B ვიტამინი მოკლედ — რომელ საკვებშია, რა სარგებელი და დეფიციტი აქვს?

B ვიტამინები წყალში ხსნადია და B12-ის გარდა ორგანიზმში არ გროვდება. მათ უჯრედულ მეტაბოლიზმში მნიშვნელოვანი როლები აქვთ. ქიმიურად განსხვავდებიან და ორგანიზმზეც განსხვავებულად მოქმედებენ. ერთი საკვები ჯგუფი რამდენიმე B ვიტამინს შეიძლება შეიცავდეს; სწორი კვებითი არჩევანისა და საკვების ხელმისაწვდომობის გამო დღეს დეფიციტი ძალიან ხშირი არ არის. ამიტომ გარკვეული გამონაკლისების გარდა, თუ სისხლის ანალიზით დაბალი დონე არ დადასტურდა, ვიტამინის დანამატებს არ გირჩევთ.

სულ არსებობს B ვიტამინის 8 განსხვავებული სახეობა

B1 ვიტამინი — თიამინი

B1-ის აქტიური ფორმაა თიამინპიროფოსფატი (TPP). უხვადაა მარცვლეულში, ასევე საფუარში, ყავისფერ ბრინჯში, ბოსტნეულსა და ხილში, მზესუმზირის თესლში, საქონლის ხორცსა და ზღვის პროდუქტებში. დეფიციტისას შეიძლება ბერიბერი, ვერნიკეს ენცეფალოპათია, დეპრესია, შფოთვა და გულის შეგუბებითი უკმარისობა გამოვლინდეს. ძლიერი ანტიოქსიდანტური მოქმედების გარდა იგი დიაბეტით მცირე სისხლძარღვების დაზიანებისგანაც იცავს.

B2 ვიტამინი — რიბოფლავინი

B2 ვიტამინი რიბოფლავინია, რომლის აქტიური ფორმა რიბოფლავინ-5-ფოსფატია. B1-ის მსგავსად მარცვლეულში გვხვდება. ასევე არის ორაგულში, ნუშში, ბროკოლიში, ისპანახში, ცხიმიან რძესა და კვერცხში. აუცილებელია ენერგიის წარმოქმნისთვის. გამოიყენება კატარაქტის პრევენციასა და აკნესა და შაკიკის მკურნალობაში.

B3 ვიტამინი — ნიაცინი

B3-ს ნიაცინი ეწოდება. აქტიური ფორმაა ნიკოტინამიდი ან ნიაცინამიდი, რომელიც ენერგიის მეტაბოლიზმისთვის ძალიან მნიშვნელოვანია. უხვადაა არაქისში, ყავისფერ ბრინჯში, თევზში, ქათმის ხორცსა და ღვიძლში. ქოლესტერინის დაბალ დონეს უწყობს ხელს. ასევე კანის კიბოების წინააღმდეგ ქემოპრევენციული მოქმედების შესახებ კვლევები არსებობს.

B5 ვიტამინი — პანტოთენის მჟავა

B5-ს პანტოთენის მჟავა ეწოდება. გვხვდება მარცვლეულში, ღვიძლში, სოკოში, რძეში, პარკოსნებში, ხორცში, ბოსტნეულში, თხილეულსა და ავოკადოში. თირკმელზედა ჯირკვლებში სტეროიდული ჰორმონების სინთეზში გამოიყენება. დეფიციტისას დერმატიტი (კანის დაზიანებები) და აკნე შეიძლება განვითარდეს.

B6 ვიტამინი — პირიდოქსინი

პირიდოქსინად წოდებული B6 ვიტამინის აქტიური ფორმაა პირიდოქსინ-5-ფოსფატი (P5P). B6 ამინომჟავების წარმოქმნასა და DNA-ის აღდგენაში მონაწილე ფერმენტია და ნერვული უჯრედების კომუნიკაციის ნეიროტრანსმიტერების სინთეზში მონაწილეობს. გვხვდება ოსპში, კალმახში, ბადაგში, მოცვში, ფრინველსა და სუბპროდუქტებში. B6 დეფიციტისას ოქსალატური თირკმლის კენჭები შეიძლება წარმოიქმნას. ცნობილია, რომ B6 ორსულთა გულისრევასა და ღებინებას ეხმარება, ამიტომ ორსულობის ღებინებისთვის B6 რეკომენდებულია. ასევე კარპალური გვირაბის სინდრომში B6 საკვებ დანამატად ინიშნება. ქიმიოთერაპიით გამოწვეული ხელ-ფეხის დაბოლოებების ნერვული დაზიანების, ნეიროპათიის, პრევენციასა და მკურნალობაშიც ცდიან, თუმცა დამაკმაყოფილებელი შედეგები ჯერ არ უჩვენებიათ.

B7 ვიტამინი — ბიოტინი

B7-ს ბიოტინი ეწოდება. საკვები წყაროებია კვერცხის გული, სუბპროდუქტები, რძე, ქერი, საფუარი და ფუტკრის რძე. დეფიციტისას მტვრევადი ფრჩხილები და თმის ცვენა აღინიშნება. ჩვილების თავის კანის სებორეული დერმატიტისას მკურნალობას ემატება. დიაბეტიანებში ინსულინრეზისტენტობას ამცირებს და ინსულინსა და სხვა დიაბეტის წამლებს ემატება.

B9 ვიტამინი — ფოლიუმის მჟავა

B9-ს ფოლიუმის მჟავა (ფოლატი) ეწოდება. აქტიური ფორმაა 5-მეთილტეტრაჰიდროფოლატი. გვხვდება მწვანეფოთლიან ბოსტნეულში, ხილში, ციტრუსებში, პარკოსნებში, ისპანახში, ორაგულში, კვერცხსა და რძეში. ზოგმა კვლევამ დეპრესიასა და დაბალ ფოლატს შორის კავშირი აღმოაჩინა. ფოლიუმის დანამატის მიმღებ ხანდაზმულებში მეხსიერებისა და გონებრივი მოქნილობის უკეთესი შედეგები აღინიშნა. გამოიყენება დეპრესიაში, დემენციასა და ღრძილების დაავადების პრევენციაში. ფოლატის დეფიციტის მქონე ორსულების ჩვილებში ნერვული მილის დეფექტის ალბათობა მაღალია, ამიტომ ორსულებში B9 დანამატი რეკომენდებულია.

B12 ვიტამინი — კობალამინი

B12-ს კობალამინი ეწოდება; აქტიური ფორმაა მეთილკობალამინი. გვხვდება ღვიძლში, საქონლის ხორცში, კალმახში, ორაგულში, კვერცხში, რძესა და ზღვის მოლუსკებში. B12 დეფიციტისას დაღლილობა აღინიშნება. B12 დეპრესიის მოქმედებას ამცირებს. დერმატიტისა და პირის პრობლემების მქონეებს რაციონში ემატება. B12 დეფიციტი სხვა B ვიტამინებზე ხშირად გვხვდება.

B12-ის შესაწოვად იგი კუჭის შიდა გარსში წარმოქმნილ ცილას, შინაგან ფაქტორს, უნდა შეუერთდეს. გასტრიტისა თუ კუჭის წყლულისას საკმარისი შინაგანი ფაქტორი ვერ წარმოიქმნება და B12 სრულად ვერ შეიწოვება. ამას პერნიციოზული ანემია ეწოდება. გარდა ამისა, კუჭის კიბოს გამო კუჭის ნაწილის ამოკვეთის შემდეგაც B12 ვერ შეიწოვება და ამ პაციენტებს B12 გარკვეული შუალედებით (მაგალითად ყოველ 9 კვირაში) დუნდულაში ინექციით მიეცემათ.

B12 და B9 (ფოლატი) ცენტრალური ნერვული სისტემის განვითარებაში, დიფერენცირებასა და ფუნქციონირებაში ძალიან მნიშვნელოვანია. ისინი DNA-ისა და ცილების სინთეზისთვის საჭირო მეთილის ჯგუფების მიმწოდებელ მეთიონინ-ჰომოცისტეინის გზაში მონაწილეობენ. B12 დეფიციტისას ჰომოცისტეინის მეთიონინად რემეთილირება მცირდება და ჰიპერჰომოცისტეინემია ვითარდება.