კიბოს მიზეზიც და მკურნალობისკენ მიმავალი გზაც: კიბოს ღეროვანი უჯრედები
ამ სტატიაში
რა იწვევს უჯრედების უკონტროლო გამრავლებასა და კიბოს განვითარებას — ამ დაავადების შესახებ ერთ-ერთი ყველაზე საინტერესო საკითხია. ბოლო წლებში ჩატარებული კვლევები აჩვენებს, რომ „ღეროვან უჯრედებს“ შესაძლოა დიდი როლი ჰქონდეთ როგორც კიბოს განვითარებაში, ისე ამ დაავადების მკურნალობაში.
ჩვენი ღეროვანი უჯრედები სხეულის ყველა სხვა უჯრედის საწყისი მასალაა. ადამიანის განვითარებისას ემბრიონულ ღეროვან უჯრედებს სხეულის ნებისმიერ უჯრედად გარდაქმნის უნარი აქვთ. ემბრიონული ღეროვანი უჯრედების გამრავლებისას მათი შვილეული უჯრედები ორგანოების ჩამოყალიბებას იწყებს. ამგვარად ემბრიონი ბავშვად გარდაიქმნება. ემბრიონული ღეროვანი უჯრედები დაბადებიდან რამდენიმე დღეში გაქრობას იწყებს. ზრდასრული ღეროვანი უჯრედები კი ძალიან მცირე რაოდენობით გვხვდება და მხოლოდ იმ ქსოვილებში დაზიანებული უჯრედების ნაცვლად ახალი უჯრედების წარმოქმნას უზრუნველყოფს, სადაც თავად მდებარეობს. გაყოფისას ზრდასრული ღეროვანი უჯრედები საკუთარი თავის მსგავსი თვისებების მქონე უჯრედებს წარმოქმნის. ეს უჯრედები ემბრიონული ღეროვანი უჯრედებივით სხვადასხვა ტიპის უჯრედებად ვერ გარდაიქმნება.
კიბოს განვითარება: უკონტროლოდ გამყოფი უჯრედების დაბრუნება ემბრიონული ღეროვანი უჯრედების თვისებებთან.
კიბოს განვითარებაში ღეროვანი უჯრედის როლი დიდი ხანია განხილვის საგანია. მკვლევრების აზრით, კიბოს განვითარება არის დაგროვილი გენეტიკური მუტაციების (მაგალითად, DNA-ის დაზიანების) შედეგად უკონტროლოდ გამყოფი უჯრედების ნაწილის დაბრუნება ემბრიონული ღეროვანი უჯრედების თვისებებთან. ამ უჯრედებს ხანგრძლივი პერიოდის განმავლობაში გაყოფისა და განახლების უნარი აქვს. ამ ტიპის უჯრედებს კიბოს ღეროვანი უჯრედები ეწოდა. სხვადასხვა ქვეყნის სამი კვლევითი ჯგუფის 2012 წელს მიღებული შედეგების თანახმად, ღეროვანმა უჯრედებმა უშუალოდ გამოიწვია ტვინის, კანისა და ნაწლავის კიბოს ზრდა.
კიბოს ღეროვანი უჯრედები პირველად სისხლის კიბოს ერთ-ერთ სახეობაში — მწვავე მიელოიდურ ლეიკემიაში — აღმოაჩინეს. მოგვიანებით მკვლევრებმა კიბოს ღეროვანი უჯრედები ტვინის, ძუძუს, საკვერცხის, მსხვილი ნაწლავის, პანკრეასის, პროსტატისა და კანის კიბოს შემთხვევებშიც გამოავლინეს. მიიჩნევა, რომ კიბოს ღეროვანი უჯრედები პასუხისმგებელია კიბოს დროს მედიკამენტებისადმი რეზისტენტობაზე და კიბოს რეციდივზე.
რას ნიშნავს კიბოს ღეროვანი უჯრედების გამოვლენა კიბოს მკურნალობის თვალსაზრისით?
კიბოს ღეროვანი უჯრედები კიბოს ტრადიციული მკურნალობის მიმართ რეზისტენტულია. მიიჩნევა, რომ წარმატებული მკურნალობიდან წლების შემდეგაც კიბოს რეციდივის ძირითადი მიზეზი კიბოს ღეროვანი უჯრედებია. ბოლო წლებში ცდილობენ კიბოს ღეროვან უჯრედებზე მიმართული მკურნალობის მეთოდების შემუშავებას. თუმცა კლინიკურ კვლევებში დაფიქსირდა, რომ კიბოს ღეროვან უჯრედებზე მიმართული ნებისმიერი მკურნალობა ჯანსაღ ქსოვილებსაც აზიანებს. ამიტომ კიბოს ღეროვან უჯრედებსა და ზრდასრულ ღეროვან უჯრედებს შორის განსხვავებების განსაზღვრის გარეშე ამ ტიპის მკურნალობით შედეგის მიღება საკმაოდ რთული ჩანს.
წყაროები
Stem cells, cancer, and cancer stem cells.
Nature 414 (6859): 105–11
2. Dirks, P (Jul 1, 2010).
Cancer stem cells: Invitation to a second round.
Nature 466 (7302)
3. Lobo, N. A., Shimono, Y., Qian, D. & Clarke, M. F.
The biology of cancer stem cells.
Annu. Rev. Cell. Dev. Biol. 23, 675–699 (2007)
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.
მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.