan heyvanların istehlak etdiyi şübhəli Braziliya yerfıstığının quşlar və ördək balaları üçün “hinduşka X xəstəliyi” ilə oxşar simptomları olan olduqca zəhərli maddələr ehtiva etdiyi qənaətinə gəlinmişdir.

1960’larda göbələkdən əmələ gələn toksin çoxsaylı fərziyyələrə səbəb olmuş, bir il sonra 1961’də Aspergillus flavus kimi müəyyən edilən bakteriyanın nəticəsində göbələklə əlaqəli yaranan bu toksik maddə aflatoksin adlandırılmışdır.

Bu kəşf insanlarda və məməli heyvanlarda xəstəliyə, hətta ölümə səbəb olan zəhərli qidaların potensial zərərləri barədə məlumatlılığın artmasına səbəb olmuşdur. Bu gün inkişaf etmiş texnologiyalara malik ölkələrdə belə zəhərli maddələr daşıya bilən qidalar ciddi şəkildə nəzarətdə saxlanılır.

Əziz oxucularım, aflatoksin daşıyan riskli qidaları istehlak edərkən kiflənmiş, rəngi dəyişmiş və ya normal olmayan hala düşmüş məhsulu lütfən gözlətmədən atın və yenisini alın. Zəhərli maddə əmələ gətirən kif sporlarını ehtiva edən qidaların uzun müddət saxlanmasının xəstəlik riskini artırdığı heç vaxt unudulmamalı olan bir həqiqətdir.